Morgunblaðið - 14.10.1967, Qupperneq 19

MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 14. OKT. 1»67
19
100 ára minning:
Guðríður Helga Jónsdóttir
frá Sveinsstöðum
Fædd 14. okt. 1867.
Dáin 25. ág. 1957.
— 100 ára minning —
Þegar árin fjölga, er mörgum
gjarnt að líta til baka, og la'ða
fram í hugann ljúfar minning-
ar. Þannig er mér farið.
Þær eru margar og fagrar
minningarnar, sem ég á, frá
þeim árum, sem ég dvaldi í Ól-
afsvík á Snæfellsnesi. Þar átti
ég heima í 46 ár. Fyrst var ég
þar við nám í þrjú ár. Svo átti
ég þar heimili mitt í 43 ár, er
ég var þar skólastjóri og sókn-
arprestur. Hinar mörgu ljúfu
minningar, eru fyrst og fremst
bundnar við fólkið, sem lifað
var og Starfað með, þó. ljúft sé
jafnan að minnast lands og hér-
aðs. Til fólksins á utanverðu
Snæfellsnesi er jafnan hugsað
með þakklátum huga.
Meðal hinna mörgu, sem ég
minnist me’ð þakklátum huga
eru hjónin Guðbjörn Ó. Bjarna-
son og Guðríður Helga Jónsdótt-
sem lengi bjuggu á Sveinsstöð-
um í Neshreppi utan Ennis,
næsta bæ við Ólafsvík að utan-
verðu.
Einkum verður mér hugsað
til þeirra og heimilis þeirra í
dag, þegar 100 ár eru liðin frá
fæðir.gu Helgu sálugu á Sveins-
stöðum.
Helga var mikilhæf merkis-
kona, um það eru allir sam-
mála, er hana þekktu. Hún var
dugleg við alla búsýslu, bæði
úti og inni, en sérstaklega um-
hyggjusöm og kærleiksrík.
Mér verður ávallt minnisstætt,
er ég kom til hennar fyrst og
sá hana í fyrsta skipti.
Ég var alveg nýkominn til
Ólafsvíkur, til náms hjá móður-
bróður mínum síra Guðmundi
Einarssyni. Hann sendi mig út
að Sveinsstöðum til að sækja
þangað böggul. Ég átti að flýta
mér og mátti ekki tefja. En er
ég var að komast heim að bæn-
um á Sveinsstöðum skall á
blindhríð. Ég gekk heim áð bæn-
um og gerði vart við mig. Hús-
móðirin kom til dyra. Ég bað
hana að afhenta mér böggulinn
strax. Hún aftók að ég færi einn
og alókunnugur út í hríðina.
Hún sagði mér að koma inn og
bíða þangað til að rofaði til. Þá
fann ég hve henni var annt um
mig. En svona var hún. Hún
lét sér annt um alla er á heimili
hennar dvöldu, eða á heimili
hennar komu. Sízt af öllu grun-
áði mig þá, að ég ætti oft eftir
að koma sem gestur á heimili
hennar og njóta gestrisni henn-
ar og góðvilja. Og ég átti eftir
að vera hjá henni í sorg og gleði,
einkum þó á mestu sorgarstund-
unum í lífi hennar, svo sem
síðar mun sagt verða.
Guðríður Helga Jónsdóttir
var fædd að Sauðagerði við
Reykjavík 14. okt. 1967. Þannig
eru í dag 100 ár liðin frá fæð-
ingu hennar. Foreldrar hennar
voru hjónin Jón Þorkelsson og
Guðrún Sigudðardóttir. Er hún
var 8 ára gömul missti hún
föður sinn. Frændfólk hennar
í Stíflisdal í Þingvallasveit tóku
hana þá í fóstur til sín. Hjá
þessu frændfólki sínu dvaldi
hún þangað til hún var 14 ára.
En þá fór hún í vist eins og
sjálfsagt þótti þá að allar stúlk-
ur færu. Hún réðst sem vinnu-
kona til prestshjónanna á Þing-
völlum, síra Jens Pálssonar, síð-
ar prófasts í Görðum á Álfta-
nesi og konu hans Guðrúnar S.
Guðjohnsen. Hjú þessara merk-
ishjóna var hún svo, þar til hún
sjálf stofnar eigið heimili. Hún
var ekki að breyta til. Tryggðin
og vinfestan einkenndu hana
alltaf.
Þegar síra Jens Pálsson, flutt-
ist frá Þingvöllum að Útskálum,
fluttist Helga með honum og
konu hans þangað. En é þeim
árum, sem Helga átti heima á
Útskálum, var þa'ð alsiða, að
fólk af Suðurnesjum færi í
kaupavinnu út á land. Helga
var þá ráðin kaupakona að Hít-
ardal í Mýrasýslu. Þar kynnt-
ist hún uppeldissyni húsbænd-
anna. Hann hét Guðjón Ólafur
Bjarnason.
Ungu hjónin reistu bú á hinu
forna stórbýli Kolbeinsstöðum í
Kolbeinsstaðahreppi. Sú jörð
var og er stór, en þá var hún
erfið mjög. Þau bjuggu þar í 8
ár. Árið 1899 flytjast þau að
Sveinsstöðum í Neshreppi utan
Ennis, sem var miklu minni jörð,
en að mörgu leyti hægari og
þægilegri.
Á Sveinsstöðum gerðu þau
Guðbjörn Ó. Bjarnason var
fæddur að Hraunholtum í Kol-
beinsstaðahreppi í Hnappadals-
sýslu hinn 25. jan. 1862. Hann
var þannig rúmum 5 árum eldri
en Helga. Foreldrar hans hétu
Bjarni Jónsson og Guðrún Jóns-
dóttir. Hann missti föður sinn
er hann var á 9. aldursári. Bæði
hjónin voru þannig á sama ald-
ursári er þau misstu feður sína.
Móðursystir Guðbjörns tók
drenginn til sín og ól hann upp.
Og hjá henni og manni hennar
var hann þangað til hann giftist
Helgu hinn 15. ág. 1891 og þau
stofnuðu sitt eigfð heimili.
garðinn frægan í 39 ár. Guð-
björn andaðist 25. sept. 1938.
Þeim hjónum var'ð 7 barna auð-
ið. Fjögur börn sín varð hún að
kveðja hér hinstri kveðju. Hún
andaðist í Reykjavík 25. ág 1957
nærri 90 ára gömul. Þá voru
þrjú börn hennar á lífi, og eru
þau á lífi ennþá, einn sonur og
tvær dætur.
Auk barna sinna ólu hjónin á
Sveinsstöðum upp fimm fóstur-
börn. Þrjú þeirra eru enn á lífi
Á þessu sést, að verksvið hús-
móðurinnar á Sveinsstöðum var
stórt. Marga þurfti að hugsa um,
elska og annast.
Sveinn Björnsson
í Bogasalnum
AÐ þessu sirum sýnir Sveinn
Björnsison tuttugu og þrjár olíu
myndir í Bogasainum. Allt eru
þetta ný verk og ekki man ég
eftir að hafa séð þau áður á
sýningu, en um tvö ár eru nú
liðin, frá því er Sveinn hélt sína
seinustu einkasýningu.
Þessi sýning Sveins er án
nokkurs efa bezta sýning, et
hann hefur haldið hingað til,
en samt verð ég að játa, að
ekki er ég hrifinn. Það eru nokk
uð misjöfn verk á þessari sýn-
ingu, en þegar Sveini tekst að
hemja litinn, þannig að nokkur
mýkt verður í verkum hans,
virðist mér hann ná greinileg-
um árangri. Því miður verður
það ekki sagt með sanni um öll
þessi verk. Sveinn sýnir samt
nokkra framför, sérstaklega í
meðferð lita, og er það sannar-
lega ekki lítils virði. Þetta er
einkaniega að finna í þeim verk
um, er hanga á dyraveggnum í
Bogasalnum.
Sveinn er nokkuð rómantísk-
ur og skáldlegur í verkum sín-
um og lætur hugmyndarflugið
óbeizlað á léreftið, en eitt er
mjög áberandi hjá Sveini, og
það er, hve litia alúð hann sýn-
ir teikningu í málverkum sín-
um. Einmitt þetta atriði stend-
ur honum nokkuð fyrir þrifum,
og sérstaklega þegar hann fell-
ir andlit inn í myndbyggingu
sína. Það er engu líkara en að
hæfileikar Sveins Björnssonar
fái ekki notið sín tii fulls, vegna
þess hve litla rækt hann leggur
í sjálfa teikninguna. Það er nú
einu sinni svo, að litagleðin ein
skapar ekki listaverk. Hver ein-
asti hlutur góðs málverks verð-
ur að vera hnitm ðaður og gerð
ur með allri þeirri getu, er við-
komandi listamaður hefur yfir
að ráða. En þetta virðist ekki,
enn sem komið er, hafa orðið
ljóst fyrir Sveini Björnssyni.
Hann á það sem sagt til að láta
vinnugleðina og litskrúð villa
sér nokkuð sýn, en hiver veit
nema þetta geti lagazt, og ég er
ekki frá því, að það sé einmitt
dálítil breyting að verða á þessu
hjá Sveini. Hann er þjiarkur til
vinnú og afkastar miklu, en ég
held, að hann mundi mikið
Helga naut þess a'ð vera virt,
dáð og elskuð af öllum börnum
sínum og fósturbörnum. En hún
var einnig virt og dáð af öllum
konum og körlum í Neshreppi
utan Ennis og í Ólafsvík. Flestir
í þeim héruðum kynntust hús-
freyjunni á Sveinsstöðum. Heim-
ilið í þjóðbraut og gestrisni mik-
il.
Helga lifði og starfaði með
fjölskyldu sinni. Við marga erf-
iðleika var að etja. Ein dóttir
hennar var veik alla ævi. Maður
hennar veiktist á góðum aldri.
Hann lifði þó þrotinn að heilsu
og kröftum í tæp 15 ár. Hún
annaðist hann með frábærri ná-
kvæmni og umhyggjusemi. Hann
og dóttirin veika voru borin uppi
af sterkum kærleiksörmum henn
ar og fjölskyldunnar allrar.
Helga var sterk í stríði lífsins
og í sárum sorgum. Elzti sonur
henhar duglegur og merkur skip
stjóri drukknaði ungur. Hann
var kvaddur heim frá stórri
fjölskyldu.
Ég kynntist því vel hve sterk
hún var í hinum sárustu sorg-
um. Yngsti sonur hennar, merk-
ur myndarbóndi dó einnig ung-
ur. Hann tók við búi á Sveins-
stöðum eftir foreldra sína. Hann
hafði eignazt jörð sína og bætt
hana svo, að hún var orðin ein
bezta jörð sveitarinnar. Hann
reisti þar gott íbúðarhús. í það
flutti hann með móður sína og
unga konu alveg nýgiftur. Helga
og ungu hjónin báðu um það að
húsið ýrði vígt með guðsorði og
bæn er i það var flutt. Þeirri
helgistund gleymi ég eigi.
Aðra stund helgari og ógleym-
anlegri lifði ég þó i húsinu á
Sveinsstöðum með fjölskyldunni.
Á þeirri stund fannst mér Helga
stærst. Húsbóndinn ungi og dug-
legi lá á banabeði. Á helgu jóla-
kvöldi færðu ungu hjónin Guði
og frelsaranum nýfædda barnið
sitt, er það var borið til helgrar
skírnar. Allir skyldu alvöru
stundarinnar. Ég var í samfélagi
fólks, sem voru hugsterkar trú-
arhetjur. Enga jólanótt hef ég
lifað fegurri. Himinninn bjartur
læra á því að flýta sér svolítið
hægt og gera sér meiri grein
fyrir því, hvað raunverulega
gefur málverki þann styrk, sem
það þarf til að sannfæra um
giidi sitt.
Það gætir nokkuð áberandi
áhrifa frá Henning Petersen í
sumum þessara verka Sveins, en
það er mál, sem hann sjálfur
verður að gera upp við sig. Ég
held, að hann þurfi ekkert á
Carl Henning að halda. Hann
hefur nægilegt hugmyndaflug
sjálfur til að yrkja á léreft, ef
hann vill það við hafa.
Sem sagt: Það merkilegasta
við þessa sýningu Sveins Björns
sonar er, að hann sýnir ótví-
ræða framför í litameðferð, og
ef hann sjálfur gerir sér grein
fyrir þeirri framför, hefur þessi
sýning hans ekki orðið honum
ómerkur viðburður.
Valtýr Pétursson.
0
y v
*•
Alvaldið
og fagur; eins fagur og hann
getur fegurstur á vetrarnótt ver-
ið.
Er ég hélt heim til mín þá
og horfði á fegurð himinsins,
og hugurinn var hjá vini mín-
um, er háði baráttu vi'ð dauð-
ann, hjá ungri konu hans, ný-
skírðu barni þeirra og hjá aldr-
aðri móður hans, hljómuðu sí-
fellt í huga mér orð skáldsins:
„Einn dropa af dýrð, ei dýrðar-
hafið, sé dauðlegt auga þoku
vafið." En þó enn meir hin
helgu orð: „Auga sá ekki, eyra
heyrði ekki, og ekki kom upp í
hjarta nokkurs manns allt það,
sem Guð hefur fyrirbúið þeim,
sem elska hann.“
Síðustu 15 ár ævi sinnar
dvaldi Helga sáluga í Reykjavík,
hjá börnum sínum og barna-
börnum. Afkomendahópurinn er
stór og frfður. Hún andaðist,
eins og ég sagði áður, hinn
25. ág. 1957. Snæfellingar kvöddu
hina merku konu í kirkju henn-
ar, kirkjunni að Ingjaldshóli
hinn 4. sept. 1957. Og til minn-
ingar um 100. afmælisdag Helgu
sálugu hafa nú börn hennar og
fjölskylda gefið Ingjaldshóls-
kirkju góða minningargjöf.
En bezta minningargjöfin er
þó sú, að börn, afkomendur, ást-
vinir og kunningjar allir starfi
ávallt að dæmi hennar í trú, von
og kærleika.
Blessuð sé minning hjónanna
Guðríðar Helgu Jónsdóttur og
Guðbjörns Ó. Bjarnasonar á
Sveinsstöðum.
Magnús Guðmundsson.
Júgóslovneshuf
rithölundur
hlýtur dóm
Ljubljana, okt. NTB.
JÚGÓSLAVNESKUR rithöf-
undur, Marjan Roznanc að nafni,
var í dag dæmdur til hálfs árs
fangelsisvistar, skilorðsbundið,
fyrir að hafa breitt út ósannar
fregnir um ástandið í Júgó-
slaviu.
Roznanc, sem er 36 ára Slóv-
ani, var upphaflega ákærður fyr
ir að hafa dreift áróðri fjand-
samlegum stjórninni, en hefði
hún verið sek fundin um slíkt,
hefði hún átt yfir höfði sér allt
að 12 ára fangavist.
Hún var sögð hafa skrifað ill-
girnislega og ósanna grein um
ástandið i stjórnmálum og þjóð-
félagsmálum Júgóslavíu og birt
í slóvanska bófemenntaritinu
„Most", sem gefið er út í Tri-
este. Segir í ákærunni, að til-
gangurinn hafi verið, að valda
ólgu í Júgóslavíu, — hún hafi
haldið því fram. að þar væri
hvorki að finna réttlæti né jafn-
rétti og öll völd væru í hönd-
um eins hóps manna.
Fiskibútur
til sölu
200 rúmlesta fiskibátur í
fyllsta ásigkomulagi með lít-
illi útborgun og mjög góðum
lánakjörum. 140 rúmlesta bát-
ur, 170 rúmlesta bátur, 67 rúm
lesta bátur, 65 rúmlesta bátur,
64 rúmlesta bátur, 40 rúmlesta
bátur, 36 rúmlesta bátur, 35
rúmlesta bátur og 30 rúmlesta
bátur svo og margir stærri og
minni bátar með nýjum og
nýiegium vélum ásamt veiðar-
færum til flestra veiða.
Leggjum áherzlu á að bát-
arnir séu í fullkomnu ríkis-
skoðunarástandi með örugg-
um haffæraskirteinum. Talið
við okkur um kaup, sölu og
leigu fiskibáta. Sími 13339.
SKIPA- 06
VERÐBRÉFA-
SALAN
SKIPA-
LEIGA
VESTURGOTU 5
Sími 13339.