Morgunblaðið - 29.09.2022, Qupperneq 12

LC02
Leður
Verð frá 339.000,-
CASA býður upp á vaxtalausar raðgreiðslur (Visa / Euro) í allt að 6 mánuði.
HÆGINDASTÓLL
Skeifunni 8 | Sími 588 0640 | casa.is
12 DAGLEGT LÍF
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 29. SEPTEMBER 2022
Kristín Heiða Kristinsdóttir
khk@mbl.is
M
ig langaði að gefa út
prjónabók sem væri
meira en „bara“ upp-
skriftabók. Ég vildi að
hún innihéldi líka bókmenntalegan
texta og vísaði þannig út fyrir sig í
ýmislegt annað sem gæfi henni
meiri dýpt,“ segir Bergrós Kjart-
ansdóttir en hún sendi nýlega frá
sér Sjalaseið, bók sem geymir upp-
skriftir hennar að sjölum, en einnig
frumsamin ljóð og fróðleik úr nor-
rænni goðafræði.
„Ég lærði bókmenntafræði og
þjóðfræði í háskólanum og fann mig
virkilega vel í þeim fræðum en ég
hef líka lengi verið í prjónaheim-
inum. Ég var ekki nema 25 ára
þegar Auður Kristinsdóttir fóstraði
mig með því að ráða mig sem
verslunarstjóra hjá garnbúðinni
Tinnu,“ segir Bergrós og bætir við
að þegar hún fór í háskólanámið
hafi hún skynjað sterkt skilin á
milli bóklegs náms og handverks.
„Handverkið hafði ekkert vægi
í háskólanum, en mig hafði alltaf
langað að tengja þetta saman, enda
eru báðir þessir heimar áhugasvið
mitt. Þegar ég lauk háskólanámi
fór ég í Iðnskólann og lærði að vera
gullsmiður, þá var ég komin með
próf úr báðum geirum; huga og
hendi. Þótt ég sé ekki skólalærð í
prjónahönnun hef ég unnið mest
fyrir mér á því sviði og haft mestu
ástríðuna þar. Í mínum huga teng-
ist þetta allt saman; að vera aka-
demíker og prjónahönnuður, að
vera gullsmiður og prjóna,“ segir
Bergrós sem er ástríðufull í því
sem hún tekur sér fyrir hendur.
„Ég er trúboði sem vill koma
því til skila hversu mikilvægt er að
rækta bæði sviðin, hið akademíska
og handverkið. Ég ólst upp við ljóð
og aðrar bókmenntir enda mikill
ljóðaáhugi í minni ætt, sérstaklega
þeirri sem tengist Hornströndum.
Ég lít á þessa prjónabók mína sem
ljóðaseið sem samtvinnaður er úr
sjölum, sögum og ljóðum, enda
finnst mér ljóð og prjón vera mjög
líkt. Ljóð byggist upp af takti, rími,
stuðlum og höfuðstöfum og verður
að einni heild, og það sama á við
um prjónauppskrift, þar eru
ákveðnir stuðlar, höfuðstafir og rím
sem raðast saman og ég finn fyrir
taktinum þegar ég prjóna. Hrynj-
andi er bæði í ljóði og prjóni, rétt
eins og texti og textíll er mjög
skylt,“ segir Bergrós og bætir við
að upplagt sé fyrir prjónara að
hlusta á upplesinn texta meðan
prjónað er.
„Mér finnst merkilegt að við
náum að einbeita okkur betur að
texta sem við hlustum á, ef við
prjónum á meðan.“
Með níu sjöl í aftakaveðrum
Sjölin í bók Bergrósar hafa
sterka tengingu við náttúruna og
hún gefur þeim nöfn sem hún segir
frá hvernig eru til komin. Eitt af
sjölunum heitir Hornstrandir, en
Bergrós hannaði það sem óð til for-
mæðra sinna sem bjuggu á því af-
skekkta og harðbýla svæði allt frá
landnámi. Hún segir í bókinni m.a.
frá yfirsetukonum þaðan sem
gengu á milli bæja í aftakaveðrum
með níu sjöl sér til hlífðar þegar að-
stoða þurfti konur í barnsnauð.
„Fyrsta tenging mín í þessa
veru kemur úr bók frænku minnar,
Fríðu Á. Sigurðardóttur, Meðan
nóttin líður, en Fríða var frá sama
bæ og pabbi minn, Hælavík á
Hornströndum. Í þeirri bók rifjar
hún upp sögu formæðra okkar, en
ein þeirra, Sunneva, hitti franskan
sjómann á Hornströndum á
sautjándu öld. Við aðskilnaðinn
þegar hann hélt aftur heim til
Frakklands gaf hann henni sjal
með glitrandi þráðum, úr útlendu
efni. Þetta sjal verður tákn fyrir
sjálfstæði kvenna, því Sunneva lét
ekki vaða yfir sig og bar sjalið með
stolti. Sjalið með glitþræðinum
gekk í erfðir alt fram til konunnar
sem skrifar söguna í bók Fríðu.
Mér finnst þetta heillandi og fyrir
tuttugu árum hannaði ég sjal sem
heitir Sunneva, eins og þessi for-
móðir mín í sögunni. Mér finnst
gaman að taka áfram eitthvað sem
heillar mig og láta hversdaginn
flæða inn í mína sköpun. Ég vil láta
sjölin mín segja sögu og mér finnst
skemmtilegt þegar upp úr djúp-
unum koma alls konar tengingar og
frásagnir,“ segir Bergrós og bætir
við að bókin hennar, Sjalaseiður,
hafi líka komið út á ensku á sama
tíma og sú íslenska.
„Ég held að það sé frekar
óvenjulegt fyrir prjónauppskrifta-
bók og það stækkar heiminn heil-
mikið fyrir mig og Sjalaseiðinn.
Sérhæfður þýðandi var fenginn til
að þýða sögurnar og ljóðin yfir á
ensku, þýðandi sem þekkir vel til
fornaldarsagna og til norrænu
goðafræðinnar. Mér finnst það mik-
ils virði.“
Hugur og hönd Bergrós er akademíker, gullsmiður og
prjónahönnuður og segir það þrennt tengjast saman.
Hrynjandi bæði í ljóði og prjóni
„Nú legg ég á og mæli svo
um að bókin nái til allra
sem unna goðmagni
náttúrunnar, til þeirra
sem skynja litatóna lífs-
ins og til þeirra sem þrá
að skapa og vilja prjóna
sig áfram í lífinu,“ segir
Bergrós Kjartansdóttir
höfundur Sjalaseiðs.
Ljósmyndir/Díana Júlíusdóttir
Undurfagurt Bergrós segir Sjalaseið vera óð til íslensku ullarinnar, íslenskrar náttúru og norrænu goðafræðinnar.
Friggjarvoð Frigg er þekkt fyrir að spinna ský og hér
sjást skýjahnoðrar á jöðrum sjalsins Friggjarvoðar.
Seiður var iðkaður af fjölkunnugu fólki til
að öðlast vitneskju um framtíðina varð-
andi veðurfar, náttúrufar og örlög fólks.
Það voru að mestu konur sem iðkuðu seið
og segir í gömlu kvæði að gyðjum hafi í
upphafi verið kenndur seiðurinn. Ef til vill
er það hin kvenlega tenging seiðsins sem
liggur í líkindum hans við að spinna þráð,
þar sem færnin felst í því að draga til sín
eða senda frá sér hjálparanda sem er
gjörningur sem líkist spunanum. Seiðurinn
var því líkt og spuninn kvenleg iðja. Frá
þeim heimildum sem við þekkjum til frá
miðöldum voru það höfðingjar eða stór-
bændur sem höfðu færi á að ráða til sín
völvu því hún fékk góð laun fyrir kunnáttu
sína og störf. Í einni fornaldarsögu kemur fram að völvan hafi verið með
kattarskinnsglófa á höndum og verið í dularfullum tíglamöttli. Líklegast
er að hann hafi verið svarblár en hvað vitum við nema hann hafi bara ver-
ið heiðgulur. Nema hann hafi verið seiðgulur? (úr bókinni Sjalaseiður)
Konur iðkuðu mest seið
VÖLVA MEÐ KATTARSKINNSGLÓFA Á HÖNDUM
Seiðgult Seiður heitir sjalið.