Mímir - 01.05.1972, Page 42

Eigi hirði ég um að skýra vísu þessa í heild,
en vísa til tímaritsins Grönland, sem fyrr getur.
Eitt er það á ristunni, sem ég get ekki snið-
gengið án athugasemda. Það er orðið bibrau,
sem Moltke telur, að unnt sé að lesa á fjóra
vegu, Bifrá, Bifrau, Bifrey eða Bifró. Og hann
bætir því við, að hér sé komin fram goðfræði-
leg vera, sem hvorki Snorri né aðrir nefni. Ef
til vill sé hér um að ræða stjörnumerki (á
blánum = á himninum, sbr Moltke). A annan
hátt telur hann ekki unnt að skilja þetta, en
tekur þó fram, að fyrri hluti orðsins samsvari
Bif- í Bifröst ( hinn litaði eða hreyfanlegi
vegur).
Þessi skýring Moltkes á Bifrá er afar klaufa-
leg og lítt hugsuð. Onnur skýring er betri
og eðlilegri, og skal ég nú rekja hana.
Ef gengið er út frá því sem vísu, að Bif- sé
hér sami forliður og í orðinu Bifröst, hvað
merkir þá rá?
I orðabók Johans Fritzners (Ordbog over det
gamle norske Sprog, Kristiania 1886—1896),
er rá þannig lýst: „Stang... forekommer om
den Stang, som ligger paa en til Fiskens
Tprring opfprt Hjel (hjallr) og hvorpaa Fisken
ophænges... betegner almindeligvis den Stang,
hvortil et Skibs eller Fartpis Segl er fæstet,
hvorefter det drages op og hænger ved Masten."
Orðabók Sigfúsar Blöndals (Islandsk-Dansk
Ordbog, Reykjavík 1920—24) lýsir rá á eftir-
farandi hátt: „1. (á skipi) Raa, Skibsraa. — 2a.
Tværbjælke i et K0kken. — b. Stang hvorpaa
Fisk hænges der skal vindtprres."
Þá er orðið rá skýrt í orðabók Menningar-
sjóðs (íslenzk orðabók, Reykjavík 1963): „1.
Þverslá á siglutré. 2. Þverslá í (gömlu) eldhúsi.
3. Slá, sem fiskur er hengdur á til þurrkunar,
herzlu. 4. Skumll."
A þessu má sjá glögglega, að orðið rá hefur
að fornu og nýju getað merkt hvers kyns slá,
sem liggur milli tveggja stólpa, rétt eins og
brú milli tveggja árbakka. Ef við höldum okkur
við þá merkingu (rá=brú), og setjum saman
bif og brú, liggur í augum uppi, að bifbrú er
lituð eða hreyfanleg brú.
Til frekari skýringar skal þess getið, að orðið
Bifröst kemur fyrir í Snorra-Eddu, þar sem
Gangleri er látinn spyrja, hver sé leið til him-
ins af jörðu. Því er til svarað, að goðin hafi gert
sér brú, er heiti Bifröst, og sé hún einnig nefnd
regnbogi. Brú þessi sé þrílit og sterk mjög.
I Kulturhistorisk Leksikon er bif skýrt á þann
veg, að það merki eitthvað, sem hreyfist eða sé
marglitt. Röst er upphaflega talið hafa merkt
vegur, en síðar mun orðið hafa fengið merk-
inguna brú.
I Grímnismálum og Fáfnismálum kemur
fyrir svipað orð og í Snorra-Eddu, eða Bihöst.
Það er sömu merkingar og Bifröst og þýðir
brú, enda þótt fyrri liður þess hafi aðra merk-
ingu en bif ( I Lexicon Poeticum segir m. a. að
Bilröst geti þýtt „vejen der svigter").
Að ofanrituðum skýringum athuguðum þyk-
ir mér sýnt, að orðið Bifrá sé sömu merkingar
og Bifröst og Bilröst, og þýðir það því regnbogi,
en táknar ekkert „mytologisk skikkelse" eða
„stjernebillede" eins og Moltke heldur fram.
Nú vaknar spurning. Hvers vegna notar
Snorri ekki orðið Bifrá, sem er mjög fornt,
jafnvel eldra en hin tvö? (Moltke aldursgreinir
Narssaq-spýtuna 985 —1025.)
Við þessu fæst sjálfsagt aldrei fullnaðarsvar.
En ástæða er til að benda á eitt hér í lokin.
Það er ekki ótrúlegt, að Bifrá eigi sinn þátt í
því, að Snorri notar Bifröst. Það er að minnsta
kosti furðulegt, að hann skuli nota fyrri lið-
inn Bif- en ekki Bil-, eins og gert er í Fáfnis-
málum og Grímnismálum. Því er freistandi að
álykta, að Bifröst hafi orðið til úr fyrri hluta
Bifrár og síðari hluta Bilrastar.
Er þá lokið rúnaspjalli.
Sverrir Páll Erlendsson.
42