Morgunblaðið - 12.12.1976, Síða 23

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 12. DESEMBER 1976
23
1 ■ 8 8 •■ i • •
• ' Étm • 'n m m j
■ » * • » P * S ■ ■ S ■ 8
*J „ «Vfr*- " >-
■r-w ■»■■■••»••
höfðu þá aldrei hitzt). Hann fór að
endurbæta íbúðina og breyta herbergja-
skipan. Sir Laurenee lék þetta fyrir mig.
Hann þóttist vera arkítekt Sellers,
skálmaði með ímynduðum veggjum og
sýndi mér fram á það, að bráðsnjallt
væri að rífa þá niður.
Breytingarnar á íbúð Sellers drógust
mjög á langinn. Þegar gengið hafði á
með hamarshöggum og almennum
hávaða í hálft ár var Sir I.aurenee nóg
boðið. Hann hringdi í Sellers nágranna
sinn og starfsbróður og sagði hug sinn í
stuttu máli: „Þú skuldar mér kampa-
vínsflösku!" „Allt mitt fólk telur mig
samansaumaðan nirfil“, bætti Sir
L:urenee við. „Ég er alltaf að skipa því
að slökkva ljósin“! „Þegar ég iék fyrst í
„Long Days Journey into Night"
(„Húmar hægt að kveldi“) hringdi ung
dóttir mín til mín eftir sýningu og sagði:
„Nú veit ég hvers vegna þú varst alltaf
að skipa okkur að slökkva ljósin, pabbi.
Þú hefur verið að æfa þíg í nýja hlut-
verkinu“. Og hann hló við.
Við vikum aðeins að börnunum. „Við
fórum með þau öll til Kaliforníu“, sagði
Menn óttuðust um skeið að hinuœ glæsi— I
lega leiklistarferli Sir Laurence Olivier \
væri lokið. En eins og meðfylgóandi grein
Margaret Laing ber með sér fer þvi fjarri.
hann og hristi höfuðið. „Og settumst um
kyrrt á unaðslegri strönd. En þau höfðu
hugann ekki við neitt nema sjónvarpið,
sátu og gláptu hugfangin á það tímunum
saman á hverjum degi. Við mamma
þeirra vorum að verða vitlaus á þessu.
Og sjónvarpið vestra er langtum hættu-
legra en hérna“.
Ég hafði orð á því að sjónvarpið væri
þó einhver mesta framför í menntunar-
og menningarmálum. Sir Laurence
hristi höfuðið. „Meinið við það er, að
áhorfendur þurfa ekkert á sig að reyna.
Allt er gert fyrir þá. Hver nennir að lesa
bækur framar? Hvað um allar þessar
skemmtilegu handíðir, sem áður
tíðkuðust. Nú nennir enginn að læra
þær. 1 gamla daga háttaði þannig til, að
ef mann langaði að hlýða á tónlist varð
hann að gera svo vel og koma saman
trfói! Og börn urðu að finna upp leikina
sina. Börn nú á tímum er ekki einfær um
neitt. Mér finnst það skylda manns við
lífið að læra að leika tónlist. Joanie er
ágætur hljóðfæraleikari. Ég var neyddur
til þess að læra í bernsku, en hætti þegar
frá leið. En þetta er áreiðanlega hyggi-
legra en að láta börnin ráða sér sjálf“.
„Þetta var nú ekki allt fallega sagt“,
sagði ég.
„Tvö systkini mín voru eldri en ég,
bróðir og systir. Það var snemma byrjað
að ala sýstur mina upp. En bróðir minn,
blessaður fór að fást við gúm- og terækt
og hvort tveggja brást. Þá kom hann
heim og fór að selja ryksugur. Það var
rétt upp úr 1930. Svo kom stríðið og
honum gekk mjög vel í stríðinu. Hann
var foringi i sjóhernum og stjórnaði
skipi. Hann fór fjórar ferðir til Dunkirk.
En eftir striðið kom hann að máli við
mig og sagði: Viltu gera mér smágreiða.
Ég er búinn að fá nóg af viðskiptum.
Viltu ekki hjálpa mér til að komast á
búnaðarskóla? Mér þótti hann ekki
banginn — hann var nærri fertugur,
þegar þetta var. Nú, hann var ágætur
bóndi og sat fyrir mig jörð, sem ég átti í
Buckinghamshire. Ég held hann hafi
verið sæmilega ánægður seinustu fimm
árin, sem hann lifði. Konan hans lifði
hann; það er yndisleg kona og mér þykir
mjög vænt um hana.“
Sir Laurence sjálfur er þríkvæntur og
á fjögur börn. Hann kvæntist Jill
Esmond árið 1930, þau áttu einn son en
skildu 1940. Næsta kona Sir Laurence
varð Vivien Leigh. Hjónaband þeirra
entist í 21 ár, eða þangað til lafði Olivier,
sem nú heitir svo, kom til sögunnar. En í
þessu seinasta hjónabandi hefur Sir
Laurence orðið sonar og tveggja dætra
auðið.
í þessum svifum var hringt frá Holly-
wood og Sir Laurence varð að fara í
símann; ég litaðist um á meðan. Þegar
hann kom inn aftur var ég að skoða
myndir af konu hans, Joan Plowright.
leikkonu (hún er í Kanada um þessar
mundir, leikur í „Equus“ ásamt með
Richard Burton). Sir Laurence leit á
myndirnar meó mér. „Ég má aldrei vera
að því að láta mér leiðast", sagði hann.
„Ég er alltaf önnunt kafinn. Og ég er rétt
nýbúinn að jafna mig“.
Hann hafði verið að leíka í „Marathon
Man“ ásamt Dustin Hoffman. Ilann
telur Hoffman frábæran leikara og
hældi honum á hvert reipi fyrir góða
samvinnu. „Ýmsir aðrir voru líka einkar
þægilegir, John Schlesinger meðal
þeirra". Þá minnist hann líka Marlon
Brando, kvað hann afburðaleikara og
harmaði að hann skyldi hættur í leik-
húsinu.
Hlutverk Sir Laurence í „Marathon
Man“ var ekki auðvelt viðureignar.
Hann lék nasista, gamlan stríðsglæpa-
mann. Hann sagði þó, að það hlutverk
væri ekki nærri jafnerfitt og sum hlut-
verk á sviði. Kvikmyndir væru teknar í
smábútum og pörtum og yfirleitt
auðveldara að leika í þeim en á sviði.
Hann bætti því við að sér fyndist hann
ekki fullfær að leika á sviði eftir að hann
veiktist.
Einkaritarinn hans var búinn að segja
mér, að hann kynni að vilja sem minnst
um veikindi sín tala. En hann lét sér
ekki bregða er ég minntist á þau og taldi
þau upp í snatri: „1967 fékk ég
krabbann, blóðtappann 1970 og
myosotisinn 1974“. (Myosotis er dular-
fullur sjúkdómur, sem hleypur í vöðva
manna). Svo hrylllti hann sig. „Og allt
þetta á sjö árum aðeins! Allir voru þessir
sjúkdómar slæmir, en þó var sá siðasti
verstur. Hann var óhugnanlegur. Við
skulum ekki tala meir um það!“ Hann
sagði síðustu orðin af slíkum þunga að
okkur kom ekkert annað umræðu efni til
hugar um stund!
Ég spurði, hvað hefði verið honum
mest hjálp í veikindunum. „Ég á dásam-
lega konu og yndisleg börn. Þau héldu í
mér lífinu.“
Éyrir utan vinnuna að sjálfsögðu. í
síðustu sjúkdómslotunni lá Sir Laurence
i sjúkrahúsi i hálfan fjórða mánuð.
Auðvitað leið ekki á löngu þar til hann
fór að reyna að vinna, þótt hann væri
ekki til mikils. Maðurinn getur ekki
óvinnandi verið.
„Þannig var, að David Plowright
(mágur hans) kom i heimsókn einn
daginn, þegar ég lá þarna. Þá var hann
yfir leiklistardeildinni hjá Granada.
Þetta er allt bráðvelgefið fólk, 'konan
mín og bræður hennar; eldri bróðir
hennar, Bob, er prófessor í tónlist í
Trinity Collége í London. En hvað um
það; David sagði við mig sem svo: „Mér
datt í hug að koma saman leikjitaflokki.
Langar þig ekki til að leggja hönd á
plóginn?" Flokkurinn átti að heita Bezta
leikritið frá 19.. Og svo framvegis. Mér
leizt undir eins vel á þetta. Titillinn var
góður og ég kom auga á ýmsa möguleiká.
Þarna var jafnvel tækifæri til þess að
gera einhverjum gramt í geði! Ég get svo
sem gengið þvert á almenningsálitið og
góðan smekk“ — ef ég kæri mig um það.
„En jafnvel þeir hjá Granada hafa
aldrei sýnt „Hindle Wakes“. (Það
verður sýnt 19. des, fyrsta leikritið sem
Sir Laurence stýrir). Er það þó eitt bezta
leikrit, sem komið hefur frá Manchester.
En ég verð að segja það sem leikari, að
kvikmyndaleikstjórn er svo nærri, sem
mér finnst ég komast fullkominni
sköpun. Leikstjórnin er auðvitað ekki
sköpunarstarf á borð við skriftir — en
manni finnst sem hann sé að búa
eitthvað til í höndunum, þegar hann
stjórnar leik. Það tekur leik fram. Það er
túlkun, þýðingarlist. List er það áreiðan-
lega. En aldrei hefur mér fundizt fremur
að ég væri að skapa eitthvað en þá er ég
hef stjórnað kvikmynd.
í sjonvarpinu fer allt miklu hraðar
fram, allt gerist leifturhratt. Þar sem ég
er nú nýgræðingur“ bætti hann við og
gerði sig feimnislegan í framan, „eru
mér ætlaðir fimm dagar i stað þriggja til
þess að Ijúka Hindle Wakes. En ég vona-
st nú til þess að verða búinn fyrr. Ég
rifjaði upp gömul kynni af þessu leikriti,
þegar ég lá í sjúkrahúsinu. í sjúkra-
húsinu las ég fleiri leikrit en ég las allan
timann, sem ég var við Chichester og
þjóðleikhúsið. Ég er heldur seinlæs —
ég verð að finna raddbrigðin um leið og
ég les. Þess vegna les ég svo hægt að það
er sem ég heyri orðin.
Fyrsta mikils háttar hlutverk mitt í
sjónvarpi er eitthvað það alversta sem ég
hef komizt í um ævina. Aldrei, hvorki
fyrr né síðar hef ég verið jafnskelkaður.
Áhorfendur voru átta milljonir — og við
vorum ekki vel æfð. Okkur hafði ekki
gefizt nema hálfur mánuður til æfinga.
Ég fyrir mitt leyti var ekki búinn að
sætta mig við það, að ég var tekinn að
eldast og mér veittist erfiðara en áður að
læra hlutverk. Ég var um fimmtugt,
þegar þetta var. Og mér hefur enn farið
aftur heldur en hitt. En allar götur upp \
frá þessu hef ég haft vaðið fyrir neðan
mig og gefið mér rúman tíma til að læra
hlutverk.
Það var líka voðalegt, þegar ég lék í
„Semi-Detached". Á þeim mánuði sem
mér var gefinn tókst mér ekki að læra
hlutverkið og framburðinn tii hlítar. Ég
skammaðist mín hálfpartinn. P)n
sannleikurinn var sá, að áhorfendur
veittu þessu enga athygli, nema kannski
tveir, þrír menn. Þarna á frumsýning-
unni hefði ég getað lgikið á írsku. En ég
lærði nokkuð af þessu. Upp frá því hef
ég numið orðin fyrst — tamið mér
framburðinn eftir á. Það borgar sig ekki
að reyna að læra hvort tveggja í senn.
Ég er orðinn roskinn maður. Og mér
þykir afar skemmtilegt að vera nú
farinn að fást við starf, sem ég hafði
aldrei unnið áður, fjölmiðil sem er mér
nýr og framandi að heita má. Ég hef haft
mikið gaman af því að fást við þessi
leikrit í Granada sjónvarpinu. Auðvitað
er þetta frábrugðið því sem ég á að
venjast. Maður rekur sig á ýmsa leyndar-
dóma og sjónvarpsmenn hyllast
stundum til að segja sem svo: Þetta er
atlt öðru vísi en í kvikmyndum og demba
á mann heilmiklum sérlegum sjónvarps-
vísindum. Það fylgja því ýmsir erfið-
leikar að koma viðvaningur að sjónvarpi,
en mér virðist þeir nú alveg viðráðanleg-
ir...“ Og nú romsaði hann upp úr sér
runu af einhverjum tækniatriðum, sem
ég henti ekki reiður á.
„Það hefur verið geysileg gróska í
leiklist í Bandaríkjunum allar götur frá
1929“ hélt hann áfram. „Þegar maður
kemur fyrst í leikhús þar vestra finnst
honum ensk leiklist hálfdrungaleg við
samanburðinn. En það er þó mín skoðun.
að leikhúsin okkar eigi. sér fáa líka. Ég
hugsa, að flestar aðrar þjóðir öfundi
okkur af þeim. Leikhúsin hafa marga
kosti. Hvergi annars staðar öðlast maður
jafngóða og trausta þjálfun. Þeir, sem
eru fæddir leikarar, geta sem hægast
farið strax í sjónvarpið. En í sjónvarpinu
fá menn ekki jafnnotadrjúga æfingu og
leikhúsið býður; þar er ólíku saman að
jafna.
1 leikhúsi venjast menn á aga, strang-
an aga. Enginn getur haft gaman af því
að leika Machbeth, Oedipus eða önnur
hlutverk á borð við pau. Slík hlutverk
Framhald á bls. 17
Natalie Wood, Sir Laurence, Robert Wagner (Cat on a Hot Tin Roof)