Morgunblaðið - 29.09.2022, Page 16

16 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 29. SEPTEMBER 2022
VIÐTAL
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
Ný háspennulína frá Kröflu til Akur-
eyrar eykur aðgang Akureyrar að
raforku frá virkjunum á Norðaustur-
landi. Getur það stuðlað að atvinnu-
þróun, eftir því sem rafmagn er til
reiðu á svæðinu. Með þessari línu og
Kröflulínu 3 sem tekin var í notkun á
síðasta ári er komin öflug tenging á
milli Austurlands
og Eyjafjarðar.
Hólasandslína 3
verður spennusett
á morgun og
formlega tekin í
notkun. Hún ligg-
ur á milli nýrra
tengivirkja á
Hólasandi og
Rangárvöllum við
Akureyri og teng-
ir Eyjafjarðar-
svæðið við Kröfluvirkjun og Þeista-
reykjavirkjun. Hluti af framkvæmd-
inni er jarðstrengur þvert yfir
Eyjafjörð sem er ein mesta jarð-
strengsframkvæmd sem hér hefur
verið ráðist í.
Eftirspurn eftir rafmagni
Guðmundur Ingi Ásmundsson for-
stjóri Landsnets segir að með þessari
nýju línu sé komin miklu öflugri teng-
ing á Norðausturlandi. Hægt sé að
flytja meira rafmagn til Akureyrar
þegar orkan er til. Staðan núna er sú
að að hægt er að flytja til viðbótar
sem nemur 10-30 megavöttum til
tengivirkja á svæðinu. Það gefur kost
á aukinni atvinnuuppbyggingu á
Eyjafjarðarsvæðinu, til dæmis með
byggingu gagnavers á Akureyri.
Orkusalar eru í viðræðum við ýmis
fyrirtæki um nýtingu þessara mögu-
leika. „Það er mikil eftirspurn eftir
rafmagni á Íslandi vegna ástandsins í
heiminum,“ segir Guðmundur.
Hólasandslína 3 er annar áfangi í
endurnýjun byggðalínunnar. Fyrsti
áfanginn, Kröflulína 3, var tekinn í
notkun á síðasta ári. Hún er stærsta
línuframkvæmd sem ráðist hefur ver-
ið í hér á landi á síðustu árum. Með
þessum tveimur línum er komin öflug
tenging á milli Fljótsdalsstöðvar,
Kröflustöðvar, Laxárvirkjunar og
Þeistareykjavirkjunar.
Landsnet taldi mesta þörf á að
styrkja Blöndulínu 3, sem liggur frá
Blönduvirkjun til Akureyrar. Mikil
þörf var talin á að tengja Blöndu-
virkjun, sem er 150 MW vatnsafls-
virkjun, við stærri markað því hún
hefur ekki nýst til fulls vegna tak-
markana flutningskerfisins. Deilur
um línuleiðina leiddu til tafa á fram-
kvæmdum og var þess vegna ákveðið
að fara fyrst í línurnar austan Akur-
eyrar.
Guðmundur segir að náðst hafi
gott samkomulag við sveitarfélög og
landeigendur á línuleið Kröflulínu og
Hólasandslínu þannig að þær hafi
verið lagðar í góðri sátt. Þakkar hann
það ekki síst breyttu verklagi við
undirbúning framkvæmda.
Í kerfisáætlun Landsnets sem
stjórnvöld hafa staðfest er gert ráð
fyrir að á næstu tíu árum verði haldið
áfram með styrkingu byggðalínunnar
frá Akureyri og suður í Borgarfjörð,
styrkingu í kringum höfuð-
borgarsvæðið og lagningu Suður-
nesjalínu 2. Með því móti verði komin
öflug tenging á milli Norður- og Aust-
urlands og höfuðborgarsvæðisins og
þar með alls þessa svæðis við stóru
virkjanirnar á Suðurlandi.
Guðmundur segir að mesta þörfin
sé á lagningu Blöndulínu 3 og Suð-
urnesjalínu 2. Tafir hafa orðið á báð-
um þessum framkvæmdum, á Suð-
urnesjum vegna leyfisveitingarmála.
Samhliða er unnið að undirbúningi
annarra áfanga á þessari leið.
Segir Guðmundur að allir leggir
séu mikilvægir, ekki aðeins til að
styrkja kerfið heldur geti fram-
kvæmdir þar leyst staðbundin vanda-
mál. Nefnir hann sem dæmi að ekki
hefði komið til keðjuútleysinga eins
og urðu á Norðausturlandi í óveðrinu
um síðustu helgi ef búið hefði verið að
styrkja byggðalínuna. Ef farið verði
að virkja vindorku í stórum stíl þurfi
flutningskerfið að geta sinnt þörfum
vindorkugarðanna. Þá hafi eldgos og
jarðhræringar á Suðurnesjum gert
framkvæmdir við Suðurnesjalínu enn
nauðsynlegri en þó var áður. Því er
staðan sú, að sögn Guðmundar, að ef
leyfi fáist fyrr á öðrum leggjum en
þeim tveimur sem verið hafa í for-
gangi verði farið í framkvæmdir þar.
Þarf að laga leyfisveitingar
Guðmundur segir að framkvæmdir
við þær háspennulínur sem byggðar
hafa verið síðustu ár hafi gengið mjög
vel. Komin sé reynsla sem geri áætl-
anagerð öruggari. Hins vegar gangi
leyfisveitingar hægt og séu flóknar
og það valdi töfum. Segir hann nauð-
synlegt að gera úrbætur á leyfisveit-
ingakerfinu þannig að það taki styttri
tíma og sé skilvirkara. Ef það verði
ekki gert nái Landsnet ekki þeim
markmiðum sem sett eru í kerf-
isáætlun.
„Það verður sífellt skýrara hversu
mikilvægt rafmagnið er orðið í okkar
daglega lífi og fyrir atvinnulífið og fer
skilningur á því vaxandi. Styrking
byggðalínunnar er liður í að tryggja
öryggi á því sviði,“ segir Guðmundur
Ingi.
Akureyri tengist fleiri virkjunum
- Hólasandslína spennusett og formlega tekin í notkun á morgun - Eyjafjörður fær betri aðgang að
raforku og tækifæri skapast til atvinnuþróunar - Enn óvissa með framhald framkvæmda
Styrking byggðalínunnar
Línulögn lokið
Línur á 10 ára áætlun
Hólasandslína 3
Akureyri – Krafla
Blöndulína 3
Blanda – Akureyri
Holtavörðuheiðarlína 3
Hrútatunga – Blanda
Holtavörðu-
heiðarlína 1
Borgarfjörður
– Hrútatunga
Kröflulína 3
Krafla –
Fljótsdalur
Heimild: Landsnet
Guðmundur Ingi
Ásmundsson
Nýju möstrin Þótt nýja byggðalínan sé margfalt öflugri en sú gamla eru möstrin léttbyggð og falla oft betur að landinu.
„Það eru að sumu leyti uppi
sömu forsendur í dag og voru
þegar byggðalínan var reist. Þá
var olíukreppa í Evrópu sem
leiddi til mikillar hækkunar á ol-
íuverði. Einnig var unnið að
orkuskiptum hér með því að
taka upp rafhitun húsa í stað ol-
íukyndingar,“ segir Guðmundur
Ingi Ásmundsson þegar talið
berst að þeim tímamótum að lið-
in eru 50 ár frá því að undirbún-
ingur að byggingu byggðalín-
unnar hófst.
„Okkur vantar rafmagn og
flutningskerfið er alls ekki nógu
öruggt, eins og var þegar
byggðalínan var byggð. Það hef-
ur síðan bæst við að við erum
orðin háð raforkunni. Það gerir
enginn neitt án rafmagns,“ segir
Guðmundur.
Áður en byggðalínan kom til
sögunnar skiptist landið í nokkr-
ar „eyjar“ í raforkumálum þar
sem rafmagn var framleitt í
vatnsaflsvirkjunum og dísil-
rafstöðvum. Eftir harðar póli-
tískar deilur var ákveðið að
tengja saman virkjanasvæðin
norðanlands og sunnan. Hafist
var handa við undirbúning fyrsta
hluta línunnar, sem liggur á milli
Akureyrar og Varmahlíðar, á
árinu 1972. Er þetta hluti af svo-
kallaðri Blöndulínu sem Lands-
net er nú með í forgangi að
endurnýja en tafir hafa orðið á.
Gárungar kölluðu línuna
„rauða hundinn norður“ með
vísan til deilnanna og að það var
að frumkvæði Magnúsar Kjart-
anssonar iðnaðarráðherra sem
þessi stefna var tekin en Magn-
ús er kannski betur þekktur sem
ritstjóri Þjóðviljans.
Byggðalínuhringnum var lokið
á árinu 1984, 1.100 kílómetrum
og 12 árum eftir að undirbún-
ingur hófst.
Rauði hund-
urinn norður
50 ÁR FRÁ ÞVÍ ÁKVEÐIÐ VAR
AÐ LEGGJA BYGGÐALÍNU
Litrík og lífleg
19. - 26. nóvember
Verð frá 289.900 kr.