Morgunblaðið - 02.12.2021, Page 43

43
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 2. DESEMBER 2021
Ljósaskipti Austurhiminninn yfir Hellisheiðinni var litríkur í ljósaskiptunum í gær og gufan frá Hellisheiðarvirkjun og jarðhitasvæðunum var áberandi og steig hátt til himins.
Eggert
Stjórnarsáttmáli
nýrrar ríkisstjórnar
er ítarlegur og vel
gerður. Hann vísar
leiðina fram veginn og
einkennist af bjart-
sýni varðandi þau
tækifæri sem til stað-
ar eru og bjartsýni
um að við getum
áfram bætt sam-
félagið og lagfært það
sem þarf að laga. Það
er einlæg skoðun mín
að eitthvert besta skref til auk-
innar skilvirkni í kerfinu hafi verið
tekið með ákvörðun um sérstakt
innviðaráðuneyti. Það er algjörlega
ljóst að samþætta þarf skipulags-
mál sveitarfélaga til að fá betri yf-
irsýn yfir uppbyggingu húsnæðis í
nútíð og framtíð og annarra þátta;
svo sem vegaframkvæmda. Mik-
ilvægt er að gera nauðsynlegar
breytingar á starfsemi Skipulags-
stofnunar til að auka skilvirkni í
framkvæmdum öllum, en í mínum
huga hefur sú stofnun staðið
brýnni uppbygginu verulega fyrir
þrifum á undanförnum árum og
mætti líklega með réttu nefna Taf-
arstofnun ríkisins. Ánægjulegt er
að sjá áherslu á styrkingu iðn- og
verknáms um land allt koma fram
með skýrum hætti í stjórnarsátt-
málanum og að Tækniskólinn skuli
byggður í Hafnarfirði í samræmi
við þá viljayfirlýsingu sem und-
irrituð var nú í sumar.
Kvikmyndir og græn atvinnu-
uppbygging
Það var ánægjulegt að sjá fréttir
af því að nýlega hefði ráðherrum
borist bréf frá streymisveitunni
HBO þar sem lýst var yfir áhuga á
því að taka upp að fullu upp stór
verkefni hér á landi ef kosning-
arloforð Framsóknar
um hækkun endur-
greiðsluhlutfalls á
sjónvarps- og kvik-
myndaverkefni
myndu ná fram á
ganga. Enn ánægju-
legra var að sjá það
koma skýrt fram í
stjórnarsáttmálanum
að alþjóðlega
samkeppnishæft
stuðningskerfi sjón-
varps- og kvikmynda-
efnis yrði eflt enn
frekar.
Ríkisstjórnin leggur ríka
áherslu á að hraða orkuskiptum og
setur það fram með skýrum hætti.
Markmiðið er að Ísland nái kolefn-
ishlutleysi og fullum orkuskiptum
eigi síðar en árið 2040 og verði
óháð jarðefnaeldsneyti fyrst ríkja.
Eigi þessi metnaðarfullu og góðu
markmið að nást, er nauðsynlegt
að skapa sátt um nýjar virkjanir
sem byggja munu upp grænt og
kolefnishlutlaust samfélag. Lokið
verður við þriðja áfanga ramma-
áætlunar og kostum í biðflokki
verður fjölgað til að bregðast við
þeim áskorunum sem fram undan
eru. Sérstök lög verða sett um nýt-
ingu vindorku með það að mark-
miði að einfalda uppbyggingu
vindorkuvera. Þetta eru góð skref
og mikilvæg.
Eftir Ágúst Bjarna
Garðarsson
» Stjórnarsáttmáli
nýrrar ríkisstjórnar
vísar leiðina fram
veginn og einkennist
af bjartsýni varðandi
þau tækifæri sem
til staðar eru.
Ágúst Bjarni
Garðarsson
Höfundur er þingmaður Framsóknar.
Skipulagsmál og
Tækniskólinn til
HafnarfjarðarKjarnorku-
sprengjan og Rúss-
arnir eru ekki lengur
einu grýlurnar, það
er komin ný: Kolefn-
issporið. Allir eiga nú
að minnka kolefn-
issporið til að koma í
veg fyrir hamfara-
hlýnun. Risavaxnar
ráðstefnur eru haldn-
ar. Sameinuðu þjóð-
irnar senda frá sér
grýlusögur um mestu vá mann-
kyns. Vesturlönd mörg hafa þegar
sett lög og reglugerðir á hana.
Baráttan við nýju grýluna er
þegar farin að kosta geigvænlegar
fjárhæðir og umhverfisspjöll.
„Orkuskipti“ þýða að léleg orku-
mannvirki eru reist og rekin með
almannafé, hagkvæmum orkuver-
um er lokað. Varasöm farartæki
eru niðurgreidd með almannafé.
Rafmagn notað þar sem óhagstætt
er að nota það. Fjárfest í „græn-
um“ verkefnum sem almannasjóð-
ir eru látnir borga tapið af beint
og óbeint. Mýrarvilpur end-
urheimtar og kýrnar skammaðar
fyrir að leysa vind. Lélegt elds-
neyti framleitt úr lélegum hráefn-
um (koltvísýringi og vatni), kostn-
aður (taprekstur) greiddur með
„kreditum“, peningum sem koma
frá arðgefandi fyrirtækjum. Felu-
leikur til að leyna því að heimili
og fyrirtæki standa undir óheyri-
legri sóun orkuskiptanna.
Orkukreppa og efnahags-
hrörnun, afleiðingarnar, eru
komnar í ljós, orkukreppa sem
leiðir af sér ekki bara of hátt
orkuverð heldur líka skort.
Ástandið fer dagversnandi í Evr-
ópusambandinu og víðar þar sem
grýlan leikur lausum hala. Ófor-
sjálnin og óðagotið er mikið, for-
sjálir menn rífa ekki húsið sitt áð-
ur en nýja húsið er tilbúið, hvað
þá orkukerfið. Fyrirtæki og fjöl-
skyldur flýja vegna hás kostnaðar
og óöryggis. Alvarleg efnahags-
hrörnun er skollin á.
Grýlan sjálf, kolefnissporið,
koltvísýringurinn sem
mannkyn sendir út í
andrúmsloftið, er
samanlagt ríflega 30
milljarðar tonna á ári.
Jörðin sjálf sendir frá
sér um 800 milljarða
tonna á ári og tekur
upp svipað magn.
Upptaka jarðar fer
vaxandi og gróð-
urvöxtur eykst þegar
meira er í loftinu sem
stöðvar aukninguna
með tímanum. Nú eru
3.000 milljarðar
tonna, ríflega 0,04% af loft-
hjúpnum, koltvísýringur. Aðrar
gróðurhúsalofttegundir, s.s. haug-
loft (metan), eru í litlu magni og
hafa hverfandi áhrif þótt margir
haldi fram hinu gagnstæða. Ekki
er vitað hvernig ástandið væri ef
engir menn væru á jörðinni. En
vitað er að þegar jurtagróðurinn
var einna öflugastur, löngu fyrir
daga mannsins, var 15-20 sinnum
meira af koltvísýringi í loft-
hjúpnum en nú er. Þótt Kínverjar
og Indverjar brenndu öllum sínum
kolalögum (250 milljörðum tonna)
mundi það ekki valda neitt nálægt
þeim koltvísýringsstyrk sem var í
því góðæri.
Athuga ber að almennt aðgengi-
legar upplýsingar um loftslag eru
oft óáreiðanlegar, óskhyggja,
ágiskanir og jafnvel falsanir frá
stofnunum og fólki sem eru í gísl-
ingu nýju grýlunnar.
Loftslagshlýnunin er okkur sagt
að sé vegna þess að vaxandi
koltvísýringur taki upp vaxandi
hluta af varmageisluninni frá jörð-
inni sem annars færi út úr gufu-
hvolfinu. Í þessu felst grófasta
rangfærslan um loftslagsbreyt-
ingar. Það rétta er að gróðurhúsa-
lofttegundirnar sem fyrir eru í
lofthjúpnum taka nú þegar upp
nær alla útgeislun sem þær á ann-
að borð geta tekið upp. Það breyt-
ist lítið þótt meira verði af þeim í
loftinu. Koltvísýringurinn tekur
aðallega upp bylgjulengdirnar 4,3
og 14,9 míkron, haugloft aðallega
3,8 og 8 míkrón en útgeislunin
sem sleppur út úr gufuhvolfinu er
ekki á þeim bylgjulengdum heldur
aðallega í kringum 10 míkrón, sem
gróðurhúsalofttegundirnar geta
ekki tekið upp.
Gróðurhúsaáhrifin stafa að-
allega (9/10) af loftraka. Áhrifa-
þættir loftslags eru margir, s.s.
ský, geimgeislar og sólin sem yfir-
gnæfir. Áhrif, samspil og þróun
þáttanna er ekki vel þekkt, líklega
mun langur tími líða þar til full
yfirsýn næst. Þó er orðið ljóst að
aðalatriði varmaupptöku loftteg-
undanna upplýsast með innrauðu
bylgjurófi þeirra og geislastyrks-
mælingum eins og lýst var hér á
undan þótt þeir sem skálda grýlu-
sögurnar reyni að gera málið
flóknara. Hitastig samkvæmt
öruggum mælingum síðustu 100
árin hefur ekki staðfest hlýnunar-
áhrif koltvísýrings, t.d. var kólnun
á árunum 1965-1979 þótt koltví-
sýringurinn hafi verið í vexti.
Rannsóknir á loftslagi fyrri skeiða
sýna að koltvísýringur og hitastig
breytast óháð hvort öðru þótt viss
aukning koltvísýrings verði jafnan
eftir að loftslag hlýnar.
Kolefnissporið spillir ekki lofts-
laginu, sú grýla má gefast upp á
rólunum strax áður en hún tekur
okkur í pokann og fer með okkur
til Leppalúða. Fátækir Indverjar
geta haldið áfram að nota kolin
sín, það gagnast okkur í uppsker-
unni. Og við getum keyrt áfram á
góðum bílum í fallegu vindmyllu-
lausu landi. Loftslagsbreytingar
vegna „kolefnisspors“ mannkyns
verða aldrei annað en dropi í haf
stöðugra náttúrulegra loftslags-
breytinga; hlýnunar fyrir 11.700
árum, kólnunar síðustu 8.000 árin,
sveiflna inn á milli og áfram.
Eftir Friðrik
Daníelsson » Þeir sem skálda
grýlusögurnar
reyna að gera einfalt
mál flókið. Kolefnisspor
manna spillir ekki
loftslaginu.
Friðrik
Daníelsson
Höfundur situr í stjórn
Frjáls lands.
Kolefnissporið er ný grýla