Bændablaðið - 20.10.2022, Blaðsíða 16

16 Bændablaðið | Fimmtudagur 20. október 2022
Kvótakerfið:
Um nauðsyn þess að hafa opinn glugga
Í febrúarmánuði 1984 urðu
tímamót í sögu okkar Íslendinga.
Kvótakerfinu í sjávarútvegi var
ýtt úr vör undir því yfirskini
að um bráðabirgðaráðstöfun
væri að ræða til að bjarga
fiskistofnunum við landið frá
bráðri útrýmingarhættu.
Auðvitað vissu
þeir sem um
véluðu betur. Þeir
vissu mætavel að
með því að marka
mönnum hlutdeild
í takmörkuðum
gæðum myndi
snjóa fljótlega yfir
meinta björgunar-
starfsemi. Þeir
vissu mætavel að fiskistofnarnir við
landið voru í „heppilegri lægð“ fyrir
gjörninginn. Slíkar lægðir voru vel
þekktar úr fortíðinni.
Höfundunum yfirsást hins
vegar algert grundvallaratriði.
Almenningur þá, sem nú, taldi
og telur sig eiga fiskimiðin og
fiskistofnana kringum Ísland.
Ákafi höfundanna bar þá
ofurliði. Reglurnar sem blöstu við
smábátaflotanum árið 1984, og hvað
þá ári síðar, kom upp um hvert hugur
þeirra stefndi. Loka skyldi sem
snarast fyrir aðgengi almennings að
sjávarútvegsauðlindinni. Aðgengið
var og er útgerð smábáta.
Sjálfsagður réttur hvers
einasta Íslendings
Það er pínlegt, 39 árum síðar, að
upplifa þá staðreynd að baráttan
fyrir sjálfsögðum rétti hvers
einasta Íslendings til að sækja í
fiskveiðiauðlindina á litlum bátum,
með afkastaminnsta veiðarfærið
sem notað er við atvinnufiskveiðar
hérlendis, er keimlík því sem á gekk
í upphafi kerfisins. Nú er flogist á
um strandveiðar. Veiðar minnstu
bátanna með handfæri að vopni.
Þessi hluti flotans er sem sagt
stöðugt til vandræða
Nú ætlast ég ekki til að lesendur
almennt hafi þekkingu á þessu. Ég
vona reyndar að einhverjir þeirra
hafi ekki einu sinni verið fæddir
árið 1984.
Ég ætla að gera mitt besta til að
útskýra þetta á sem einfaldastan hátt.
Á árinu 1984 var smábáta-
útgerðinni ætlað eftirfarandi:
1. Landinu var skipt í 4 svæði
og 3 mánaða tímabil.
2. Heildarkvóti fyrir öll
svæðin (890 bátum ætluð 8.300
tonn – rúm 9 tonn af þorski að
meðaltali á bát og ekkert af öðrum
tegundum).
Skömmu síðar kom í ljós
að Fiskifélag Íslands (forveri
Fiskistofu) hafði gróflega van-
reiknað afla smábátaflotans á
því tímabili sem notað var til
viðmiðunar – eða um rúmlega
helming og gott betur.
Sem þýddi að á árinu 1984 hefði
átt að marka þeim u.þ.b. 20.000
tonn – eða 22,5 tonn á bát.
3. Um leið og heildarkvótinn
væri uppurinn yrðu veiðarnar
stöðvaðar á öllu landinu.
Á fiskveiðiárinu 2021/2022 voru
reglur um strandveiðar m.a. svona:
1. Landinu skipt í 4 svæði.
2. Heildarkvóti fyrir öll svæðin
(Árið 2022: 732 bátum ætluð 10.000
tonn af þorski – 13,7 tonn á bát.)
3. Um leið og heildarkvótinn
kláraðist yrðu veiðarnar stöðvaðar
á öllu landinu.
NYTJAR HAFSINS
Meirihluti þjóðarinnar er ósáttur við núverandi stjórnkerfi fiskveiða.
Mynd / VHArthúr
Bogason.
Fiskistofa lét sig hafa það að birta myndband af því þegar fjórum lófastórum tindabikkjum var fleygt aftur úr dragnótabát. Mynd / VH
Eftir margra ára þref og þras hafa
vísindamenn og þeir sem setja reglur um
dýravelferð í fiskeldi komið sér saman um að
fiskar finni fyrir sársauka og að umgangast
skuli þá í eldi samkvæmt því. Ekki síst þegar
kemur að slátrun.
Nýlega sendi Aquaculture Stewardship
Council, sem er leiðendi stofnun í fiskeldi, frá sér
nýjar reglur sem auka eiga velferð fiska í eldi. Í
reglugerðinni segir að fiskar finni fyrir sársauka,
kvíða og stressi og að nauðsynlegt sé að slátra
þeim á sem skjótastan og sáraukaminnstan hátt.
Samkvæmt nýju reglugerðinni verður að rota
fiskana áður en þeir eru drepnir til að valda þeim
ekki sárauka en samkvæmt núgildandi reglum
víða um heim má drepa fiska með því að stöðva
aðgang þeirra að súrefni eða með slægingu.
Nýju reglurnar eru sagðar vera stórt skref
fram á við í velferð eldisfiska, ekki síst í ljósi
þess að spár gera ráð fyrir að framleiðsla í
fiskeldi verið meiri en afli úr sjó árið 2030.
Fiskar vitsmunaverur
Í frétt á Guardian er haft eftir talsmanni World
Farming á Bretlandseyjum að líkt og önnur dýr
séu fiskar vitsmunaverur og að auðvita eigi að
umgangast þá sem slíka.
Samkvæmt reglugerðinni munu eldisstöðvar
sem taka upp slátrun samkvæmt nýju
reglugerðinni merkja afurðir sínar í samræmi
við hana.
Þrátt fyrir að flestum þyki sjálfsagt að lóga
dýrum á sem sáraukaminnstan hátt tók mörg
ár að fá samþykkt að fiskar fyndu til sársauka
eins og spendýr og fuglar og að umgangast ætti
þá þannig.
Reglur fyrir humar og rækju
Í fyrstu gilda reglurnar eingöngu fyrir fiska en
gert er ráð fyrir að samsvarandi reglur muni
fljótlega taka gildi fyrir aðrar sjávarlífverur í
eldi eins og rækjur og humar. / VH
Fiskeldi:
Fiskar finna til
Drónaeftirlit Fiskistofu með togara-
flotanum verður í besta falli aumk ­
unarvert. Mynd / breakingdefense.com/
Laxeldi í sjó. Mynd / VH