Morgunblaðið - 31.07.1977, Page 20

20
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 31. JULl 1977
„Við þurfum kristilega
vakningu umfram allt”
Hugsjónamaðurinn og
atorkumaðurinn Jón Helgi
Þorbergsson, óðalsbóndi á
Laxamýri í Suður-
Þingeyjarsýslu er 95 ára í
dag.Hann fæddist 31. júlí
1882 á Helgastöðum í
Reykjadal. Foreldrar hans
voru hjónin Þóra Hálf-
dánardóttir frá Öndólfs-
stöðum og Þorbergur Hall-
grímsson frá Hallbjarnar-
stöðum í Reykjadal (af
Hraunkotsætt). Bræður
Jóns voru þeir Hallgrímur
bóndi á Halldórsstöðum í
Láxárdal og Jónas útvarps-
stjóri, en þeir eru nú báðir
látnir.
Jón stundaði ungur nám,
m.a. í búnaðarfræðum, i
Noregi, Danmörku og á
Bretlandseyjum, ferðaðist
um landið um 10 ára skeið
og leiðbeindi bændum,
einkum um sauðf járrækt, á
árunum 1909—1919, fyrstu
5 árin af eigin rammleik,
en síðar á vegum Búnaóar-
félags íslands. Á þeim ferð-
um mun hann hafa komið á
nær hvern sveitabæ á land-
inu. Hann keypti Bessa-
staði á Alftanesi 1917 og
bjó þar til 1928, þegar hann
keypti Laxamýri, þar sem
hann hefir búið síðan, hin
síðari ár með sonum sínum.
Hann hefir átt frumkvæðið
að fjölmörgum hagsmuna-
og framfaramálum bænda
og barizt fyrir þeim með
athöfnum, í ræðu og í riti,
um áratugi. Nefna má kyn-
bætur og hirðingu sauð-
fjár, jarðrækt, laxaklak og
fiskeldi, landnám og ný-
býli, hátíðisdag bænda o.fl.
o. fl. Hann var yfirullar-
matsmaður á Suðurlandi
og ráðunautur 1916—1928,
í stjórn Búnaðarsambands
Kjalarnesþings og fulltrúi í
Mjólkurfélagsráði Reykja-
víkur 1918—1928, stofn-
andi og formaður Búnaðar-
félags Garða- og Bessa-
staðahrepps 1918—1928,
stofnandi og í stjórn félags-
ins Landnám og fram-
kvæmdastjóri þess
1924—1934, stofnandi Bún-
aðarsambands Suður-
Þingeyjarsýslu 1928 og for-
maður þess í 20 ár, búnað-
arþingsfulltrúi í 15 ár og er
heiðursfélagi Búnaðar-
félags íslands.
Þá ber að nefna, að Jón
H. Þorbergsson er mikill
trúmaður og áhugamaður
um krikju- og kristnilíf og
hefur ritað margar greinar
og flutt fjölda erinda um
kristindómsmál.
Jón hefur ritað margt um dag-
ana, og frá hans hendi hafa komið
út bækur: Hirðing sauðfjár 1912,
Kynbætur sauðfjár 1915, frá Skot-
landi 1915, Hrossasalan 1916,
Landirám 1930, Þjóðstjórnar-
flokkur 1932, Tfmamót 1934,
Endurskoðun lýðræðisins 1941,
Vakning 1959 og Ævidagar
(sjáifsævisaga) 1964. Þar að auki
er sægur greina í blöðum og tima-
ritum. Hann var fyrsti upphafs-
maður að stofnun dagblaðsins
Tímans og vann að henni þegar á
árinu 1915, og hann var meðrit-
stjóri búnaðarblaðsins Freys
1926—1936.
Jón gekk að eiga Elínu Vigfús-
dóttur frá Gullberastöðum i
Borgarfirði árið 1921. Þau hafa
eignazt 6 börn, og eru 5 þeirra á
lífi.
Jón ber hinn háa aldur vel og
virðulega, er grannvaxinn og
kvikur í spori og heldur óskertum
sálargáfum og eldlegum áhuga
sinum á öllum þeim framfaramál-
um og öðrum þeim hjartans mái-
um, sem hann hefur barizt fyrir
um dagana.
Fréttamaður Mbl. hitti Jón H.
Þorbergsson að máli hér á dögun-
um í tilefni afmælisins og bað
hann segja lesendum nokkuð af
ævi sinni og viðfangsefnum.
Hann varð fúslega við því, og fer
nokkuð af því hér á eftir:
— Ég var alinn upp á mjög
kristnu heimili. Móðir min, Þóra
Hálfdánardóttir frá Öndólfsstöð-
um, og amma min, Sigríður
Illugadóttir frá Baldursheimi,
innrættu mér i bernsku guðsorð
og góða siðu og trú að skaparann.
Þegar ég var átta ára, var gamla
Sigríður búinn að láta mig lesa
alla Biblíuna, og ég var fluglæs 6
ára gamall.
— Móðir mín andaðist, þegar ég
var 10 ára, og þá leystist heimilið
upp. Ég fór til vandalausra og hef
séð fyrir mér síðan. Húsbændur
mínir urðu Nói Jónsson, þá bóndi
i Glaumbæjarseli, en siðar á
Hömrum í Reykjadal, bróðir
Björns ritstjóra á Akureyri, og
Sigurlaug Jónsdóttir frá Forna-
stöðum. Hún var stórgáfuð kona
og lét mig lesa og læra mikið.
— Það var einn dag í skúra-
veðri, þegar ég var nýkominn í
vistina, að ég var að ganga við
lambær. Ákaflega sterkur friðar-
bogi var á himninum, og ég hafði
heyrt, að maður mætti óska sér
hvers, sem maður vildi, ef maður
stæði undir endanum á honum, og
það mundi rætast. Ég komst
þarna undir endann á friðarbog-
anum og fór að hugsa um, hvers
ég ætti að óska mér. Þá var eins
og hvíslað að mér, hvers mamma
mín mundi vilja að ég óskaði mér.
Og óskin varð sú að ég yrði góður
og guði þóknarlegur maður.
— Ég hef ævinlega verið trú-
hneigður og trúrækinn maður, þó
að ég segi sjálfur frá. Presturinn,
sem fermdi mig, séra Helgi
Hjálmarsson, innrætti okkur
fermingarbörnunum guðsorð
mjög ákveðið. Síðar var ég eitt ár
i krisitlegum lýðskóla i Noregi og
hafði mjög gott af þeirri dvöl.
Vorið 1917 varð ég kirkjubóndi á
Bessastöðum, og þá fór ég fyrir
alvöru að hugsa um krikjuleg
mál. Ég hóf að skrifa um þau
1920, og síðan hef ég fengið mörg
þakkarbréf. Meðal þeirra, sem
hafa þakkað mér þessa viðleitni
. mína, er sjálfur biskupinn yfir
Islandi. Þessa dagana er ég að
semja grein um trúmál, sem ég
— segir
Jón H.
Þorbergs-
son á
Laxamýri,
sem er 95
ára í dag
ætla að biðja Morgunblaðið að
birta einhvern tíma innan
skamms. Við þurfum vakningu,
við þurfum kristilega vakningu
umfram allt. Eg hef lesið daglega
í Bíblíunni með konunni minni
um tugi ára og haft bænarstundir
hér heima. Þremur klukkustund-
um á degi hverjum ver ég til að
tala við drottinn minn, bið þá
fyrir landi og þjóð og að kristnin
megi fara sigurför um heiminn.
Einnig bið ég fyrir vinum mínum
og vandamönnum og öllum þeim
mörgu, sem eiga við bágindi að
búa. Bænin er styrkur minn og
hefir eiginlega alltaf verið, og
ekkert byggir mig upp eins og það
að biðja fyrir öðrum. Þú sérð,
hvað ég er sléttur að vangann og
held mér vel þrátt fyrir þennan
aldur. Ég þakka það bæninni og
trú minni umfram allt. Bjartsýni
og hugarstyrkur styrkir heilsuna
meir og betur en nokkuð annað,
og hvort tveggja hefir trúin veitt
mér, vissan um guðlega föður-
handleiðslu.
— Upphaf ævistarfsins, seg-
irðu. Já, ég reyndi að búa mig
undir það með þvi að afla mér
menntunar i búvísindum, fyrst í
Noregi, en siðar fór ég nokkrum
sinnum til Bretlandseyja i sama
skyni. Það var Hallgrimur bróðir
minn, sem studdi mig og hvatti til
Noregsfararinnar og útvegaði
mér þar skólavist, hann var búinn
að vera þar á skóla áður. Ég aflaði
mér einkum menntunar í sauð-
fjárrækt, enda var hún megin-
þáttur íslenzks búskapar á þess-
um tima. Hallgrímur bróðir minn
var brautryðjandi i íslenzkri sauð-
fjárrækt. Hann ferðaðist um og
benti bændum á, að þeir yrðu að
velja lifféð eftir ákveðnum regl-
um, sem hann gaf þeim, en á
þessum tíma voru bændur mjög
skammt á veg komnir við að bæta
féð og vissu lítið, hvernig þeir
áttu að fara að því.
— Svo fór ég að ferðast um
landið 1909, fyrstu fimm árin upp
á minr eigin spitur með smástyrk
frá Búnaðarfélagi íslands. Ég
leiðbeindi bændum um kynbætur
og fóðrun á þessum ferðum min-
um. Ég fór fyrst um sveitirnar til
bændanna, skoðaði féð hjá þeim
og talaði við þá, en hélt svo fundi
með þeim til að segja þeim hvað
væri að og hvað þeir ættu að gera
til úrbóta. Ég lét hreppstjórann
annast fundarboðin. Á þessum ár-
um kom ég bændum til að steypa
sundbaðker með sigpalli eftir
skozkri fyrirmynd, því að féð gat
víða ekki þrifizt fyrir lús og kláða.
Nú baða allir bændur i sundbað-
kerum.
— Arið 1911 fór ég að halda
hrútasýningar, sem urðu og eru
enn nokkurs konar námskeið fyr-
ir bændur. Ég kom hrútasýning-
unum á út um allt land, og við
„Þú vaknar aldrei
aftur, ef þú
leggur þig ”
Þessi ferðasaga er
orðrétt munnleg frásögn
öidungsins Jóns H. Þor-
bergssonar, tekin á
segulband á heimili hans
á Laxamýri og rituð, eins
og hann mælti fram níu
dögum fyrir 95. afmælis-
dag sinn án minnsta hiks
og án stuðnings minnis-
blaða.
Jón sagði söguna tii að
sýna dæmi þeirrar bæn-
heyrslu og guðlegrar
handleiðslu, sem hann
telur sig hafa notið á
langri og merkri ævi.
— Ég hafði ferðazt um landið
í 5 ár til að leiðbeina bændum
um sauðf járrækt, en þá var
landbúnaðurinn aðallega sauð-
fjárrækt. Nú, ég varð að ríða öll
vötn og oft að sundríða, því að
þá voru engar brýr, en ég lærði
fljótt að sjá vötnin út, eins og
vatnamennirnir gömlu, því að
þeir fylgdu mér fyrst yfir vötn-
in. Ég lenti náttúrlega oft í
svaðilförum, en ég ætla nú að-
segja þér frá þeirri, sem var
alvarlegust.
Sumarið 1914 hafði ég verið í
Skotlandi og Hjaltlandi, — var
oft í siglingum til að leita mér
nýrra upplýsinga, — og átti að
mæta þetta haust á hrúatsýn-
ingu á búnaðarsambandssvæði
Suðurlands. Nú var ég kominn
heim og fór af stað með tvo
ágæta og duglega hesta og kom
við i Stóradal hjá Jóni vini mín-
um Jónssyni. Hann segir mér,
að gangnamenn úr Svinadal
fari i göngur eftir tvo daga og
muni hitta Biskupstungna-
menn í Kerlingaf jöllum, og það
sé bezt fyrir mig að hvíla mig
og fara með þeim og verða svo
samferða Biskupstungnamönn-
um suður af.
Það var svo á laugardegi, að
við lögðum upp. Það var
norðanhald, svona hálfvont
veður. Við fórum suður heiðina
og lágum þar í tjaldi. En enginn
sofnaði nokkurn blund, þvi að
svo var mikið kveðið og sungið,
og Sigurður Erlendsson á
Stóru-Giljá var sá, sem sá um
kaffið. Svo kemur gangnafor-
inginn inn um morguninn og
segir, að við verðum að reyna
að halda áfram, þó að útlitið sé
ekki gott. Þá var norðan hríð.
Svo lögðum við af stað.
Ég er fæddur með þvi, að ég
tapa aldrei áttum, og ég varð
var við það, þegar leið á daginn,
að við fórum einlæga króka, en
ég skipti mér ekkert af því. Svo
birti upp, og þá voru þeir komn-
ir langt afleiðis. Þeir fara svo
að Hveravöllum um kvöldið.
Þar var gamalt sæluhús, en
þakið var komið inn, svo að það
var engin leið að vera þar í
rólegheitum. Við sváfum þar
heldur ekki þeitt þessa nótt.
Svo segja þeir við mig þarna
um morguninn: ,,Ja, Biskups-
tungnamenn hafa ekki komið,
það gerir stórhríðin í gær,“ og
segja, að ég skuli bata koma
með þeim aftur til baka. Ég
segi, að þá verði ég of seinn á
sýningarnar, og þeir verði að
vísa mér veginn. Ég hafði
eldrei farið þetta, hafði ekkert
kort og ekkert tjald, bara hest-
ana tvo, nóg skjólföt og annan
hestinn með þverbaktösku,
deig handa hestunum og nóg af
góðu nesti, sem Jón vinur minn
i Stóradal hafði látið mig fá.
Einn gangnamanna fór með
mér til að sýna mér vörður á
Kili. Ég fór svo Kjalaveg. Þar
var umbrotafæri og hestarnir
rétt komust áfram gegnum
snjóinn.
Þó að ég hefði aldrei farið
þetta, vissi ég, hvernig lands-
lagið var og ætlaði mér að
reyna að ná í ferðamannakofa
við árós Hvítár, þar sem hún
kemur úr Hvitárvatni. En svo
fer að skyggja og kemur myrk-
ur, áður en ég kemst svo langt,
að ég sjái þangað almennilega.
En ég tók stefnuna á Bláfell
fyrir sunnan Hvítá, en lenti of
vestarlega og varð að setjast að,
þegar orðið var dimmt, undir
stórum steini. Þarna var mýri
með miklu grasi, þar sem hest-
arnir höfðu góða beit. Undir
steininum ætlaði ég að vera um
nóttina.
En svo brestur á grenjandi
stórhríð Ég fer strax að ná í
hestana. Þeir voru báðir styggir
í haga, og ég hafði ekki getað
heft þá, fyrir það að höftin voru
svo frosin. Þeir hétu Rauður og
Sokki, og Sokki minn kom i
fangið á mér þarna i hríðinni,
þó að hann væri afskaplega
styggur, og Rauður kom á eftir.
Ég tók þá báða, lagði við þá,
lagði á þá reiðtygi og þverbaks-
tösku og batt þá saman sunnan
undir steininum. Eg var þræl-
uppgefinn af ferðalaginu og
svefnleysinu og langaði til að