Morgunblaðið - 07.04.2022, Síða 36

BAKSVIÐ
Sigurður Bogi Sævarsson
sbs@mbl.is
N
ýjar tölur Landmælinga
Íslands, LMI, sýna að
land við sporð Síðujökuls,
sem er á SV-horni Vatna-
jökuls, hefur frá árinu 2015 risið um
nærri 20 sentimetra. Svipað hefur
gerst við Skeiðarárjökul, Skaftafell
og í Öræfasveit þar sem jöklar hafa
verið á stífu undanhaldi síðustu ár.
Staðfestar mæl-
ingar sýna 18 cm
landris á þessum
slóðum frá 2015-
2020, en tölurnar
voru reiknaðar út
í fyrra. Miðað við
þróunina þykir
óhætt að bæta
litlu einu við og þá
eru 20 cm nær
lagi. Vegna minna
jökulfargs hefur
land einnig risið annars staðar nærri
Vatnajökli norðanverðum, svo sem
við Hálslón og Dyngjujökul.
Reykjanesskagi rís í dag
Árið 2021 létu LMI vinna ný
INSAR-kort af Íslandi sem sýna
hæðarbreytingar á landinu fyrir
tímabilið 2015-2020. Kortin eru unnin
út frá gögnum úr Sentiel-1 gervi-
tunglum sem eru í útgerð skv. Cop-
ernicus, áætlun ESB sem Ísland á
aðild að. Einungis er notast við sum-
argögn svo snjór trufli niðurstöð-
urnar sem minnst. Sambærileg kort
hafa verið unnin áður af Jarðvís-
indastofnun HÍ, það var fyrir tímabil-
ið 2015-2018.
Á kortinu fyrir hæðarbreytingar
má sjá greinilegt landris með hámark
við Vatnajökul sem stafaði af bráðn-
un á jöklum landsins. Þá má einnig
sjá töluvert landsig, um 10-12 cm,
nærri Reykjanestá og Svartsengi á
Suðurnesjum sem átti sér stað frá
2015-2019. Inntak vatns úr iðrum
jarðar sem notað er til orkufram-
leiðslu er talin skýring sigs þar. Þeg-
ar kom svo fram á árið 2020 fór land
á Reykjanesskaganum að rísa, sem
aftur var upptaktur að eldgosinu í
Geldingadölum, sem stóð lungann úr
síðasta ári. Mælingar sýna sömuleið-
is landris við ýmsar aðrar eldstöðvar
landsins. „Landrisið virðist beintengt
afkomu jöklanna. Einnig verða mæl-
ingar sífellt nákvæmari,“ segir Guð-
mundur Valsson, fagstjóri hjá LMI.
Gliðnun mest við Hornafjörð
Gögn Sentiel-1 sýna sömuleiðis
skil jarðfleka Norður-Ameríku og
Evrasíu sem liggja í gegnum Ísland.
Þau staðfesta, segir Guðmundur, að
gliðnun lands á flekaskilum er að
jafnaði um 2 cm á ári, eins og verið
hefur lengi. Virðist þó meiri til dæm-
is í Lóni og við Hornafjörð og þar
kann bráðnun jökla að vera áhrifa-
þáttur. Gosið við Grindavík getur
sömuleiðis að hafa hert á landreki
þar syðra en óvíða sjást flekaskilin
betur en á Reykjanesi. Er þar nær-
tækt að nefna brú yfir gjá nærri
Sandvík, suður undir Reykjanestá.
Hin eiginlegu flekaskil eru þó belti
sem spannar einhverja kílómetra.
„Landmælingar Íslands hyggja
á að vinna og gefa út INSAR-kort af
landinu reglulega, enda eru þessu
gögn gagnleg við rekstur og vöktun
á landmælingakerfum Íslands sem
er eitt af lögbundnum hlutverkum
stofnunarinnar,“ segir Gunnar H.
Kristinsson, forstjóri LMI. Með
fjölgun jarðstöðva, sem gjarnan eru
á annesjum, fáist góð viðmiðun við
ýmsa mælingapunkta. Því megi í
raun sjá og fylgjast með náttúru-
legum tilfærslum á landinu niður í
nokkra millimetra.
Landrisið er bein-
tengt afkomu jökla
Breytingar Landris umhverfis Vatnajökul frá 2015 mælist á sumum stöð-
um nærri 20 cm eins og rauði liturinn á kortinu sýnir. Á Reykjanesi seig
jörð á tímabili, en eftir eldgosið þar í fyrra hefur sú þróun snúist við.
Morgunblaðið/Siguður Bogi
Álfur Upp af Sandvík suður við Reykjanestá mætast jarðflekar Norður-
Ameríku og Evrasíu. Brúin góða er yfir bil sem breikkar lítið eitt.
Guðmundur Þór
Valsson
36
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 7. APRÍL 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Í pistli sínum
um síðustu
mánaðamót
velti Gunnar Rögn-
valdsson með sín-
um hætti fyrir sér
hvernig „sú frétta-
bylgja vest-
urlenskra sov-
étmiðla [varð] til
sem sagði að innrás
Rússa inn í Úkra-
ínu ætti að ganga hratt fyrir sig.
Hvernig varð sú fréttabylgja
eiginlega til? Hún er að minnsta
kosti heimasmíðuð í smiðju
hinna vestrænu og sem einmitt
eru að klúðra flestum sínum
málum vestan landamæra Úkra-
ínu núna – þökk sé meðal annars
vernduðum frambjóðendum fjöl-
miðlanna beggja megin Atlants-
ála – til dæmis undrabarninu
Merkel frá DDR og Joe Gale-
matís Biden.“
En svo vill til að nánast í sömu
andrá var upplýst vestur í
Bandaríkjunum að formaður
Bandaríska herráðsins, Mark
Milley hershöfðingi, hafði spáð
því á lokuðum trúnaðarfundi í
bandaríska þinginu snemma í
febrúar síðastliðnum um innrás
Rússa, að her þeirra myndi
leggja höfuðborgina Kænugarð
undir sig á um 72 klukkutímum.
Nú er tvennt orðið ljóst. Í
fyrsta lagi að Milley hershöfð-
ingja skjöplaðist þarna illa, eins
og svo oft áður í spám sínum.
Í annan stað er nú ljóst að
trúnaðaryfirlýsingum formanns
herráðsins var strax lekið úr
þinginu til vilhallra frétta-
manna, sem héldu sig við þessa
spá í öllum skrifum sínum um
efnið í framhaldinu, enda komin
beint úr nösum efsta topps rík-
isvaldsins, næstum forsetanum.
En vandi forsetans hefur ver-
ið, með öðrum vandamálum
hans, að hann fær allar sínar
upplýsingar, sem
hann flytur svo
áfram eftir minni,
sem er mikið hættu-
spil í hans tilviki, frá
sömu merku heim-
ild.
Milley hershöfð-
ingi bætti því svo
við í hinum lokuðu
yfirheyrslum 2. og
3. febrúar að í
nefndum átökum myndi Úkraína
missa um 15.000 fallna en Rúss-
ar um 4.000. Síðastliðinn þriðju-
dag mætti Milley svo aftur í
þingið og leiðrétti sínar fyrri
spár og taldi nú að stríðið í
Úkraínu kynni að standa í all-
mörg ár og hugsanlega lengur!
Nú eru skekkjumörkin höfð víð.
Í tilefni af þessum spám er
minnt á spár Bidens forseta,
sem hefur stutt sig við menn
eins og formann herráðsins, og
spáði því að talíbanar myndu
eiga erfitt með að slá stjórnina í
Kabúl út vegna þess yfir-
þyrmandi vopnabúnaðar sem
Bandaríkin hefðu látið þeim í té
við brottför sína. Tveimur dög-
um áður en Kabúl féll spáðu
talsmenn Bandaríkjastjórnar að
ráðamenn í Kabúl væru að
minnsta kosti með örugga stöðu
langt fram á haust 2021 og lík-
lega mun lengur. Biden sjálfur
orðaði sína sýn svona: „Svo
spurningin er nú sú, hvert verð-
ur hið líklega framhald. Það er
enn ekki að fullu ljóst. En líkindi
þess að talíbanar muni æða yfir
allt sem fyrir er og þar með
leggja undir sig landið í heild er
nánast óhugsandi.“ Þetta sagði
Joe Biden 8. júlí, réttum mánuði
áður en Kabúl féll!
Við hér á skerinu getum svo
sannarlega huggað okkur við að
vera ekki með slíka kappa á Veð-
urstofunni að segja okkur fyrir
um veðrið.
Allur heimurinn
át upp að stríðið í
Úkraínu yrði stutt.
Nú vitum við úr
hvaða nösum
sá fróðleikur
var snýttur.}
Enginn vandi að
spá vitlaust
Á borgarstjórn-
arfundi í
fyrradag fór fram
umræða um vaxta-
greiðslur Reykja-
víkurborgar og var
ekki vanþörf á.
Borgarfulltrúi Miðflokksins
bókaði eftirfarandi: „Frá árinu
2013 til ársloka 2021 hefur
Reykjavíkurborg/A-hlutinn
greitt tæplega 30,8 milljarða í
vexti og verðbætur af skuldum
og skuldbindingum. Sam-
stæðan öll hefur á sama tíma
greitt tæpa 95 milljarða. Að af-
loknu spátímabili til ársloka
2026 er áætlað að A-hlutinn
hafi greitt rúma 59 milljarða í
vexti og verðbætur og sam-
stæðan öll 170 milljarða frá
árinu 2013. Í árslok 2026 er
áætlað að skuldir borgarsjóðs
verði 240 millj-
arðar og að sam-
stæðan öll skuldi
um 480 milljarða
gangi bjartsýnustu
spár eftir.“
Þetta eru
ískyggilegar tölur og sýna
þann mikla fjárhagsvanda sem
Reykjavíkurborg glímir nú við.
Á árum áður var borgin til fyr-
irmyndar í fjármálum, skattar
lágir og skuldir litlar. Síðan
tóku vinstri menn við og þá leið
ekki á löngu þar til seig á
ógæfuhliðina. Ekkert bendir
til að vinstri meirihlutinn,
hvernig sem Samfylkingunni
tekst að raða honum saman
eftir kosningar, muni taka á
þessum vanda. Enda væri
fyrsta skrefið að viðurkenna
hann.
Það er af sem áður
var þegar borgin var
til fyrirmyndar í
rekstri og efnahag}
Skuldavandi borgarinnar F
iskarnir í sjónum eiga sig sjálfir,
vissulega. Verðmætið sem felst í
nytjastofnum kringum landið til-
heyrir þó íslensku þjóðinni að
lögum.
Þessi saga okkar er skrautleg og við feng-
um tækifæri til að rifja hana upp í Verbúð-
arþáttunum sem voru sýndir á RÚV í vetur.
Veiðarnar, vinnsluna og lífið í kringum fisk-
inn. Áður en kvótakerfið var sett á fót var
ástand fiskistofnanna slæmt, síldin hafði
hrunið og við þurftum nauðsynlega að vernda
aðra stofna. Ákvarðanir voru teknar út frá vís-
indalegum forsendum og í kjölfarið jókst
framleiðni, hagræðing og verðmætasköpun
útgerða.
Á hinum pólitíska vettvangi og af hags-
munaaðilum er þó stunduð ákveðin gaslýsing
þegar látið er að því liggja að sárið hjá þjóðinni snúist um
þetta fyrirkomulag veiða. Líkt og allir vita snýst ágrein-
ingurinn ekki um það heldur hvað þjóðin fær fyrir sinn
hlut af þjóðareigninni sem sjávarauðlindin er.
Útgerðirnar hafa notið mikils ávinnings af kvótakerf-
inu. Greinin ber höfuð og herðar yfir aðrar atvinnugrein-
ar þegar kemur að arðsemi, fjárhagslegum styrk og að-
gengi að erlendu fjármagni. Aðgangur að nær ókeypis
auðlind hjálpar mikið til. Fyrir vikið hefur eignarhald út-
gerða og tengdra aðila stóraukist í óskyldum atvinnu-
rekstri. Á það er varpaði ljósi í skýrslu sem ég hafði for-
göngu um að Alþingi óskaði eftir á síðasta ári. Skýrsla
sjávarútvegsráðherra varð því miður ekki eins upplýs-
andi og um var beðið en upplýsti þó að á fjög-
urra ára tímabili 2016-2019 hækkaði bók-
færður eignarhluti stærstu útgerðarfélaga í
almennum atvinnurekstri úr 138 milljörðum
króna í 177 milljarða. Útgerðin fjárfesti þann-
ig í alls óskyldum atvinnurekstri með tilheyr-
andi viðbótarítökum í íslensku samfélagi fyrir
töluvert hærri fjárhæðir en námu veiðigjöld-
um á greinina. Hér er einfaldlega rangt gefið.
Viðreisn hefur talað fyrir eðlilegu gjaldi
fyrir afnot af fiskveiðiauðlindinni í gegnum
markaðsgjald. Við viljum að ákveðinn hluti
kvótans sé settur á opinn markað á hverju ári
sem mun skila íslensku þjóðarbúi talsvert
hærri tekjum en núverandi veiðigjaldakerfi.
Um 77% þjóðarinnar eru sammála þeirri leið
samkvæmt nýlegri könnun Gallup. Á móti eru
aðeins 7,1% þjóðarinnar en samt er sú leið
valin. Við höfum einnig talað fyrir auðlindaákvæði í
stjórnarskrá, tímabindingu veiðiréttinda og nýjum
reglum sem bæta gegnsæi í greininni, hindra of mikla
samþjöppun og tryggja dreifða eignaraðild. Frumvörpin
eru til, Viðreisn hefur séð til þess.
Nú stendur yfir fundaherferð á vegum Viðreisnar und-
ir yfirskriftinni Verbúðin Ísland. Þar förum við yfir þessa
sögu, hvað hefur vel tekist með kvótakerfinu og hvað
þurfi að bæta. Viðtökurnar sýna að þetta réttlætismál
sem brennur á fólki. Hvað þarf til að stjórnvöld bregðist
við? hannakatrin@althingi.is
Hanna Katrín
Friðriksson
Pistill
Verbúðin Ísland
Höfundur er þingflokksformaður Viðreisnar.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen