Morgunblaðið - 16.11.2022, Blaðsíða 12

MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 16. NÓVEMBER 2022
12
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri: Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Aðskrifabrauðeðaskera
M
ér er minnisstætt atvik sem
átti sér stað í bakaríi í Vestur-
bænum. Í afgreiðslunni voru
þrír starfsmenn, tvær stúlkur
og ungur karlmaður af erlend-
um uppruna. Hann var að prófa sig áfram í
notkun tungumálsins og stúlkurnar leiðbeindu
honum þegar hann rak í vörðurnar. Strax og
röðin kom að mér bað ég afgreiðslumanninn
auðvitað um brauð sem heitir „ráðherra-
brauð“. Hann sótti brauðið og spurði bros-
andi: „Á ég að skrifa það?“ Ég skildi ekki hvað
hann var að fara en stúlkurnar skelltu upp úr
og sögðu honum að hann ætti að spyrja hvort
ég vildi láta skera brauðið en ekki skrifa það.
Á degi íslenskrar tungu er vert að hafa hug-
fast að stór hluti íbúa landsins talar takmark-
aða íslensku. Í stað þess að útiloka þann hóp
eigum við að auðvelda honum að laga sig að
þjóðfélagi okkar með öflugri íslenskukennslu.
Þannig auðgum við tungumálið og stækkum því íslensk-
an er lifandi mál í stöðugri þróun.
Íslenskan getur verið erfið. Við sem höfum hana sem
móðurmál eigum sjálf oft fullt í fangi með málfræðina
og stafsetninguna. Sum þeirra sem eru að læra málið
kvarta undan aðfinnslum og leiðréttingum. Forðast þau
jafnvel að æfa sig í notkun þess til að komast hjá glósum
og umvöndunum. Við getum örugglega bætt okkur í
þeim efnum.
Við höfum sett okkur það markmið að þeir sem búsett-
ir eru í landinu og hafa íslensku sem annað mál skuli eiga
kost á íslenskunámi. Áhugi minn stendur til
þess að efla íslenskukennslu í kennaranámi,
að auka stuðning við kennaranema af erlend-
um uppruna og stuðla að aukinni fjarkennslu
í íslensku. Ég vonast til að hvatar sem ég hef
komið á ýti á háskólana til að standa sig enn
betur á þessu sviði.
Ungi maðurinn hefur sennilega ekki verið
krafinn um fullkomna íslenskukunnáttu þegar
hann sótti um og fékk vinnuna í bakarí-
inu. Staðreyndin er sú að árið 2019 var um
helmingur starfsmanna í veitingarekstri af
erlendum uppruna og 20% af öllu vinnuafli í
landinu. Hið opinbera rekur lestina með innan
við 10%. Ein ástæðan er strangar kröfur m.a.
um að umsækjendur hafi „mjög gott vald“ á
íslenskri tungu. Ég tel mikilvægt að skapa
sama fjölbreytileika þar og ríkir á almennum
vinnumarkaði. Í því samhengi mætti skoða
hvort ekki sé nægilegt að umsækjendur búi
yfir þokkalegum grunni í íslensku að því gefnu að þeir
leggi sig fram um að bæta sig.
Í öllu falli mun ég gera allt sem í mínu valdi stendur
til að háskólarnir bjóði upp á fjölbreytilegt íslenskunám.
Þeir bregði sér með öðrum orðum af fullri alvöru í það
mikilvæga hlutverk sem stúlkurnar í bakaríinu gegndu
þegar þær leiðbeindu samstarfsmanni sínum þannig að
hann gæti sem best náð góðu valdi á okkar „ástkæra og
ylhýra“ tungumáli.
Pistill
ÁslaugArna
Sigurbjörns-
dóttir
Höfundur er háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra.
Glæpir í nafni umhverfisverndar
Umhverfis-
verndaröfga-
menn héldu
uppteknum hætti
í gær þegar þeir
skvettu svörtum
vökva á málverk austurríska
listmálarans Gustavs Klimts
í listasafni í Vínarborg. Þeir
hafa að undanförnu beitt svip-
uðum aðferðum í baráttu sinni
vegna meintrar loftslagsvár
og meðal annars límt hend-
ur sínar við verk Franciscos
Goya í Madríd, kastað súpu á
verk eftir Vincent van Gogh
í London og í Róm og klesst
kartöflum á verk eftir Claude
Monet.
Fram hefur komið að
„aðgerðasinnarnir“, eins og
slíkir kalla sig gjarnan, hafi
verið að mótmæla notkun á
jarðefnaeldsneyti og telji að
jörðin stefni hraðbyri í átt að
„loftslagshelvíti“. Þetta eru
fjarstæðukenndar öfgar en út
af fyrir sig skoð-
anir sem öllum er
heimilt að hafa og
tjá sig um.
Tjáningar-
frelsi manna eða
eindregnar skoðanir veita
þeim hins vegar enga heim-
ild til að stunda skemmdar-
verkastarfsemi, hvað þá að
spilla menningarverðmæt-
um. Og þessi framkoma er
vitaskuld ekki til þess fallin
að gera þau sjónarmið sem
skemmdarvargarnir berjast
fyrir meira sannfærandi, þvert
á móti er hún áminning um
að þegar röksemdir skortir er
gripið til ofbeldis.
En þessi ítrekuðu skemmdar-
verk mættu líka verða áminn-
ing um að gætt verði meira
hófs í umræðu um loftslags-
mál, ýkjur og hræðsluáróður
víki en efnisleg rökstudd
umræða á grunni vísinda og
víðsýni fái að njóta sín.
Ofbeldi er ekki
vitnisburður um
góðan málstað}
Eftirlitsnefnd
rúin trausti
Þ ingmenn
reyna að
gera sér
mat úr rannsókn
á sölu hluta í
Íslandsbanka.
Löngu fyrr höfðu
menn reynt að
kreista úr því hneyksli að
Benedikt, faðir fjármálaráð-
herrans, hefði keypt pínulít-
inn hlut í bankanum sem var
í sölu. Hann var svo smár
að hann segir ekkert um,
hverjir eigi bankann! Alltaf
má treysta því að hneykslun-
arhellur gleymi sér í tittlinga-
skítnum. Ekkert hefur verið
kíkt á hverjir hafi keypt sér
raunverulegan hlut í bank-
anum og hvaða bönd kunni
að vera þar á milli og jafnvel
skipt einhverju máli. En svo
er hitt að þingmenn gátu ekki
einu sinni haldið haus í þann
sólarhring sem þeir þurftu.
Og það sú þingnefnd sem eft-
ir nafni sínu og yfirskrift ber
ríkasta skyldu til að kunna
að fara með mál sem henni er
trúað fyrir.
Á sínum tíma gætti utan-
ríkismálanefnd Alþingis ekki
að þeirri skyldu sinni að fara
varlega með upplýsingar og
ræða það eitt opinberlega
sem ákveðið hefði verið að
tími væri kominn á. Eftir
það neitaði Guðmundur Í.
Guðmundsson, utanríkisráð-
herra kratanna (nú Sam-
fylkingar), að mæta á fund
þeirrar nefndar árum saman!
Það taldi Guðmundur Í. vera
óhjákvæmilegt þar sem hann
bæri ábyrgð á að
hafa gefið þessum
þingmönum sem
nutu trúnaðar
þær upplýsingar
sem þingmenn
stóðust ekki.
Það var rétt hjá
Guðmundi Í. Guðmundssyni.
Leki bankasöluskýrslu ríkis-
endurskoðanda var ræddur
sérstaklega á kynningarfundi
hans með stjórnskipunar- og
eftirlitsnefnd Alþingis (SEN)
í gær, en allt bendir til þess
að einhver þingmannanna í
nefndinni hafi rofið trúnað og
komið henni til fjölmiðla.
„Ríkisendurskoðun ræddi
við nefndina um trúnaðinn
og samskiptin,“ segir Þórunn
Sveinbjarnardóttir í samtali
við Morgunblaðið og kveðst
sammála því að málið þarfn-
ist frekari athugunar. Rétti
sá upp hönd sem trúir að
eitthvað komi út úr því.
Guðmundur Björgvin
Helgason ríkisendurskoðandi
virtist ekki í miklum vafa
um hvað gerst hefði. Að mati
hans er gríðarlega óheppi-
legt að trúnaður skuli ekki
hafa verið virtur og tel-
ur hann nokkuð öruggt að
skýrslunni hafi verið lekið af
nefndarmanni SEN. Ríkis-
endurskoðun hafi unnið að
skýrslunni mánuðum saman
án þess að hún rataði til fjöl-
miðla. Katrín Jakobsdóttir
forsætisráðherra segir að það
sé í verkahring SEN að rann-
saka lekann, sem hún segir
einkar bagalegan.
Það þykir veikja
kröfur þingsins
um að vera haldið
upplýstu að geta
ekki þagað}
H
inn 29. október sl. réðst
úkraínski sjóherinn á
Svartahafsflota Rúss-
lands við Sevastopol á
Krímskaga. Vestrænir hernaðar-
sérfræðingar telja margir árásina
sögulega, um sé að ræða fyrstu árás
drónabáta (e. USV) á herskipaflota.
Þrjú rússnesk herskip eru sögð hafa
skemmst í árásinni, þ. á m. frei-
gátan Makarov aðmíráll, nýskipað
flaggskip Svartahafsflotans.
Seint í september fannst áður
óþekktur drónabátur sem rekið
hafði á land í Krúhla-flóa, skammt
utan við Sevastopol. Fljótlega
birtist ljósmynd af bátnum á samfé-
lagsmiðlum og þótti strax líklegt að
báturinn hefði komið úr vopnabúri
Úkraínumanna. Hernaðarsér-
fræðingar segja Svartahafsflotann
þegar hafa dregið úr siglingum og
kallað herskip sín nærri flotastöðv-
um. Sú óvissa sem talin var fylgja
þessu nýja vopni kallaði á tafarlaus
viðbrögð.
Á þessari stundu má ekki nálgast
nákvæmar upplýsingar um dróna-
báta Úkraínu. Sá sem fannst í
Krúhla-flóa var sprengdur upp af
rússneskum hermönnum. Sér-
fræðingar telja sig þó vita eitt og
annað, byggja mat sitt á ljós-
myndum og myndbandsupptökum
sem teknar voru um borð í þeim
drónabátum sem árás gerðu á skip
Rússlands.
Notast við sæþotumótor
Drónabátarnir eru 5,5 metrar á
lengd, klæddir álhúð og flytja tals-
vert magn sprengiefnis innanborðs.
Þeir fara hratt yfir, á um 80 km/
klst., og hafa áætlaða drægni allt
að 800 km. Fremst á bátunum eru
skynjarar sem virkja sprengihleðslu
þegar siglt er utan í skotmarkið en
á toppnum hvílir flókinn búnaður,
að hluta sovéskur að uppruna,
sem skynjar umhverfið, tekur
upp myndefni í rauntíma og veitir
hermönnum færi á að stýra för
bátanna úr mikilli fjarlægð. Talið er
að bátarnir séu vopnaðir sprengju
af gerðinni FAB-500, sovésk 500
kg fallsprengja sem flugherinn tók
í notkun 1954. Eru það sprengju-
skynjararnir í stefni bátsins sem
þykja benda til þess að FAB-500
sé þar innan borðs. Þá eru dróna-
bátarnir, sem eru með öllu mann-
lausir, lágreistir og er því afar erfitt
að granda þeim á ferð.
Talið er víst að Úkraínumenn
hafi sjálfir hannað drónabátana en
hernaðarsérfræðingar segja mótor-
inn vera af gerðinni Rotax og er
hann fenginn að láni frá kanadísku
sæþotunum Sea-Doo, sem lengi
hafa notið vinsælda meðal almenn-
ings um heim allan.
Blönduð drónaárás
Þegar Úkraínumenn létu til
skarar skríða gegn Svartahafsflota
Rússlands seint í október sendu
þeir að líkindum alls sjö drónabáta
og minnst fjóra flugdróna í átt að
skipunum. Sérfræðingar segja
þessa drónablöndu hafa aukið á þá
ringulreið sem skyndiárás hefur í
för með sér, erfitt hafi verið fyrir
sveitir Rússlands að samhæfa í flýti
varnir bæði í lofti og á sjó.
Á myndefni sem drónabátarnir
tóku upp má sjá áhöfnina á flagg-
skipinu Makarov aðmíráli skjóta
föstum skotum að bátunum sem
þá nálguðust herskipið á mikilli
ferð. Eins má sjá vélbyssuskyttu í
árásarþyrlu af gerðinni Mi-17 skjóta
að bátunum. Þó halda megi fram að
drónaárásin hafi verið sögulegur
sigur Úkraínumanna og nýr kafli í
hernaðarsögunni má ekki horfa fram
hjá þeirri staðreynd að Rússum tókst
engu að síður að stöðva för nokkurra
dróna. Þá er talið víst að minnst
einn drónabátur hafi náð inn fyrir
varnarnet flotastöðva Rússa á Krím-
skaga og verður það að teljast verulegt
áhyggjuefni fyrir Svartahafsflotann.
Drónabátar Úkraínu
marka nýjan kafla
Ljósmynd/Varnarmálaráðuneyti Rússlands
Leynivopn Drónabátur þessi fannst óvænt í Krúhla-flóa á Krímskaga í lok
september sl. og olli rússneska sjóhernum þegar miklum áhyggjum.
FRÉTTASKÝRING
Kristján H. Johannessen
khj@mbl.is
BREYTTUR HERNAÐUR
Vilja eignast
drónaflota
Volodimír Selenskí, forseti
Úkraínu, segist vilja byggja upp
flota af drónabátum til að siga
á herskip Rússlands. Segir hann
þörf á 100 slíkum vopnum og
biðlar til fólks að leggja Úkraínu
fé til verksins. Þannig megi
koma í veg fyrir eldflaugaárásir
Svartahafsflotans á skotmörk
innan landamæra Úkraínu.
„Við verðum að verja haf-
svæði okkar og borgir gegn
rússneskum eldflaugum sem
skotið er á loft frá skipum,“
sagði hann á samfélagsmiðl-
inum Telegram. „Drónabátar
munu einnig aðstoða við að
opna aftur fyrir umferð flutn-
ingaskipa með korn.“
AFP
Stríð Úkraínuforseti sér mikil
tækifæri í drónahernaði.