Morgunblaðið - 16.11.2022, Blaðsíða 13

13
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 16. NÓVEMBER 2022
Í rigningu Enginn er verri þótt hann vökni og regnföt geta verið skrautleg og skemmtileg eins og annar fatnaður.
Eggert Jóhannesson
Nú eru rétt 215 ár
frá fæðingu Jónasar
Hallgrímssonar sem
var einn orðhagasti
Íslendingur fyrr og
síðar og á heiðurinn af
fyrirsögn þessarar
greinar.
Fólk hefur lagt
fyrir sig orðasmíð og
tengt saman þróun
samfélags og tækni
við íslenska tungu.
Þar má nefna til sögunnar fjöl-
marga einstaklinga og hópa tengda
tilteknu fagi sem hafa lagt metnað
í að finna íslensk orð sem ná merk-
ingu hugtaka í sinni grein.
Íslensk tunga og menning gerir
okkur að þjóð. Skáldin okkar, bæði
þau sem nú eru að störfum og þau
sem gengin eru, hafa orðað hugs-
anir sínar og komið auga á óvænt
samhengi hluta á móðurmálinu.
Þannig öðlumst við nýja sýn á
samtíðina og liðna tíð. Það er okk-
ar hlutverk að sjá til þess að við-
halda þessari getu meðal þjóð-
arinnar.
Þórarinn Eldjárn spurði að því
fyrir nokkrum árum hvort ekki
væri gott að „geta strax sagt
höngrí við ísskápinn og flöss við
klósettkassann?“ og hvort ekki
væri „frábært fyrir okkur rithöf-
unda að stíga skrefið til fulls og
komast beint inn á alþjóðamark-
aðinn eina og sanna?“
Þórarinn svaraði þessum spurn-
ingum og fleirum neitandi.
Íslenska er mál atvinnulífsins og
Samtök atvinnulífsins hafa, frá því
þau gerðust stofnaðilar að Al-
mannarómi árið 2014, haft mál-
tækni sem sérstakt áherslusvið.
Því hefur verið fylgt stöðugt eftir
með ráðstefnum, ræðum, fundum
og stuðningi við aðgerðir Alþingis
og ríkisstjórnar.
Almannarómur er
óháð sjálfseignar-
stofnun sem ætlað er
að tryggja að íslenska
sé notuð í allri tækni.
Stofnunin sér um að
framkvæma og fylgja
eftir máltækniáætlun
stjórnvalda. Þar er
verið að byggja upp
tækni og tól sem
skilja íslenskt mál og
geta breytt því í skrif-
aðan texta, vélar sem
þýða erlendan texta á
íslensku og leiðréttingaforrit sem
leiðrétta stafsetningu, fallbeygingu
og lagar texta að íslenskum mál-
reglum.
Máltækni er ekki síður mikilvæg
þegar kemur að því að erlendir ein-
staklingar geti öðlast fulla virkni á
íslenskum vinnumarkaði. Ég hef áð-
ur bent á að samhent átak atvinnu-
lífs og stjórnvalda þurfi til að brjóta
niður tungumálamúrinn. Það þýðir
ekki að sitja einungis námskeið svo
vikum og mánuðum skiptir og ég er
sannfærður um að með máltækni sé
leiðin til að læra íslensku bæði
greiðari og sveigjanlegri. Við þurf-
um að finna lausnir til að gera fólki
auðveldara að læra íslensku. Mál-
tækni er lykillinn að því.
Sem betur fer hafa Alþingi og
ríkisstjórn lagt verulegt fé til upp-
byggingar á máltækni á undan-
förnum árum. Á því má ekki verða
hlé. Það væri stórslys.
Verkefnin eru mörg. Þau eru
mikilvæg. Undir er það sem gerir
okkur að þjóð. Menningin og
tungan.
Halldór Benjamín
Þorbergsson
» Íslensk tunga og
menning gerir
okkur að þjóð.
Halldór Benjamín
Þorbergsson
Höfundur er framkvæmdastjóri
Samtaka atvinnulífsins.
Fjaðurmögnuð
mörgæs
Stjórnsýsluúttekt
ríkisendurskoðanda á
sölu 22,5% hlut ríkisins
í Íslandsbanka í mars
síðastliðnum er ekki sá
áfellisdómur sem
margir stjórnarand-
stæðingar höfðu vonast
eftir. Stóryrðin og
sleggjudómarnir, sem
féllu síðasta vor, verða
ekki studd með vísan til
skýrslunnar. Andstæð-
ingar þess að umbreyta áhættusöm-
um eignum ríkisins í fjármálafyr-
irtækjum í mikilvæga innviði fyrir
íslenskt samfélag, munu örugglega
ekki gefast upp. Þeir halda áfram til-
raunum sínum til að grafa undan
trausti og sá fræjum tortryggni með
gífuryrðum til að koma í veg fyrir að
haldið verði áfram að draga ríkið út
úr aðalhlutverki á fjármálamarkaði.
Ríkisendurskoðandi kemst að
eftirfarandi niðurstöðu í ítarlegri
skýrslu sinni um söluna á Íslands-
bankabréfunum:
„Þrátt fyrir ýmsa annmarka á
söluferlinu dregur Ríkisendur-
skoðun ekki í efa að fjárhagsleg nið-
urstaða söluferlis á hlut ríkissjóðs í
Íslandsbanka þann 22. mars 2022
hafi verið ríkissjóði almennt hag-
felld. Það á einnig við um þróun á
gengi bréfa í bankanum á eftirmark-
aði í kjölfar sölunnar. Þó er ekki
hægt að fullyrða að salan hafi verið
ríkissjóði eins hagkvæm og verða
mátti.“
Niðurstaðan er í samræmi við yfir-
lýsingu ríkisstjórnarinnar 19. apríl
síðastliðinn, þar sem sagði að þeir
„annmarkar sem í ljós
hafa komið við und-
irbúning og fram-
kvæmd sölu á eign-
arhluta ríkisins í
fjármálafyrirtækjum
hafa leitt í ljós þörfina
fyrir endurskoðun á
lagaumgjörð og
stofnanafyrir-
komulagi“.
Í yfirlýsingu ríkis-
stjórnarinnar segir að
ljóst sé „að framkvæmd
sölunnar stóð ekki að
öllu leyti undir vænt-
ingum stjórnvalda, m.a. um gagnsæi
og skýra upplýsingagjöf“. Vaknað
hafi „spurningar, álitamál og gagn-
rýni um framkvæmd sölunnar sem
fór fram sem nauðsynlegt er að
rannsaka og upplýsa almenning um“.
Mikilvægt innlegg
Ríkisendurskoðandi gagnrýnir
margt sem betur hefði mátt fara í
söluferlinu, ekki síst að kynna hefði
átt fyrirkomulagið betur. Þá hafi
ekki verið nægilega vandað til gerðar
sölusamnings sem Bankasýslan
gerði við umsjónaraðila, söluráðgjafa
og seljanda. Ljóst er einnig að illa
var haldið um tilboðsbók seljanda.
Aðfinnslur Ríkisendurskoðunar
beinast bæði að undirbúningi og
framkvæmd. Einnig er ljóst að það
voru mistök að láta Íslandsbanka
leika lykilhlutverk í sölu á eigin bréf-
um. Slíkt skapar alltaf hættu á hags-
munaárekstrum og orðsporsáhættu.
Skýrsla Ríkisendurskoðunar er
mikilvægt innlegg í að móta laga-
ramma til framtíðar um sölu ríkis-
eigna almennt og þá sérstaklega í
fjármálafyrirtækjum. Sú vinna er
þegar hafin, eins og fyrrnefnd yfir-
lýsing ríkisstjórnarinnar ber með
sér.
„Þeir annmarkar sem í ljós hafa
komið við undirbúning og fram-
kvæmd sölu á eignarhluta ríkisins í
fjármálafyrirtækjum hafa leitt í ljós
þörfina fyrir endurskoðun á laga-
umgjörð og stofnanafyrirkomu-
lagi.“
Þá segir að ríkisstjórnin hafi
ákveðið að „leggja það til við Alþingi
að Bankasýsla ríkisins verði lögð nið-
ur og innleitt verði nýtt fyrirkomulag
til að halda utan um eignarhluta rík-
isins í fjármálafyrirtækjum“. Lögð
verði áhersla á ríkari aðkomu Al-
þingis og gagnsæi betur tryggt sam-
hliða upplýsingagjöf til almennings.
Þess er að vænta að frumvarp þessa
efnis líti dagsins ljós á komandi vik-
um.
Auðvitað er skýrsla Ríkisendur-
skoðunar ekki yfir gagnrýni hafin.
Vangaveltur um það hvort hægt
hefði verið að fá hærra verð fyrir
hlutabréfin en raun varð eru ekki
annað en vangaveltur. Enginn er
þess umkominn að fella þar dóm.
Tilboðsfyrirkomulagið, sem stuðst
var við, er nýlunda hér á landi en
ágætlega þekkt í öðrum löndum. Ný-
lega seldi írska ríkið hluti í Allied Ir-
ish Banks í tvennu lagi. Þar var sölu-
verðið 6,5% og 7,8% undir
dagslokagengi á markaði. Í tilfelli Ís-
landsbanka var „afslátturinn“ 4,1%,
sem er vísbending um að vel hafi tek-
ist til við verðlagninguna. Ef mark-
mið með sölu á eignarhlutum ríkisins
er aðeins það að hámarka verðið
hefði verið skynsamlegast að selja
einum kaupanda – hæstbjóðanda –
bankann í heild sinni eða góðan
meirihluta í það minnsta. En þá
hefðu önnur markmið ekki náðst, s.s.
um fjölbreytt, heilbrigt og dreift
eignarhald.
Raunveruleg pólitík
Ákvörðun um að selja eignarhluti
ríkisins í Íslandsbanka er í eðli sínu
pólitísk og í samræmi við stefnu
ríkisstjórnarinnar um að „halda
áfram að draga úr eignarhaldi rík-
isins í fjármálakerfinu og nýta fjár-
muni sem liggja í slíkum rekstri í
uppbyggingu innviða“. Margir
stjórnarandstæðingar eru í hjarta
sínu, leynt eða ljóst, mótfallnir þess-
ari stefnu. Þeir halda áfram til-
raunum sínum til að þyrla upp mold-
viðri, óháð skýrslu ríkisendurskoð-
anda.
Stóryrðin, sleggjudómarnir og
dylgjurnar verða ekki rökstudd með
aðstoð Ríkisendurskoðunar. Í viðtali
við fréttastofu Ríkisútvarpsins síð-
astliðið mánudagskvöld var Guð-
mundur Björgvin Helgason ríkis-
endurskoðandi spurður hvort
„einhvers konar lögbrot“ hefði átt
sér stað við söluferlið. Svarið var
skýrt:
„Nei, við erum ekki að benda á lög-
brot í söluferlinu en við erum hins
vegar að benda á ýmsa annmarka í
framkvæmd þess, sannarlega.“
Svarið kemur ekki á óvart enda er
hvergi í skýrslunni látið að því liggja
að lög hafi verið brotin. Í þessu sam-
bandi er vert að hafa í huga að ríkis-
endurskoðanda er bæði rétt og skylt
að vekja athygli Alþingis og eftir at-
vikum lögreglu og annarra eftirlits-
stofnana á því ef grunur vaknar um
að lög hafi verið brotin eða lagafyr-
irmælum ekki fylgt við framkvæmd
stjórnvalda.
Fjármálaeftirlit Seðlabankans
[FME] vinnur enn að rannsókn á
starfsháttum eftirlitsskyldra selj-
enda vegna Íslandsbankasölunnar.
Vísbendingar eru um að þar hafi
ýmislegt farið úrskeiðis. Ekki er
ólíklegt að niðurstaða FME hafi
áhrif á lagasetningu um fyrirkomu-
lag á sölu ríkiseigna.
Eitt stendur óhaggað. Ríkissjóður
hefur fengið um 108 milljarða króna
fyrir sölu hlutabréfa í Íslandsbanka
og heldur enn á 42,5% hlut. Búið er
að tryggja dreift eignarhald á bank-
anum með þátttöku almennings, líf-
eyrissjóða og erlendra fjárfesta.
Áhætta ríkisins af áhættusömum
rekstri hefur verið minnkuð og jarð-
vegurinn fyrir heilbrigðara fjármála-
kerfi verið undirbúinn í samræmi við
tillögur hvítbókar um fjármálakerfið
frá 2018. Söluandvirðið hefur verið
nýtt til að styrkja innviði samfélags-
ins. Áhættusamri ríkiseign hefur
verið umbreytt meðal annars í nýjan
Landspítala, samgöngubætur og
hjúkrunarheimili. Sú umbreyting er
pólitík sem skilar árangri fyrir al-
menning. Gífuryrðin skipta þar
engu.
Óli Björn
Kárason » Andstæðingar þess
að umbreyta
áhættusömum eignum
ríkisins í fjármálafyrir-
tækjum í mikilvæga inn-
viði fyrir íslenskt sam-
félag gefast örugglega
ekki upp.
Óli Björn
Kárason
Höfundur er formaður þingflokks
Sjálfstæðisflokksins.
Innistæðulaus gífuryrði