Morgunblaðið - 02.12.2021, Blaðsíða 64

Meistari Stephen Sondheim árið 2004, en hann lést 91 árs að aldri 26. nóv-
ember sl. Hans er minnst sem risa í bandarísku menningarlífi í yfir 50 ár.
AFP
Allt gat orðið
að söngleik
hjá Sondheim
AF LISTUM
Þorgeir Tryggvason
„Þetta er nú efni í góðan söngleik“
var fyrsta hugsunin þegar fréttir
bárust af hópi fólks veðurtepptu á
enskri fjallakrá með Oasis-
ábreiðubandi um síðustu helgi. Á
sama tíma og leiðirnar voru að
teppast í Yorkshire lést á heimili
sínu í Connecticut sá maður sem
líklegastur mátti teljast til að finna
söngleikjaflötinn á slíku efni:
Stephen Sondheim. Það söngleikja-
skáld sem gekk fremst og lengst af
meginstraumshöfundum í að
endurnýja formið og finna leiðir
fyrir það til að fjalla um hvað sem
vera skyldi af sálfræðilegri,
pólitískri og listrænni dýpt. Alltaf
samt með þeim leiftrandi glans í
orðum og tónum sem hefðin kallar
á og áhorfendur krefjast.
Sondheim lærði til verka hjá ein-
um af gömlu meisturum söngleiks-
ins, sjálfum Oscar Hammerstein,
og hóf feril sinn líkt og lærifaðirinn
sem textahöfundur. West Side
Story slær í gegn 1957 og Gypsy
tveimur árum síðar en fljótlega eft-
ir það fer hann að fást jöfnum
höndum við tónlist og söngtexta og
vinnur með ýmsum leiktextahöf-
undum; James Lapine, Hugh
Wheeler, John Weidman, George
Furth og James Goldman þeir
helstu.
Tvö af höfuðeinkennum Sond-
heims sem söngleikjahöfundar
mætti nefna. Frumlegt efnisval
sem ögrar viðteknum hugmyndum
um hvað sé tækt viðfangsefni þessa
mjög svo „afþreyingarmiðaða“ leik-
húsforms, og síðan hve þétt tónlist,
framvinda og persónusköpun er
ofin saman í verkum hans. Oftar en
ekki taka síðan verkin og efn-
istökin mið af efniviðnum: súrsætir
valsarnir í A Little Night Music,
japanskur blærinn á tónlistinni í
Pacific Overtures, sem að Kabuki-
sið er aðeins flutt af körlum. Það
ómótstæðilega verk er líka öfga-
fyllsta dæmið um viðfangsefni utan
alfaraleiðar: hvernig Vesturlönd
þröngvuðu japönskum herstjórum
til að opna landið fyrir vestrænum
viðskiptum og áhrifum um miðja
nítjándu öldina.
Við verðum líka að minnnast á
Assassins: hálfgerða revíu sem
rekur sögu banatilræða við Banda-
ríkjaforseta frá Lincoln til Reag-
ans. Öll tónlistin í viðeigandi stíl,
frá þjóðlagaballöðunni um John
Wilkes Booth til poppaða ástar-
dúettsins milli Squeaky Fromme
og Johns Hinckleys með viðkomu í
Sousamarsinum þar sem sjónar-
vottar segja frá tilræði Giuseppes
Zangara við Franklin Roosevelt.
Umræddur ástardúett er gott
dæmi um hversu samþætt leik-
húsið og tónlistin er í verkum
Sondheims. Við hlustun á Spotify
virkar „Unworthy of your Love“
eins of hugljúfur samsöngur
tveggja elskenda. En það sem við
vitum ekki nema við sjáum þau
Hinckley og Fromme á sviði að
hann er að syngja um ást sína á
Jodie Foster, sem fékk hann til að
reyna að ráða Ronald Reagan af
dögum, en hún beinir orðum sínum
að Charles Manson, sem var inn-
blástur hennar við atlöguna að
Gerald Ford.
Hvergi er þessi samþjöppun jafn
augljós og í stórum númerum á
borð við „A Weekend in The
Country“, þar sem nánast allar
persónur A Little Night Music
koma við sögu og leggja línurnar
fyrir flækjurnar sem bera uppi
atburðarás seinni hluta verksins.
Sem byggist á gamalli Ingmar
Bergman-bíómynd. Allt gat orðið
að söngleik hjá Sondheim.
Fleiri dæmi mætti nefna um
þéttan vangadans forms og efnis.
Hvað t.d. með „The Worst Pies in
London“, glansnúmerið úr
Sweeney Todd, þar sem tilþrif
Mrs. Lovett með kökukefli og önn-
ur amboð við að hnoða deig og
drepa mýs er partur af laginu?
Eða þegar hundurinn í meistara-
verki George Seurats, sem er efni
Sondheims í Sunday in the Park
with George, fær orðið og orðið er
„rough“ og önnur orð sem geta
hljómað eins og gelt og urr?
Það hefur ekki farið mikið fyrir
Stephen Sondheim á efnisskrám
íslenskra leikhúsa. Íslenska óperan
setti Sweeney Todd upp árið 2004
og fyrir nokkrum árum réðst Leik-
félag Menntaskólans á Akureyri í
það stórvirki að flytja ævintýra-
söngleikinn Into the Woods. Þetta
eru krefjandi verk tónlistarlega og
ekki heiglum hent að þýða snilldar-
lega söngtexta þessa orðheppna
meistara svo vel sé. Það er samt
óskandi að við fáum að sjá fleiri
íslenska listamenn glíma við vel
valin verk úr einstöku framlagi
Stephens Sondheims til listar leik-
sviðsins.
- Frumlegt efnisval var eitt af höfuð-
einkennum Sondheims sem höfundar
Blóðug Johnny Depp og Helena Bonham Carter í hlutverkum sínum sem Sweeney Todd og
Mrs. Lovett í kvikmyndinni Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street frá árinu 2007.
Dama Judi Dench sem Desiree í
A Little Night Music árið 1995.
»… ekki heiglum
hent að þýða snilld-
arlega söngtexta þessa
orðheppna meistara
svo vel sé. Það er samt
óskandi að við fáum
að sjá fleiri íslenska
listamenn glíma við
vel valin verk úr
einstöku framlagi
Stephens Sondheims
til listar leiksviðsins.
Ástarsaga Rita Moreno (fyrir miðri mynd ) í hlutverki sínu sem Anita í kvikmyndinni West Side
Story sem frumsýnd var 1961. Sondheim samdi söngtextana við tónlist Leonards Bernsteins.
Banaskot Leikhópur söngleiksins Assasins sem er hálfgerð revía sem
rekur sögu banatilræða við Bandaríkjaforseta frá Lincoln til Reagans.
Ljósmynd/National Theatre
64 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 2. DESEMBER 2021
NÁNARI UPPLÝSINGAR:
Katrín Theódórsdóttir
Sími: 569 1105 kata@mbl.is
Heilsa
&útivist
–– Meira fyrir lesendur
Nú er tíminn til að
huga að betri heilsu
og bættum lífstíl.
Í blaðinu verður kynnt fullt af þeim
möguleikum sem í boði eru fyrir þá sem
stefna á heilsuátak og bættan lífsstíl.
PÖNTUN AUGLÝSINGA:
Fyrir fimmtudaginn 23. desember.
fylgir Morgunblaðinu þriðjudaginn 4. janúar
SÉRBLAÐ