Morgunblaðið - 14.10.1967, Qupperneq 10

10
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 14. OKT. 1967
Tyge Dahlgaard í viðtali:
Fæstir munuU leika hetjur ef
þaö kostaði þá peningaveskið
BEETHOYEN á fullum
krafti úr stereofóni. Ekta
teppi. Málverk eftir Mo-
gens Andersen. Flygill til
yndis og afnota fyrir hús-
bóndann sjálfan. Silfur frá
Georg Jensen, einstakir
hlutir sem sýndir eru með
virðingu smekkmannsins.
Bréf, símskeyti. Klapp á
öxlina. „O, skítt með þá.“
Síminn hringir, enginn tek
ur upp tólið.
Ráðherrann fyrrverandi, en
áfram núverandi sendiherra,
rólegur, aflappaður, í kné-
sokkum og innislopp, rauð-
birkinn og kringluleitur og að
því er virðist friðsemdar mað-
ur.
Þannig hitti danskur blaða-
maður Thyge Dahlgaard fyrir
á heimili hans á dögunum, er
hann fór þangað og lagði fyrir
hann nokkrar spurningar í
tilefni þess, áð Jens Otto
Krag, forsætisráðherra hafði
vikið honum úr embætti. Við-
talið fer hér á eftir lauslega
þýtt.
— Hvernig líður yður með
sjálfum yður og pólitiskri sam
vizku yðar eftir það sem gerzt
hefur?
— Ég hef frið í samvizku
minni. Orsökín til að varð að
reka mig var einfaldlega ótti
Krags við vantrauststillögu.
Þar af leiðandi hefðu komið
kosningar — og ósigur. Eg
tel þetta alrangt pólitískt mat.
En það skiptir raunar ekki
máli nú.
— I yfirlýsingu yðar farið
þér hörðum orðum um Per
Hækkerup?
— Per Hækkerup hefur tæp
ast haft nokkur áhrif á brott-
vikningu mína. Það var póli-
tísk skoðun Krags, sem þar
lá að baki. Ég hef nefnt Per
Hækkerup í þessu sambandi
til að varpa Ijósi á ákveðin
grundvallaratriði í dönskum
stjórnmálum, Hækkerup er
gáfaður stjórnmálamaður, en
hann svífst einskis — þetta er
ekki níð, en kannski ekki
fjarri því. Ég býst ekki við
málshöfðun — og athugíð
sömuleiðis, að Hækkerup hef-
ur ekkert látið hafa eftir sér
viðvíkiandi þessu máli. Þögn
Hækkerups er áhrifamesta að-
ferðin til að draga hulu
gleymsk'unnar yfir leiðinlega
hluti.
— Hið kristna blóð, sem átti
að úthella, var likast til blóð
Hækkerups?
— Kristið blóð er víst ekki
sá blóðflokkur sem rennur í
æðum Per Hækkerups. Ég vil
ekki áð stjórnmál séu rekin
með persónulegum svívirð-
ingum. En ég legg áherzlu á
að sú stjórnmálalega rudda-
mennska, sem Hækkerup er
fulltrúi fyrir, ætti að hverfa
úr dönskum stjórnmóluim.
Mér er hún að minnsta kosti
framandi og óviðfelldin. Um
nokkurra ára skeið hef ég haft
tækifæri til að fvlgiast allnáið
með amerískum stiórnmálum.
Þau einkennast af málefna-
leysi og miskunnarlausri
valdabaráttu. Það er óæski-
legt og varasamt að þessi
stefna hefur öðlazt nokkuð
fylgi hiá okkur.
— Vel mætti líta á þessi orð
yðar sem persónulegt níð.
— A‘ð mínu viti alls ekki.
Þetta er harður dómur um
stjómmálamann. En ekki níð.
— Lá meðvituð andúð yðar
á ofannefndu að baki orðum
yðar hjá Herning. og stúdent-
unum?
— Við getum víst látið það
liggja milli hluta, sem ég sagði
hjá Herning. Þar sagði ég
ekki annað en það, að þegar
vi‘ð viljum íhuga möguleika á
að breyta stjórnmálaástandi í
öðrum löndum en jafnframt
gæta viðskiptalegra hagsmuna
okkar sjálfra, verður að sýna
ýtrustu varkárni. Ég hygg, að
samstarfsmenn mínir í utan-
ríkisráðuneytinu, sem við-
staddir voru, gætu staðfest að
ég ræddi utanríkisstefnu okk-
ar af gætni og hófsemd. Um
rökræður mínar og stúdent-
anna gegnir öðru máli. Því að
þær fóru fram í dagstofu. Og
þá vildi ég sparka frá mér.
— Og svo var yður sjálfum
sparkað?
— Já. Það, sem mér finnst
óttalegast, er að hægt var a'ð
víkja mér frá sem ráðherra
fyrir að ræða við nokkra stúd
enta. I því sambandi harma ég
ejnnig, að stúdentarnir skyldu
ekki óðar hafa brugðið við og
fordæmt þær pólitísku afleið-
ingar, sem þetta hafði fyrir
mig. Stúdentar eiga að vernda
rétt sinn til að deila við
ábyrga stjórnmálamenn. Það
var augljóst, a‘ð flestir stú-
dentanna á fundinum voru
mér ósammála um, hversu
langt við getum gengið í að
mótmæla ofríki og einræði úti
í heiminum. En mér var ekki
síður ljóst, að stúdentarnir
höfðu ánægju af viðræðum
okkar, vegna þess að þarna
voru raunhæf vandamál rædd
opinskátt og hreinskilnislega.
— Og nú eruð þér beizkur?
— Beizkutilfinning á ekki
við skaplyndi mitt. Það skyn-
samlegasta, sem ég hef heyrt
varðandi brottrekstur minn,
heyrði ég hjá góðum vini mín-
um og sósíaldemókrata, hátt-
settum embættismanni me‘ð
mikla lífsvizku. Hann skrifaði
mér og sagði:
„Sagði ég ekki, að þú ætt-
ir að vara þig á að spila kúlu-
spil við strákana frá Isted-
götu? Stjórnmál eru blóðugt
fyrirtæki þú hefur verið of
langt í burtu og hefur þess
vegna gleymt: I. Öfundinni
og þórðargleðinni, sem eiga
jöfn ítök í þjóðarsál okkar.
II Fúsleikanum til að reka
tafarlaust hníf í nágrannann
til að hagnýta sér hinar viður
kenndu þarfir þjóðare'ðlis okk
ar.
Ég ætla að gefa þér ráð sem
vitur móðir mín gaf mér:
teldu upp að tíu áður en þú
ferð að kasta óþverra í augu
hinna óverðugu, því að hvað
sagði ekki Hörup: Hvaða gagn
er að því? Ég er sammála
þessum vini mínum.
— Finnst yður það ekki
óþverri, sem þér kastfð í aug-
un á Hækkerup?
— Því fer mjög fjarri. Ég
þekki Hækkerup mætavel.
Með honum hef ég átt margar
góðar stundir. Og ég geri ráð
fyrir að eiga áfram með hon-
um ánægjulegar stundir —
hann býr reyndar héma í
næsta stigahúsi. En það breyt-
ir ekki því, að ég tel hann
dæmigerðan fulltrúa þeirrar
stjórnmálalegu ófyrirleitni,
sem ég er andsnúinn.
— Er það ekki talsverð ein-
feldni að ætla, að þér og
Hækkerup munið geta notið
saman góðra stunda eftir það
sem þér hafi’ð sagt?
— Ég tek efasemdir -yðar
til athugunar.
— Haldið þér að þér eigið
afturkvæmt í danska utanrík-
isþjónustu?
— Sem kunnugt er þá er ég
starfandi í utanríkisþjónust-
unni. Hef aðeins leyfi um
stundarsakir. Ég er sannfærð-
ur um að ég mun hefja þar
aftur störf af fullum krafti.
— Og kannski í samvinnu
við Per Hækkerup sem hugs-
anlegan utanríkisráðherra?
— Þar sem ég hef hvorki
dregið mér fé úr ríkiskassan-
um né heldur laumað leyni-
legum skjölum til Rússanna,
geri ég ráð fyrir að jafnvel
undir stjórn Per Hækkerups
væri pláss fyrir mig. En ekk-
ert liggur á.
— Þér vantreystið lýðræð-
inu í dönskum stjórnmálum?
— Lý’ðræði okkar er harla
gott, þegar notaður er alþjóð-
legur samanburður. En af
margra ára reynslu hef ég
lært að það er mjög takmark-
að hvað stjórnmálamaður —
ráðherra — má segja. Það er
keppzt við að steypa alla í eitt
og sama mótið. Því hef ég
komizt á þá eindregnu skoðun
að munurinn milli lýðræ’ðis og
einræðis sé ekki ýkja mikill.
Hvað viðkemur tjáningar-
frelsinu er mismunurinn á
Vestur- og Austur-Evrópu
hverfandi. Þegar ég tala við
stjórnmálamenn frá Austur-
Evrópu verð ég oft afar undr-
andi yfir því hversu opinskátt
þeir fjalla um viðkvæm póli—
tísk vandamál í þeirra eigin
landi. Ef ég tala við stjórn-
málamenn danska undrast ég
yfir því að pólitískur vísdóm-
ur felst í rauninni í því að
Þegja.
— Eru einhver tengsl milli
þessara orða yðar og núver-
andi ríkisstjórnar og flokks-
aga þar?
— Ég meina þetta almennt.
En hitt liggur í augum uppi
að stór flokkur heimtar meira
í því tilliti en lítill flokkur.
Ef út í það er farið mundi
ég leyfa mér a’ð segja að lýð-
ræði okkar — hvað viðvíkur
málfrelsi er yfirskinslýðræði.
frjálsri skoðanamyndun, og
— Það er skoðun yðar á
utanríkisstefnunni, sem varð
yður að fótakefli?
— Þess er að gæta aSL við
síðustu kosningar fjölgaði
þingmönnum SF úr 10 í 20.
Það byggðist að nokkru leyti
á því að flokkur unga fólks-
ins læzt berjast fyrir svo-
kölluðum lýðræðislegum sjón
armiðum í utanríkismálunum.
Þetta hefur áhrif á stefnu
Sósíaldemókrata til Grikk-
landsmálsins, styrjaldarinnar
í Víetnam og kynþáttabar-
áttunnar í Suður-Afríku. Eg
hef djúpa fyrirlitningu á
þeirri stefnu í dönskum utan-
ríkismálum, sem byggist á
undirgefni við unga uppreisn-
argjarna fylgismenn SF —
sem flestir hugsa um pop-
músík og að safna sem mestu
hári og óhreinindum. Það er
óraunhæft. Þetta unga fólk
hefur í mörg ár haft tölu-
verð áhrif á mótun utanríkis-
stefnu okkar, en þeir eru
engir krossfarar. Það hefur
hreinlega of margar tóm-
stundir til að koma sér upp
heilbrigðum áhugamálum.
Svo vikfð sé sérstaklega að
Grikklandi, vil ég taka þetta
Tyge Dahlgaard.
fram: Ég er ekki hlynntur
núverandi valdhöfum í Grikk
landi. En það veldur mér
gremju í því sambandi, að hin
mikla vanþóknun, sem við
sýnum vegna stjórnarinnar
þar í landi, er ekki í neinu
samræmi við þekkingu al-
mennings á stjórnmálaástand
inu í landinu. Hið sama má
segja um Víetnam og Suður-
Afríku.
Frá okkar lýðræðislegu
sjónarhornum var sú stjórn
sem gríska herstjórnin setti
af, hreint ekki gallalaus.
Kannski var ekki vandamálið
að velja milli lýðræðis og
herstjórnar heldur milli ó-
líkra stiga einveldis. En þetta
skilur ekki unga fólkið með
síða hárið.
— Margir hafa grun um
að utainríkisviðskipti okkar
kæmust í sjálfheldu.
— í Vestur-Evrópu hefur
fjöldi þjóða gagnrýnt her-
stjórnina grísku og fordæmt
hana, en ekki eins skilyrðis-
laust og ekki útskúfað henni
svo gersamlega og við. Ég er
þeirrar skoðunar, að við eig-
um að fordæma. En vafamál
hvort það er okkar — þess-
arar örsmáu þjóðar að leiða
þá herferð.
— Eigum við þá ekki að
láta uppi pólitískar skoðanir
okkar?
— Jú, en vi’ð eigum að sýna
varkárni og skynsemd. Við
getum engu áorkað gagnvart
grísku stjórninni. En mátt-
leysisleg mótmæli okkar geta
hinsvegar skaðað efnahag
okkar. Ég minni á símskeyti,
sem fóru á milli norska for-
sætisráðherrans Christian
Michelsen og Björnstjerne
Björnson í hinni erfiðu sænsk
norsku deilu árið 1905. Björn-
son sendi þá skeyti til Michel
sen: Nú ríður á að vera fastur
fyrir, og Michelsen svaraði:
Nú ríður á að halda kjafti.
— Það geta orðið þær að-
stæ’ður að okkur finnst betra
að vera fastur fyrir en halda
kjafti.
— Það hleypir illu blóði í
mig, að þessi náungakærleik-
ur kemur sjaldan fram í dag-
legu lífi og hversdagslegri
umgengni manna á meðal.
Fæstir okkar myndu leika
hetjur, ef það kostaði okkur
peningaveskið. Við erum
hvorki spámenn né trúboðar.
Þess vegna verðum við að
hegða okkur í samræmi við,
að vfð erum það ekki. Við
sitjum í notalegri stofunni
okkar og hrópum hátt um
lýðræði, en mér er ekki kunn
ugt um, að hjálp okkar við
þróunarlöndin sé meiri en við
komumst af með. Ég er fylgj-
andi því að „berjast fyrir
því, sem þér er kæfrt en deyja
ella“ eins og þar stendur. En
ekki einum einasta af þessum
gasprandi „uppreisnarkrökk-
um“ og mótmælurum, sem
fara í mótmælagöngur og
skrifa undir harðorð mót-
mælaskjöl mundi til hugar
koma að leggja líf sitt í söl-
urnar fyrir þann málstað, sem
þeir þykjast berjast fyrir. Og
þá er þetta allt orðið býsna
hlægilegt og lítilmannlegt.
Það sem ég berst eindregið
á móti er þessi sýndarmikil-
mennska, uppger’ðarhugprýði,
— og afleiðingar hennar. Og
svo hitt að vilja ekki viður-
kenna raunveruleikann.
— Hversu róttækur er sósí-
aldemókratinn Tyge Dahl-
gaard?
— Hann er mjög róttækur
í þeim skilningi, að hann
álitur málfrelsi, virðingar-
leysi gagnvart föstum kredd
um, mál sem miklu skipta.
Það eina sem ég hef á móti
sósíaldemókrataflokknum er
að hann hefur tilhneigingu
til að skipa öllum á einn bás
og heimtar algera undirgefni,
samstöðu, hlýðni,
— Hvers vegna urðuð þér
annars sósíaldemókrati — og
svona seint?
— Ég hef sjálfsagt verið
sósíaldemókrati frá því ég
byrjaði að hugsa um stjórn-
mál.
— Hvenær byrjuðuð þér á
því?
— Þegar ég var í mennta-
skóla. I þau fáu skipti, sem
ég hef haft a’ðstæður til að
kjósa — ég hef verið búsett-
ur erlendis hef ég kosið rót-
tæka, Það hefur fyrst og
fremst verið af virðingu við
föður minn, sem ég met um-
fram aðra menn. En sósíal-
demókrati er ég í þeim skiln-
ingi, að ég er all vinstrisinn-
aður og væri SF ekki slikt
samansafn af ringluðu og
sundurþykku fólki mundi
mér ef til vill hafa dottið í
hug að styðja þá.
— Hvað leggið þér í hug-
takið pólitík?
— Fyrir mér er pólitík sam
bandi’ð milli manna í þjóðfé-
lagi. Það er að segja, ég tel
stjórnmál hafa úrslitaþýð-
ingu fyrir líf og starf hvers
einstaklings. Það fólk se.m
ekki hefur áhuga á stjóm-
málum er sljótt.
— Sem þér umgangist
ekki?
— Fyrir utan fjölskylduna
umgengst ég fáa eina —
nokkra vini — og svo tónlist
og skáldskap. Ég er þeirrar
skoðunar að farsælt heimilis-
líf sé bezta meðal við hóflaus
lausri metorðagirnd. Ég er al-
inn upp við að virða og meta
heimilislífið.
— Og vinirnir?
Framhald á bls. 20.
t