Morgunblaðið - 26.11.2022, Qupperneq 4

FRÉTTIR
Innlent4
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 26. NÓVEMBER 2022
Athygli vekur að karlmaður sem nú
situr gæsluvarðhald hefur verið allvirk-
ur á samfélagsmiðlum á sama tíma.
Halldór Valur Pálsson, forstöðumað-
ur fangelsisins á Hólmsheiði, segir
fangaverði alltaf bregðast skjótt við í
tilfellum sem þessu. Vel sé fylgst með
tölvunotkun fanga. Þeir séu þó vægast
sagt úrræðagóðir þegar ná þarf sam-
bandi við umheiminn.
Þeir sem sitja í fangelsum landsins
hafa flestir aðgang að tölvum, m.a. til
að stunda nám, og er þá fylgst með
notkuninni auk þess sem tölvurnar
leyfa ekki aðgengi að síðum samfélags-
miðla. Líkt ogmeð flest annaðmákom-
ast hjá þessum vörnum, hafi menn þá
þekkingu sem til þarf. Þetta er þó ekki
eina leið fanga til að komast á netið.
Halldór Valur segir menn oft ótrúlega
hugmyndaríka við þá iðju.
Ólíkt því semþekkist í fangelsumer-
lendis þá eru fangar hér á landi almennt
ekki að smygla inn svokölluðumörsím-
um (e.mini phone) semeru á stærð við
kveikjara. Ástæðan fyrir því er einföld –
fangar á Íslandi hafa aðgengi að símum.
Áþessu eru þó undantekningar,minnst
tveir farsímar hafa verið gerðir upp-
tækir á Litla-Hrauni það sem af er ári.
Það sem fangar hafa hins vegar ekki
er óheft aðgengi að netinu og því er
áhersla lögð á smygl á netbúnaði, s.s.
4G-hnetum. Er um að ræða lítinn en
öflugan búnað sem þykir henta vel.
Heitur reitur á Hrauninu
Halldór Valur segir fanga í minnst
eitt skipti hafa fjarlægt bakhlið af
sjónvarpi, komið þar fyrir netbúnaði
og virkjað neteiginleika sjónvarpsins til
að ná sambandi við umheiminn.
Eins hafa fangar komið netbúnaði
fyrir í fjöltengi, tölvuflakkara, og breytt
kaffivél á þann veg að í hvert skipti sem
kveikt var á henni virkjaðist netbún-
aður um leið. Í raun má segja að allt
sé undir í þessum efnum, fangar finni
ólíkar leiðir og fangaverðir elta.
Fyrir um tíu árum uppgötvaðist að
búið var að breyta Litla-Hrauni í svo
gott semeinn stóran heitan reit. Höfðu
menn þá leigt nærliggjandi hús og sett
þar upp endurvarpsstöð fyrir netið og
var þessu varpað beint á fangelsið. Á
þessum tíma máttu fangar hafa tölv-
ur inni í klefum sínum og gátu menn
því ótruflaðir vafrað á netinu að vild.
Búið er að taka þessi réttindi af föng-
um, menn geta ekki verið einir í klefa
sínummeð tölvu.
Fangaflutningar ein leið inn
HalldórValur segir flutning á föngum
vera ákveðinn veikleika. Þegar verið
sé að flytja menn, t.a.m. í dómsal eða
til læknis, skapast oft færi á smygli.
Vitað er að fangar hafi fundið netbúnað
sembúið var að koma fyrir á salerni og
flutt innvortis í fangelsið. Þessi tæki
stoppa þó oft stutt við því um leið og
grunur vaknar á óleyfilegum búnaði
meðal fanga er farið í stranga leit. Erfitt
sé að fela það sem fela þarf við slíkar
aðstæður.
lFangar eru úrræðagóðir þegar ná þarf sambandi við umheiminnlNethnetur fundist í sjónvörpum,
kaffivél og fjöltengjumlHús tekið á leigu nærri Litla-Hrauni sem breytti fangelsinu í heitan reit
Nethnetur vinsælt smygl fanga
Kristján H. Johannessen
khj@mbl.is
Ljósmynd/Fangelsismálastofnun ríkisins
Nettenging Þessi 4G-netbúnaður fannst við gegnumlýsingu en fangi hafði
þá komið honum fyrir inni í tölvuflakkara til að vafra á netinu.
Síritandi GPS-mælar sem komið var
fyrir í svonefndum Almenningum
vestan við Siglufjörð á Tröllaskaga
sýna miklar hreyfingar á fjallshlíð-
um þar sem þjóðvegur liggur um.
Skriðutungur,
sem þar liggja
hátt úr fjöllum
og í sjó fram,
hafa sýnt
hreyfingar allt
frá því vegurinn
um Almenninga
var lagður árið
1967. Mest er
hreyfingin milli
Hrauns og Al-
menningsnafar, en þar hefur vegur-
inn á vissum stöðum færst fram um
allt að 75 cm frá í sumar. „Vegstæðið
er sumstaðar á mikilli hreyfingu,“
segir Halldór Geirsson, jarðeðlis-
fræðingur við Jarðvísindastofnun
Háskóla Íslands, sem hefur umsjón
með þessu verkefni.
Nákvæmar upplýsingar
Vegagerðin og Jarðvísindastofnun
HÍ standa saman að rannsóknar- og
vöktunarverkefni í Almenningum
og í því skyni var neti GPS-mæla
komið upp í Almenningum. Þeir
mæla stöðuna frá einni mínútu til
annarrar svo ekkert fer á milli mála.
Áður voru mælingar þessar gerðar
einu sinni á ári, en með núverandi
mælakerfi fást mun nákvæmari
upplýsingar. Slíkt þarf líka að vera,
því hættan í Almenningum er þekkt
og velt hefur verið upp hve lengi
vegurinn haldi.
„Þegar mest er hefur vegurinn í
Almenningum skriðið fram um þrjá
sentimetra á dag. Slíkt hefur þá ver-
ið í kjölfar mikilla rigninga. Þegar
lengri tímabil eru undir sýna mæl-
ingar mjög mikla hreyfingu, sam-
anber að vegurinn þarna færðist
til um heila tvo metra milli áranna
2019 og 2020. Fyrir vikið er ógerlegt
að setja slitlag þarna á allan veg-
kaflann, enda myndi það skemmast
á skömmum tíma. Á vegstæðinu
er mikil mismunarhreyfing,“ segir
Halldór.
Úrkomuþungi að aukast
Hve mikil úrkoman er á þessum
slóðum á Tröllaskaganum segir
Halldór að eigi mjög stóran þátt í
þessari framvindu í Almenningum.
„Vegna loftslagsbreytinga eru öfgar
í veðurfari miklar og úrkomuþungi
að aukast. Hve hratt berghlaup og
skriður þarna falla fram mun því
halda áfram að óbreyttu og því þarf
að bregðast við,” segir Halldór.
Stöðug þróun
Ítarlega er fjallað um framskriðið
í Almenningum í nýlegu tölublaði
Framkvæmdafrétta sem Vegagerðin
gefur út. Þar segir að vandamál
þetta hafi verið til staðar alveg frá
því að Siglufjarðarvegur var lagður
á þessum slóðum árið 1967, það er
jafnhliða því að Strákagöng voru
tekin í notkun. Þar segir að mæl-
ingarnar nú séu afar þýðingarmikl-
ar, m.a. í því skyni að tengja megi
orsakir þeirra við veðurfar – eins og
margt bendir til að sé. Rannsóknir
þessar hafi að undanförnu sýnt að
þróun þessi sé stöðug og eigi sér
stað á löngu tíma, fremur en að veg-
urinn sé að skríða fram í stökkum
eða mjög skyndilega. Þetta sjáist
með mælitækjunum, en frá þeim
berast upplýsingar til vísindamanna
og Vegagerðar nánast á rauntíma.
„Fyrstu niðurstöður þessara
mælinga sýna að meginhluti
berghlaupanna er á hreyfingu, en
hreyfingin er þó mjög mismikil milli
svæða,” segir í Framkvæmdafrétt-
um um þennan veg.
lFærst fram um 75 cm síðan í ágústlSíritandi mælar
Vegstæðið í Almenn-
ingum er á hreyfingu
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Siglufjarðarvegur Bylgjur eru í veginum sem breytist hratt, eins og mælingar jarðvísindamanna sýna. Ljóst þykir
að bregðast þarf við. Fjær sést gamli vegurinn um Mánárskriður sem umferð var tekin af fyrir margt löngu.
Sigurður Bogi Sævarsson
sbs@mbl.is
Halldór
Geirsson
„Lítri af bensíni er nú 50 krónum
dýrari en í byrjun ársins, þrátt fyrir
að heimsmarkaðsverð á olíu sé í
þessari viku á svipuðu róli og þá.
Heimsmarkaðsverðið eruppreiknað
með gengi íslensku krónunnar
gagnvart bandaríkjadal,“ segir í til-
kynningu frá Félagi bifreiðaeigenda
í tilefni svarts föstudags í gær.
Þar segir að í janúar hafi fullt
útsöluverð hjá N1 verið um 280
krónur en nú er það 333 krónur. „Ís-
lensku olíufélögin hækkuðu reglu-
lega útsöluverð á bensíni og dísilolíu
þegar heimsmarkaðsverð hækkaði
eftir innrás Rússa í Úkraínu. Í
sumar fór heimsmarkaðsverð hratt
lækkandi, en lítraverð hér á landi
fylgdi rólega eftir og hefur nánast
staðið í stað frá því í byrjun septem-
ber. Síðan í sumar hefur lítraverð á
bensíni hjá Q8 í Danmörku aftur á
móti lækkað um 60 krónur, úr 330
krónum í 270 og þannig fylgt lækk-
un heimsmarkaðsverðs í einu og
öllu. Skattar á bensín í Danmörku
eru heldur hærri í krónum á lítra en
hér á landi,“ segir í tilkynningunni.
lBensínlítrinn kostar 333 krónur
„Svart svínarí“
olíufélaganna
Þróun bensínverðs á Íslandi og í Danmörku
Frá 1. maí til 24. nóvember 2022
maí júní júlí ágúst sept. okt. nóv.
120
110
100
90
80
355
345
325
305
285
265
USD/tunnu kr./líter
hjá N1Brent hráolíuverð, USD/tunnu
Bensínverð á Íslandi*
Bensínverð í danmörku**
*Hjá N1 á Íslandi
*Hjá Q8 í Danmörku
Heimild/grafík: FÍB