Morgunblaðið - 02.12.2021, Blaðsíða 45

UMRÆÐAN
45
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 2. DESEMBER 2021
SNORRI STURLUSON:
Frumkvöðull frjálslyndrar
íhaldsstefnu?
Samræða um túlkun
Hannes H. Gissurarson Sverrir Jakobsson
Hannes H. Gissurarson stjórnmálafræðiprófessor
flytur erindi um stjórnmálahugmyndir Snorra
Sturlusonar eins og þær birtast í Heimskringlu, og
Sverrir Jakobsson sagnfræðiprófessor bregst við.
Hannes helgaði Snorra kafla í bók sinni, Twenty-Four
Conservative-Liberal Thinkers, sem kom út í árslok
2020. Miðaldastofa Háskóla Íslands stendur að
samræðunni.
Fimmtudaginn 2. desember kl. 16.30 í Lögbergi 101
JAPANSK IR
GÆÐA HNÍFAR
EINHVERJIR BEITTUSTU
HNÍFAR SEM VÖL ER Á
www.bakoisberg.is
E L DHÚS A L L RA L ANDSMANNA
Myndin sýnir stöðu vatnsmiðlana
(heildregnar kúrfur) í raforkukerf-
inu 22. nóv. 2021 ásamt vatnsgildis-
kúrfum (brotnar kúrfur).
Með vatnsgildi miðlana er vatn í
vatnsmiðlunum, sem notað er til raf-
orkuframleiðslu, metið til fjár (USD/
MWh) og notað við stýringu þeirra,
bæði við gerð áætlana og í rekstri.
Vatnsgildiskúrfan eins og er sýnd
á myndinni segir til um þá stöðu
miðlana sem mundi gilda ef miðað er
við vatnsgildið 40 USD/MWh, sem
er talið hóflegt markaðsverð. Að
öðru leyti er vatns-
gildið breytilegt eftir
árstíma og stöðu miðl-
ana á hverjum tíma, á
bilinu 0-500 USD/
MWh samkvæmt þeim
forsendum sem ég hef
stuðst við.
Ef staða lóna fer nið-
ur fyrir viðeigandi
vatnsgildiskúrfu þá er
komið á hættuástand
sem gæti verið leiði-
snúra við að meta
hvernig eigi að keyra
virkjanir á næstunni.
Sem dæmi þá er þessa dagana
vatnsgildi Hálslóns talið vera 1,20
USD/MWh og sameiginlegt vatns-
gildi Þórisvatns og Blöndulóns 130
USD/MWh. Þess vegna ætti nú þeg-
ar að auka vatnstöku úr Hálslóni til
raforkuframleiðslu eins og kostur
er, en létta að sama skapi á vatns-
töku úr Þórisvatni.
Er vandamál í gangi?
Enn sígur á ógæfuhliðina í Þóris-
vatni og þyrfti eins fljótt og hægt er
að reyna að spara vatn þar eins og
kostur er, til að hægja á niðurdrætti.
Þórisvatn er að keyra í gegnum
sína lægstu mögulegu stöðu sem
mælst hefur eða er ámóta því sem
gerðist veturinn 1982 til 1983. Þá
kom upp skelfilegt ástand á Þjórs-
ársvæðinu vegna þess að þá varð al-
gjört hrun í vatnsrennsli við virkj-
anir. Hrauneyjafossvirkjun var þá í
byggingu og sem mótvægisaðgerð
var gangsetningu fyrstu véla-
samstæðunnar hraðað með sér-
stökum ráðstöfunum.
Um þessar mundir er ekki nein
virkjun í byggingu á vegum Lands-
virkjunar, en HS Orka er í gangi
með 30 MW stækkun á
Reykjanesvirkjun, sem
mun nýta affallsvarma
frá núverandi virkjun
með betri nýtingu á
jarðvarmaorkunni.
Ef vatnsleys-
isástandið veturinn
1982/83 væri fært upp
á kerfið í dag þá hefði
það í för með sér
gríðarlegar skerðingar
sem mundu vara frá
deginum í dag fram í
miðjan maí á næsta ári
eða í fimm og hálfan mánuð. Þá er
ég sérstaklega að tala um Þjórs-
ársvæðið og höfuðborgarsvæðið og
hinn orkufreka iðnað á suðvest-
urhorninu. Ég get mér til um að
þetta ástand sé að koma aftur og
núna með margföldum þunga vegna
miklu stærra kerfis og umfangs-
meiri markaðar.
Nauðsynlegt er að taka saman
væntanlegt tjón af þessum sökum
bæði fyrir almenning og iðnaðinn í
landinu þ. á m. málmbræðslurnar og
gagnaverin. Eitt af verkfærunum
við þessar aðgerðir væru vafalaust
gjaldskrárhækkanir hjá orkunot-
endum sem eru ekki á langtíma-
samningum, bæði hjá almennum
iðnaði í landinu og hjá almenningi.
Mér er ekki ljóst hvort Lands-
virkjun hefur þegar hafið undirbún-
ing þessa eða gripið ráðstafana þar
að lútandi.
Hvað er til ráða?
Við þessar aðstæður mætti draga
Hálslón meira niður með því að auka
framleiðslu í Fljótsdalsvirkjun en
afltakmarkanir þar og takmörkuð
flutningsgeta byggðalínu hefur mik-
ið að segja í því sambandi.
Þar er aðallega um að ræða flutn-
inga um svokallað snið IIIB, sem
liggur sunnan Blönduvirkjunar og
einnig sunnan Fljótsdalsvirkjunar,
eins og sýnt er í rauntíma á heima-
síðu Landsnets. Flutningar um
þversniðið hafa upp á síðkastið verið
á bilinu 120 til 163 MW, alla vega
þegar ég fletti því upp. Mér skilst að
þetta sé aðalflöskuhálsinn í flutningi
raforku í suðurátt á milli landshluta
og muni ekki ráðast úr honum fyrr
en með 220 kV tengingu milli Hval-
fjarðar og Hrútatungu, sem raun-
gerist varla fyrr en upp úr 2030. Það
þýðir aftur að á því tímabili verður
vindmyllum ekki fyrir komið norðan
þessa sniðs á Norður- og Austur-
landi nema þær komi með eigin
markað með sér. Ég á erfitt með að
koma auga á lausnina á þessu máli
yfirleitt án nýs raforkumarkaðar,
sem margir bíða í ofvæni eftir frá
Landsneti. Ég sé einnig fyrir mér að
það gæti valdið verulegri seinkun á
orkuskiptum að fá ekki nýjar virkj-
anir á vindorku í gagnið á tíma-
bilinu. Aukin orkuþörf vegna auk-
inna veiðiheimilda á loðnu á
komandi vetri verður væntanlega á
Austurlandi.
Eins og staðan er sé ég ekki aðra
möguleika í stöðunni en að nú þegar
verði settar í gang ráðstafanir til að
minnka vatnsnotkun úr Þórisvatni
og samkeyra lónin í landshlutunum
til að ná fram betri nýtingu og sem
mestri hagkvæmni.
Blotar á hálendinu á komandi
vetri gætu létt á, en varlega skal
treysta á það.
Svo mætti skoða hvort aðrennsli
Þórisvatns eða frárennsli t.d. leki
hafi eitthvað breyst á síðustu árum.
Erfitt er að geta sér til um svona
hluti án grunnrannsókna. Og hefur
ekki landgrunnurinn allur verið á
fleygiferð upp á síðkastið með jarð-
skjálftum og eldsumbrotum?
Staða vatnsmiðlana í raforkukerfinu og horfur
Eftir Skúla
Jóhannsson
»Enn sígur á ógæfu-
hliðina í Þórisvatni
og þyrfti eins fljótt og
hægt er að reyna að
spara vatn þar eins og
kostur er, til að hægja á
niðurdrætti.
Skúli Jóhannsson
Höfundur er verkfræðingur.
skuli@veldi.is
Allt um
sjávarútveg