Morgunblaðið - 23.10.1977, Blaðsíða 15

Morgunblaðið - 23.10.1977, Blaðsíða 15
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR23. OKTÓBER 1977 ¦ 15 sóknir, og hinir ofsóttu leituðu skjóls í York-kastala. Rebekka: — Við vorum neydd til að flýja. Maðurinn minn og sonur okkar báru peninga í pokum á bakinu, og við vorum neydd til að flýja. (Þögn) — Við ætluðum að reyna að leita hælis í kastalanum, en þeir eltu okkur, svo að maðurinn minn opnaði einn poka af silfri og lét það falla á veginn, svo að of- sækjendur okkar tefðust við að tína það upp. Það gaf okkur dálítið forskot. — En um leið heyrðum við hróp og fundum lykt af brenndu holdi. Það var hræðilegt. (Hér varð miðillinn miður sín af geðshræringu.) — Og þegar við komum að kastalanum, vildu þeir ekki hleypa okkur inn. Við máttum ekki koma inn fyrir múrana og leita okkur skjóls. Allt fólkið þyrptist saman og æpti, að við skyldum koma til þess. — Þeir hrópuðu, að við ættum að koma út — ó, það var hræðilegt. Það var hrópað og æpt á okkur.. Það var gefin skipun um að koma Gyðingunum út úr kastalanum. Það er söguleg staðreynd, að hinir umsetnu Gyðingar gerðu sáttmála föstudaginn 16. marz 1190 þegar þeir sáu, að aðstaða þeirra var vonlaus. Þá skáru mennirnir konur sínar og börn á háls og drápu siðan hver annan. Að lokum eru aðeins tveir sagðir hafa verið eftir — Josce frá York og yfirrabb- inn Yomtob. Rabbinn drap Josce og rak síðan rýtinginn i sjálfan sig eftir að hafa lofað að taka einn á sig sökina fyrir það brot, sem sjálfsmorð var. En Rebekka segir ekkert um þetta. Hún segir, að hún og maður sinn hafi sloppið úr kastalanum með börnum sinum, af þvi að maður hennar hafi mútað einhverjum til að hjálpa sér. Þau flýðu til kirkju og leituðu athvarfs í grafhvelfingu þar. Bloxham: — Það hefur ekki verið dóm- kirkjan í York. Rebekka: — Nei, nei, það var bara litil kirkja fyrir utan múra Yorks. (Röddin er í fjarska eins og spurningarnar komi illa við hana. Skömmu siðar verður hún mjög óróleg og síðan æst.) — Við heyrum i þeim — við heyrum þá hrópa, og við erum hrædd. Rakel grætur — maðurinn minn er far- inn út til að reyna að útvega mat. Sonur minn fór með honum, og við bíðum eftir að sonur minn komi til baka — hann er ekki kominn enn... ekki köminn enn. Við heyrum hljóð sem nálgast — í hestum á stökki. Hestarnir koma nær, nær, nær. Bloxham: — Ég býst við.að maðurinn þinn komi fljótt aftur. Rebekka: — Já, þeir verða að koma til baka, þeir verða að koma til baka. Vió heyrum hestana nálgast. við heyr- ráðlegast að vekja konuna af dásvefn- inum. Ég fékk Barry Dobson, prófessor í sögu við háskólann i York, til að hlusta á segul- böndin. Hann er sérfræðingur i sögu Gyðinga einmitt frá þessum tíma. Hið fyrsta, sem hann tók fram, að þó að mál Rebekku væri meira tuttugutu aldar enska en miðalda, þá væri frásögnin sönn — ,,að því leyti sem við höfum vitneskju um atburðina frá þessum tíma." Með hliðsjón af frásögn Rebekku um flótta hennar frá kastalanum til litlu kirkjunnar reyndi prófessorinn að finna leifar miðaldakirkju, sem gæti verið á þeim stað, þar sem Rebekka leitaði athvarfs með fjölskyldu sinni. Hann fann aðeins einn liklegan möguleika, St. Marys Castlegate. Við komum í kirkjuna, þegar iðnaðar- menn voru að breyta henni í safn. Kirkjan kom allvel heim við lýsingu Rebekku. Það bar bara einn agnúi á málinu — engar miðaldakirkjur í York höfðu graf- hvelfingar eða kjallara nema dómkirkjan. Og Rebekka var viss um, að hún hefði ekki fálið sig þar. Gat það þá þýtt það, að sagan væri ekki sönn þrátt fyrir allt? Sex mánuðum siðar fékk ég bréf frá Dobson, prófessor, sem hafði merkilega sögu að segja i sambandi við endurbygg- ingu St. Mary kirkjunnar. Einn af smiðun- um hafði fundið eitthvað, sem gat líkzt leifum af hvelfingu — en slíkt er mjög sjaldgæft í York. — Smiðurinn segir, að hann hafi rekizt á bogagöng og hvelfingar. Það er ekki á miklu að byggja, segir Dobson í bréfi sinu, en þetta gæti bent til normanna — eða rómansks stíls. Það er að segja, að þarna sé um tímabil að ræða fyrir 1190. Það er ástæða til að ætla, að þetta sé hvelfingin, sem Rebekka leitaði skjóls I, en fann dauðann í staðinn. Ef menn sem sagt leggja trúnað á söguna. Það er alls kostar víst, að það var kirkja á þessum stað á þeim tíma, sem Rebekka segir frá. Og allt „afturhvarfið" var nii trúverðug frásögn af atburðum, sem geta hafa átt sér stað I York 1190. Þá er rétt að benda á það, að frásögn Rebekku er ekki bein endursögn frásagna sögubókanna um fjöldamorðin. Rebekka vissi ekkert um síðustu atburði i kastalan- um. En það var eðlilegt, þar sem hún flýði þaðan og leitaði athvarfs í gömlu kirkj- unni. Þess v'egna var hún ekki sjónarvott- ur af þeim sögulegu atburðum. Hefði Rebakka sagt, að hún hafi verið drepin ásamt öðrum I kastalanum, hefði frásögn hennar verið-nær óhrekjanleg, frá sögulegu sjónarmiði. En nú er frásögn hennar ennþá meira sannfærandi, eftir að smiðurinn hafði af tilviljun fundið leifar af gamalli kirkju- hvelfingu. Á öðru hljóðbandi er Jane Evans orðin um ópin og köllin og grátinn. „Brennið Gyðingana, brennið Gyðingana" hrópa þeir. (Hér verður löng þögn.) , — Hvar er Josef? Af hverju kemur hann ekki til baka. Af hverju kemur hann ekki til baka? (Þögn og síðan næstum sem óp): — Guð minn góður, þeir eru að koma, þeir — þeir koma — Rakel grætur — gráttu ekki — gráttu ekki — gráttu ekki. (Þögn.) — 0, þeir eru komnir inn i kirkjuna. Við heyrum til þeirra. (Þögn — og síðan með skelfingu): — 0, nei, nei, ekki Rakel! Nei, ekki taka hana — gerið það ekki — þeir ætla að drepa hana — nei, gerið það ekki, nei nei. Ekki Rakel, nei, ekki Rakel, þið megið ekki taka Rakel. Bloxham (miður sln): — Þeir taka hana þó ekki, er það? Rebekka (niðurbrotin): — Þeir hafa tekið Rakel — þeir hafa tekið Rakel. Bloxham: — En er þér borgið? Létu þeir þig í friði? Rebekka: — Dimmt — dimmt. Þegar hér var komið, þótti Bloxham að konunni Livoniu, sem skýrir itarlega af eigin reynslu frá brögðum og undirferli og uppreisninni í hinu rómverska Bret landi árið 286 e. Kr. Að þessu sinni fórum við á fund prófessors Brian Hartley við Leeds há- skóla, en hann er sérfræðingur I þessu tímabili. Hann hlutsaði á upptökurnar og sagði: — Þetta er að öllu leyti trúverðug og sannfærandi frásögn, sem kemur heim við sögulegar staðreyndir. — Livonia, bætti hann við, — hafði vitneskju um vissar merkilegar, sögulegar staðreyndir. Annars verða menn að hafa kynnt sér fjölmörg sagnfræðileg rit til að geta gefið svo nákvæma lýsingu á at- burðunum. Livonia sagöi meðal annars frá gömlu rómversku hringleikhúsi, og prófessor Hartley sagði við okkur að lokum: — Ef konan verður dáleidd aftur, þá spyrjið hana vinsamlegast, hvar leikhúsið hafi verið. Við höfum nefnilega aldrei getað fundið það. Málverkasýning Toms Krestesens í sýningarsölum Norræna hússins er opin dagiega frá kl. 14.00—19.00 til 30. október. Verið velkomin. Norræna húsið. NORRÍNAHUSID POHjOLAN TAiO NORDENSHUS Verktakar - verktakar JCB — 3 D hjólagrafa 1971 árgerð til sölu. Allar nánari upplýsingar veitir Guðjón Helgason. G/obus? LÁGMÚLI5,SÍMI81555 Félag járniðnaðarmanna Félagsfundur verður haldinn þriðjudaginn 25. okt. 1 977 kl. 8.30 e.h. i Tjarnarbúð, uppi. Dagskrá: 1. Félagsmál 2. Önnur mál. 3. Erindi: „Um eiturefni og hættuleg efni á vinnustöð- um" Eyjólfur Sæmundsson efnaverkfr. flytur og svarar fyrirspurnum. Mætið vel og stundvíslega. Stjórn Félags járniðnaðarmanna.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.