Morgunblaðið - 26.11.2022, Blaðsíða 22

FRÉTTIR
Viðskipti | Atvinnulíf22
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 26. NÓVEMBER 2022
Glaðningur fyrir tvo, Rómantík á flottu hóteli, Dekurstund,
Gourmet á glæsilegum veitingastað, Bröns fyrir tvo
og Kósý kvöld eru meðal vinsælla Óskaskrína.
Gefðu upplifun í öskju.
Fæst í Pennanum Eymundsson, Hagkaup og á oskaskrin.is.
577 5600 | info@oskaskrin.is | oskaskrin.is
ÓSKASKRÍN
GEFUR SVOMARGT
ELTAK sérhæfir sig
í sölu og þjónustu
á vogum
Bjóðum MESTA úrval
á Íslandi af smáum
og stórum vogum
og rifjar upp manntal frá árinu 2011.
Þá hafi niðurstaðan verið sú að íbúar
landsins væru að líkindum oftaldir
um fjögur þúsund manns en í nýja
manntalinu fyrir árið 2021 hafi talan
hækkað í tíu þúsund manns.
„Hins vegar var ekki sömu aðferð
beitt í manntalinu 2011 og því er
líklegt að íbúafjöldinn hafi þá verið
meira ofmetinn en um þau ríflega
fjögur þúsund sem niðurstöður þess
gáfu til kynna.
Þegar síðasta íbúðaþarfagreining
HMS var gerð var ljóst að mann-
fjöldaspáin væri ekki ýkja nákvæm,
sérstaklega til lengri tíma. Við höfum
því verið í samtali við Hagstofuna
um að styrkja grunninn fyrir þessa
greiningu,“ segir Þorsteinn.
Vísbending um fjölgun
Þrátt fyrir þessa annmarka segir
Þorsteinn að ársfjórðungslegar töl-
ur Hagstofunnar gefi góða mynd af
íbúaþróuninni almennt. Og þar með
hvernig íbúðaþörfin sé að þróast.
„Mesta óvissan ríkir um hvað
telst vera einhvers konar núllstaða.
Síðastliðið vor mátum við stöðuna
svo að fyrir hendi væri óuppfyllt
þörf fyrir 4.500 íbúðir. Og ef mann-
fjöldinn er ofmetinn þá er þessi
óuppfyllta þörf hugsanlega eitthvað
minni.“
– Hvaða áhrif hefði það á þetta mat
ef íbúar landsins reynast vera tíu þús-
und færri en ætlað var?
„Miðað við að íbúafjölgunin hafi
verið ofmetin um samtals fimm þús-
und manns frá árinu 2016, þegar við
tókum núllpunktinn, og að 2,5 búi að
jafnaði á meðalheimili, gæti það þýtt
að óuppfyllt íbúðaþörf sé ofmetin
um 2.000 íbúðir.“
Haldið áfram að byggja
– Samkvæmt þessu gæti vantað
2.500 en ekki 4.500 íbúðir ámarkaðinn
til að mæta uppsafnaðri þörf. Hvernig
á þá að lýsa stöðunni á íbúðamarkaði?
„Ég held að þaðmegi lýsa stöðunni
þannig að ef uppbygging íbúða helst í
hendur við fólksfjölgun, sem við telj-
ummiðað við spár gefa til kynna þörf
fyrir 3.500 nýjar íbúðir, að þá séum
við í ágætismálum. Hætta felst hins
vegar í því að ekki verði litið svo á
að um sé að ræða tímabundið fall í
eftirspurn, í kjölfar þess að íbúðaverð
og vextir hafa hækkað.
Aftur skapist ófremdarástand
Vegna þess verði dregið úr upp-
byggingu og aftur myndist ófremdar-
ástand skorts eftir nokkur ár, þegar
vextir fara að lækka. Svo að skilaboð
okkar til verktaka eru einfaldlegaþessi:
Haldið ykkar strikimeð aðbyggja. Þótt
íbúðum til sölu sé að fjölga tímabundið
er það ekki vísbending um að íbúðir í
landinu séu ofmargar,“ segirÞorsteinn
Arnalds að lokum.
Þorsteinn Arnalds, tölfræðingur hjá
Húsnæðis- og mannvirkjastofnun
(HMS), segir hugsanlega tilefni til
að endurmeta áætlaða íbúðaþörf á
Íslandi. Hún kunni að vera ofmetin
um 2.000 íbúðir.
Tilefnið er umræða um að íbúa-
fjöldi landsins hafi verið ofmetinn.
Samkvæmt nýju manntali Hag-
stofunnar, sem kynnt var í síðustu
viku, bjuggu um 359 þúsund manns
á landinu í byrjun síðasta árs, eða um
10 þúsund færri en áður var áætlað.
Þorsteinn segir að mörgu að hyggja
í þessu samhengi. Meðal annars hafi
efnahagsaðstæður á hverjum tíma
áhrif á eftirspurn eftir íbúðum.
„Vandinn við íbúðaþarfagreiningu
er að hún er ekki mæling á mark-
aðsaðstæðum hverju sinni. Hún er í
raun tilraun til að meta fjölda heimila
og þörf fyrir íbúðir sem mætir þeim
fjölda. Svo er það hugtakið þörf.
Illa við hugtakið þörf
Hagfræðingum er auðvitaðmeinilla
við þetta hugtak. Því í huga hag-
fræðinga er ekki til þörf án þess að
búið sé að verðleggja eitthvað og fólk
breytir hegðun sinni eftir því hvernig
verð breytist. Þá til dæmis þannig að
ungt fólk í foreldrahúsum frestar því
að flytja að heiman, ef verðið er hátt,
en þörfin fyrir húsnæði er eftir sem
áður sú sama.“
Faraldurinn gott dæmi
„Við höfum séð dæmi [um áhrif efna-
hagsaðstæðna á eftirspurn] undan-
farin ár. Kórónuveirufaraldurinn er
gott dæmi. Fyrir hann var rætt um að
eignum á sölu væri að fjölga og sagt
var að ekki þyrfti að byggja svona
margar íbúðir. Menn stressuðust upp
og drógu úr byggingu íbúða. Svo vit-
um við hvað gerðist næst. Vextir voru
lækkaðir mikið, eftir að faraldurinn
hófst, og allt í einu sprakk þessi þörf
út. Ástandið á markaðnum var orðið
þannig að það var eins og að síðasta
eignin væri að seljast,“ segir Þorsteinn
og rifjar upp þegar íbúðir seldust á
methraða.
Minnir á umræðuna áður
Nú sé aftur rætt um að hugsan-
lega þurfi ekki að byggja jafn mikið
og áætlað hefur verið. Rætt sé um
að íbúðum á sölu sé að fjölga og að
íbúðaþörfin hafi hugsanlega verið
ofmetin, í kjölfar endurskoðunar á
íbúafjölda. Vegna þeirrar umræðu sé
rétt að rifja upp hvernig íbúðaþörfin
sé metin af hálfu HMS.
„Hún er með einföldustum hætti
metin þannig að horft er á fasteigna-
markaðinn og stöðuna og litið svo
á að árið 2016 hafi hér um bil verið
jafnvægi milli þarfarinnar og fram-
boðsins. Síðan er mannfjöldaþróun
fylgt frá þeim tíma,“ segir Þorsteinn
lTölfræðingur hjá HMS segir endurmat á íbúafjölda landsins jafnframt hafa áhrif á áætlaða íbúðaþörf
lSamkvæmt þessu endurmati vantar um 2.500 íbúðir á markaðinn en ekki 4.500 eins og áður var talið
Þörfin ofmetin um 2.000 íbúðir?
Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
Morgunblaðið/Eggert
Uppbygging Endurmat á íbúðafjölda hefur áhrif á ýmsar áætlanir.
26. nóvember 2022
Gjaldmiðill Gengi
Dollari 140.69
Sterlingspund 170.48
Kanadadalur 105.44
Dönsk króna 19.699
Norsk króna 14.163
Sænsk króna 13.493
Svissn. franki 149.22
Japanskt jen 1.0181
SDR 185.4
Evra 146.5
Meðalgengi/Viðskiptavog þröng 182.174
Góður gangur á stöðum
Hrefnu Sætran
l Tekjur Grill-
markaðarins
námu á síðasta
ári um 582,6 millj-
ónum króna og
jukust um tæpar
260 milljónir á
milli ára. Hagnað-
ur veitingastaðar-
ins nam um 18
milljónum króna.
Tekjur Fiskmark-
aðarins námu um 353 milljónum króna
en staðurinn hagnaðist aðeins um 600
þúsund krónur á árinu. Hrefna Sætran,
einn þekktasti matreiðslumaður lands-
ins, á meirihluta í báðum veitingastöð-
um. Rekstur þeirra beggja hefur gengið
vel á liðnum árum þó heimsfaraldur
hafi sett strik í reikninginn síðustu tvö
ár. Gert er ráð fyrir auknum hagnaði á
þessu ári á báðum veitingastöðunum.
Hrefna Rósa
Sætran
STUTT
FJÖLDINN ER EKKI ÞEKKTUR
Fara úr landi en fá bætur
Unnur Sverrisdóttir, forstjóri
Vinnumálastofnunar, segir stofn-
unina hafa tekið upp þá reglu, í
kjölfar þess að faraldrinum lauk,
að kalla á fólk í viðtöl til að ræða
um atvinnumöguleika.
„Það er alltaf einhver hluti af
hópnum sem kemur ekki. Þá fer
hann til frekari rannsóknar. Þannig
hefur afskrifast töluverður fjöldi,“
segir Unnur.
Alls skráði stofnunin 5.221
atvinnulausan í október og þar af
2.430 erlenda ríkisborgara.
Spurð um fjöldann segir hún
nákvæmar tölur ekki liggja fyrir.
Stofnunin sé að innleiða nýtt
tölvukerfi og á meðan séu tölurnar
í vinnslu.
Spurð hvort því séu líkur til að
fólk þiggi atvinnuleysisbætur án
þess að vera á landinu segir hún
alltaf dæmi um slíkt. Þá bæði er-
lendir og íslenskir ríkisborgarar en
alltaf séu brögð að því að fólk sé í
svartri vinnu en þiggi bætur.
Hún segir aðspurð stofnunina
hafa heilmiklar heimildir í lögum
til að kanna virkni umsækjenda.
Þeir hafi unnið sér inn réttindi en
þurfi að gangast undir skyldur.
Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, hafi
gert athugasemdir við að umsækj-
endur þurfi að vera á landinu.