Kveikt á perunni - 15.01.2004, Side 19

Kveíkt á perunni
19
Brot úr sögu
rafvæðingarinnar
•Hugsjónamaðurinn og Vestur-íslend-
ingurinn Frímann B. Arngrímsson
sem hafði kynnst rafmagninu og notk-
un þess af eigin raun, reyndi haustið
1894 að hvetja ráðamenn í Reykjavík
til þess að virkja vatnsaflið í Elliðaán-
um til rafmagnsframleiðslu, þannig að
almenningur í Reykjavík hefði raf-
magn til ljósa og síðar til suðu á mat.
Fríman hafði ekki erindi sem erfiði en
orð hans höfðu þó þau áhrif að Bæjar-
stjórn Reykjavíkur fékk Sæmund Eyj-
ólfsson búfræðing til þess að mæla
vatnsmagnið og hæð fossanna í Elliða-
ánum. Sæmundur notaði einn góðan
sunnudag til verksins vegna þess að
hann vildi ekki vinna svona ónauðsyn-
legt verk á virkum degi þegar nauð-
synleg skylduverk gengu fyrir.
•En það var ekki Bæjarstjórn Reykja-
víkur sem var fyrst að virkja fyrir
Reykvíkinga heldur Jóhannes Reykdal
trésmiður og verkstæðiseigandi í
Hafnarfirði sem sá Hafnfirðingum fyr-
ir rafmagni.
•Jóhannes virkjaði Hamarskotslæk-
inn í Hafnarfirði, sem kemur að mest-
um hluta úr Urriðakotsvatni, haustið
1904 og gat þar með raflýst verkstæð-
ið og 16 önnur hús í næsta nágrenni.
Fystu rafljósin voru kveikt í Hafnar-
firði 12. desember sama ár.
•Árið 1909 keypti Bæjarsjóður Hafn-
arfjarðar virkjunina við Hamarskots-
læk af Jóhannesi Reykdal. Það var
fyrsti vísirinn að Rafveitu Hafnar-
Qarðar, sem er fyrsta almenningsraf-
veitan hér á landi.
•Önnur sveitarfélög fylgdu síðan í
kjölfarið. Hér verða aðeins nefnd þau
sveitarfélög sem reistu litlar vatnsafls-
virkjanir og ráku einnig ljósavélar til
þess að geta selt rafinagn til almenn-
ingsþarfa.
• Eskifjarðarhreppur reisti sumarið
1911 litla virkjun við Ljósá á Eskifirði
Ljósárvirkjun. Rafmagnsveitur ríkis-
ins yfirtóku Rafveitu Eskifjarðar árið
1958. Stöðvarhúsið við Ljósá með
tækjum og búnaði, samt ekki þeim
elstu, er varðveitt í menningarsöguleg-
um tilgangi.
•Seyðisfjarðurkaupstaður virkjaði í
fyrsta sinn í Fjarðará haustið 1913.
• Hvanneyrarhreppur í Siglufirði reisti
litla virkjun við Hvanneyrará sumarið
og haustið 1913. Það var upphafið að
Rafveitu Siglufjarðar sem síðar byggði
Skeiðsfossvirkjun.
•Húsavíkurhreppur reisti litla virkjun
við Búðará á Húsavík sumarið 1919.
Rafveita Húsavíkur tók til starfa um
líkt leyti. Virkjunin við Búðará dugði
skammt og þurfti einnig að keyra
ljósavélar með til þess að anna þörf-
inni. Rafveita Húsavíkur fékk loks
árið 1948 rafmagn frá Rafmagnsveit-
um ríkisins framleitt í Laxárvirkjun í
Aðaldal.
•Bæjarstjóm Akureyrar byggði litla
virkjun í Glerá á Akureyri sumarið
1922. RafVeita Akureyrar var stofhuð
sama ár og hafði fyrst og fremst raf-
magn frá Glerárvirkjun og Ijósavél að
auki til dreifingar á Akureyri þar til
lokið var við byggihgu Laxárvirkjunar
í 1939 og línulögn til Akureyrar.
yppi m
IIK

HVERNIG SKAMMDEGIÐ VÆRI
ÁNRAFMAGNS?
...Við óskum íslendingum tii hamingju meö
100 ára afmæíi rafmagns á Fróni...
RARIK
ar RAFMAGN A ISLANDI 1904-2004
RAFMAGN I 100 ÁR
1904 -1961 - 2004
RAFAGNATÆKNI
SÍÐUMULA 1 -108 REYKJAVÍK
SÍMl 568 7555 FAX 568 7556
rt@rt is - www.rt.is
Samfeiid reynsia frá 1961 í hönnun rafbúnaðar
Meðaí nýlegra verkefna:
Stjórnkerfi orkuveranna í Svartsengi.
Ljósieiðarakerfi Orkuveitu Reykjavíkur.
Stjórnkerfi Vatnsveitu Hafnarflarðar.
Kynnist okkur nánar og lítið á heimasíðu okkar WWW.rt.IS