Morgunblaðið - 06.07.1978, Blaðsíða 21

Morgunblaðið - 06.07.1978, Blaðsíða 21
MORGUNBLADID, FIMMTUDAGUR 6. JÚLÍ 1978 21 Hérer gottað dansa »Gríma« frá Færeyjum í Félagsheimili Kópavogs Gríma — færeyskur leikflokkurt KVÆÐIÐ UM KÓPAKONUNA. Handrit og leikstjórn: Eydun Johannessen. Leiklistarsaga færeyinga er ekki ósvipuð okkar. Fyrstu leikritin voru sett þar á svið um miðja átjándu öld. Undir lok nítjándu aldar voru fyrst samin leikrit á færeysku. Færeyska á færeysku leiksviði varð liður í sjálfstæðisbaráttunni. Færey- ingar búa ekki við neina leik- listarlöggjöf — dönsk lög þar að lútandi taka ekki til Færeyja. Að koma á fót atvinnuleikhúsi í Færeyjum hefur fyrst og fremst strandað á mannfæðinni — færeyingar teljast nú um fjöru- tíu og fimm þúsund. Farandleikflokkurinn Gríma hóf starf í ágúst í fyrra og byrjaði á þessu heimagerða efni — þjóðsögunni Selkonan í Mikladal sem Eydun Johannes- sen hafði fært í leikbúning. Leikritið var frumsýnt í smá- byggð sem heitir Húsavík og telur hundrað og áttatíu íbúa. Félagar í Grímu eru fimm og hafa þeir tekið sér fyrir hendur að sannprófa hvort og hvernig unnt sé að viðhalda atvinnuleik- húsi í Færeyjum. Gríma kom hingað til lands vegna menningardaganna í Vestmannaeyjum en sýnir leik- ritið víðar um land; á mánu- dagskvöldið var það t.d. sýnt í Kópavogi og er það sú sýning sem hér er gerð að umræðuefni. Söguþráðurinn er í meginatrið- um sá að selir ganga á land á þrettándakvöld, kasta ham, dansa og skemmta sér. Bónda- sonur sér til þeirra, nær ham einnar selkonunnar og felur. Hún verður síðan kona hans og fæðir honum börn. Um sinn lifir hún lífinu sem mennsk mann- eskja. En fordómar og frelsis- skerðing í mannheimum reynast henni ofraun — hún nær sels- hamnum úr kistu bónda síns og hverfur aftur til heimkynna sinna. Leikgerð sögunnar felst auð- vitað í að koma söguefninu sjálfu til skila. En einnig hefur höfundur gert sér far um að tengja söguna færeysku þjóðlífi í nútíð og fortíð — atvinnuhátt- Atriði úr »Kvæðinu um kópakonuna«. Lelkllst eftir ERLEND JÓNSSON um og menningu færeysku þjóðarinnar í aldanna rás. Er færeyski dansinn þá ekki undan skilinn — hann er stiginn öðru hverju undir kunnuglegum stefjum. Sviðsskiptingar eru örar og snurðulausar. Og svo fjölbreytt er sýningin að tveir klukkutímar án hlés eru ekki lengi að líða. Leikflokkurinn hefur sett markið hátt og er Jvjálfun og tækni í besta lagi. Leikmynd er einföld en áhrifa- mikil. Og með hennar hjálp og náttúrlegum hljóðeffektum verður dulmögnun þjóðsögunn- ar að veruleika á sviðinu. Framsögn er skýr og óþvinguð og raddbeiting hæfði vel stærð sviðs og salar í Kópavogi. Grímur — þar sem þær eru notaðar — auka áhrifin og magna enn þá þjóðsagna- stemmningu sem er yfir verk- inu. Talsvert er um dans- og fimleikaatriði í sýningunni og þótti mér sá þátturinn miður æfður en hið talaða orð og svipbrigðatjáningin — ef undan er skilinn færeyski dansinn sem er runninn í merg og bein hverjum færeyingi. Samæfing leikaranna er góð en mest hvílir sýningin á Biritu Mohr sem leikur selkonuna. Biritu er sýnilega ætlað að túlka hið frumstæða, ósvikna og óhefta í lífinu og það gerir hún með tilþrifum og öryggi. Kven- hlutverkin eru annars tvö, hitt leikur Rosa á Rógvu Joensen. Karlhlutverkin eru hins vegar þrjú: Egi Dam leikur bónda selkonunnar. Eydun Johannes- sen vinnumann og Kári 0ster ungan mann í breytilegu gervi. Allir skila þessir leikarar hlut- verkum sínum með ágætum. Færeyskir listamenn biðja ekki afsökunar á fámenni þjóðar sinnar — og þurfa þess ekki! Áhorfendur voru mestmegnis leikarar og áhugafólk um leik- list og var færeyingunum í leikslok þakkað með hressilegu og faglegu íslensku klappi. FOB Svari við athugasemd Guðmundar Árnasonar, stór- kaupmanns, í Morgunblaðinu 15. júní s.1. vegna gréinar undirrit aðs í Fréttabréfi H.F. Einskipa- félags íslands, 2. tölublaði 1978, um FOB-skilmála og „Inconterms 1953". Þegar menn leggja á sig fyr- irhöfn við að rita greinar, sem ætlaðar eru náunganum til gagns, er það að sjálfsögðu gleðiefni, ef einhver tekur eftir þeim. Undirrit- uðum er það kunnugt, að Guðmundur Árnason, stórkaup- maður, hefur alltaf verið áhuga- maður um viðskiptamál, eins og kemur greinilega framí því, er hann segir í sambandi við greinar- stúf undirritaðs, í Fréttabréfi Eimskipafélagsins, 2. tölublaði 1978, um FOB-skilmála og „Incomterms 1953". Þótt Guðmundur, ef marka má af orðalagi í athugasemd hans, hafi ekki mikla trú á áhuga annarra manna í verzlunarstétt, varðandi hagsmunamál af því tagi, er hér er um að ræða, vegna dræmra undirtekta undir fyrri athugasemdir hans, þá virðist reynsla undirritaðs sýna, að senni- lega sé frekar hægt að rekja slíkt til skorts annarra á framtaki, — eins og kemur fram hjá Guðmundi Árnasyni sjálfum, — fremur en til áhugaleysis. Telur undirritaður rétt að koma fram með svör (þótt síðbúið sé vegna fjarveru) við athugasemdum hans, bæði af kurteisisástæðum og með tilliti til þessa, einkum og sér í lagi ef það gæti orðið til að skýra málin nánar, en hægt er að gera í mjög stuttri og takmarkaðri grein um svo víðtækt mál, sem hér er um að ræða. Guðmundur bendir einkum á frítt um borð eftirfarandi: Hann álítur að til- gangur greinar minnar hafi verið að taka af öll tvímæli um það, hvað FOB (frítt um borð) sé og hvað ekki. Þetta er fullkomlega rétt ályktað, því einmitt þessi skammstöfun FOB eða „Free on Board" hefir ruglað margan. Mergurinn málsins er sá, að samkvæmt þeim skilgreiningum, sem fjallað er um í greininni, merkir „frítt um borð" raunveru- lega ekki það sem orðin segja, þess vegna er skilgreiningar þörf. Hér koma hins vegar til aðstæður, sem mörgum er torvelt að skiija< einkum vegna þess að svo margar hliðar eru á þessu máli. Hin glöggskyggna athugasemd Guðmundar um að merkingin sé í rauninni „Hér um bil frítt um borð" á þannig vissulega nokkurn rétt á sér, því skilgreiningar „Incoterms 1953" eru einmitt sumpart til þess gerðar að gera þessu skil, meðal margs annars. Sem dæmi má nefna, að „frítt um borð" þegar um stykkjavöru- flutning á „liner" skilmálum er að ræða merkir þannig annað eða hefir annað gildi heldur en „frítt um borð" þegar um stórflutning er að ræða á „Charter" skilmálum, þar sem einn eigandi er að farmi í skipi á móti því, að þegar um stykkjavöruflutning er að ræða, eru stundum hundruð ef ekki þúsundir sendinga og móttakenda. — Ef vara væri keypt það sem kallað er FOB og ekkert annað tekið fram, þá er almennur skilningur sá víðast erlendis, m.a. vegna tilveru „Intconterms" skil- greininganna, að afgreiðslupunkt- ur vörunnar sé „FOB Incoterms", en það þýðir í raun og veru aðeins það, að varan sé afhent niður að skipshlið, þar sem Linterterms flutningsgjaldið raunverulega tekur við og innifelur lestunar- kostnað í skipinu. Þarna kæmi því ekki til að kostnaðurinn við lestun þyrfti að borgast af vörukaupanda. Þegar hins vegar um stórflutning er að ræða, þar sem oft er samið við farmflytjandann um flutnings- gjald fyrir vöruna, án lestunar og losunarkostnaðar, þá gæti vöru- eigandinn, ef hann ekki þekkir mismuninn á flutningsgjaldsskil- málunum og í hvaða sambandi þeir standa við almenna skil- greiningu samkvæmt „incoterms", orðið fyrir verulegum skaða. Hann þarf þannig að þekkja skilmála alla út í æsar, ef hann ætlar að vinna með mismunandi skilmála í flutningi og vörukaupum. Skaðinn gæti falizt í því, að án þess að hafa reiknað með því, þegar hann kaupir vöruna FOB, að til nokkurs aukakostnaðar komi umfram flutningsgjaldið, þá verði hann að borga til viðbótar kostnaðinn við að koma vörunni af bryggjunni og um borð í skipið og fyrir í skipinu að auki. Þannig er ljóst, að orðið FOB er ekki nothæft í sama skilningi í báðum þessum tilvik- um, án sérstakra auka-skil- greininga. í Liner-skilmálunum er lestunarkostnaðurinn um borð í skipið innifalinn í flutningsgjald- inu, en í Charter-skilmálum ekki, nema það sé sérstaklega tekið fram. I þessu sambandi má geta þess að til eru töflur, er sýna hvernig þessir skilmálar standa af sér, hver gagnvart öðrum, svo að ekki fari á milli mála. Verður ekki hjá því komizt að geta þess, í þessu sambandi, að hér er um talsvert sérfræðilegt atriði að ræða, sem útheimtir að menn séu kunnugir öllum skilgreiningum „Incoterms 1953" út í hörgul, svo tryggt sé, að öll viðskipti séu bæði á hreinu og enginn verði fyrir fjárhagslegum skakkaföllum að ástæðulausu. Þá telur Guðmundur, að það, sem sagt er um þetta í grein undirritaðs, túlki sjónarmið erlendra flutningsmiðlara. — Er leitt að Guðmundur hefur ekki tekið eftir því að „Incoterms" samkvæmt því sem sagt er í greininni, eru samdar á Alþjóða- verzlunarráðinu í París árið 1953, til leiðbeiningar um skilning á skilmálum í almennum samskipt- um vörumiðlara og vöruseljenda og vörukaupenda. — Hafa án efa verið haldin um þetta þing, þar sem bæði Alþjóðaverzlunarráðið og áður greindir aðilar hafa átt að aðild, til að samræma sjónarmið sín, sem svo þau koma fram í þessum skilgreiningum, mönnum til leiðbeiningar um skilning, en ekki til að binda neinn. — Til að geta samið um annað en það sem þessar almennu skilgreiningar innifela þurfa menn þannig að vita hver hinn almenni skiiningur er, og byggja síðan samninga um frávik á því. Þá virðist svo sem Guðmundi hafi sézt yfir, að sagt er einmitt á einum stað í grein undirritaðs, að reikna megi með, að hluti þóknunar til vörumiðlara sé skuldfærður á farmskírteinið, ef vörukaupandi hefur ekki sam ið um það fyrirfram við send- anda, að hann (sendandinn) skuli greiða allan FOB-kostnað hverju nafni sem nefnist. Er leitt til þess að vita, að þetta skuli hafa farið fram hjá Guðmundi, þar sem þessi athugasemd er ekki hvað sízt byggð á vitneskju um það, að einmitt Guðmundur sjálfur hafi á sínum tíma (sennilega einn af fáum) gert athugasemd af þessu tagi við seljendur á vörum, með þeim, með þeim árangri, að hann fyrir framtak sitt og harðfylgi losnaði við, þótt fáum öðrum hafi tekizt það, að greiða þennan kostnað, sem um er fjallað í greininni. Skal það tekið fram, að í umræðum við viðskiptamenn hafa starfsmenn Eimskipa- félagsins marg oft bent einmitt á þetta fordæmi til leiðbeiningar þeim, sem þurft hafa að fá upplýsingar í sambandi við þessi mál, og hefur það verið gert einmitt til að sýna fram á hverju megi koma til leiðar, ef menn taki málið föstum tökum. Að Eimskipafélagið sé að mæla fyrir því að samið sé um vörukaup, endilega á grundvelli skilmála Incoterms 1953 er mikill mis- skilningur hjá Guðmundi, því þegar tækifæri hefur verið til, hefur verið bent á fordæmi hans sjálfs og menn, sem óánægðir hafa verið, ekki vitað um þessa skilmála og kvartað um kostnaðinn, verið hvattir einmitt til að gera kröfu um það til seljanda, að hann taki allan kostnað á sig, hvað sem líður skilmálum „Incoterms", einmitt eins og Guðmundur hafði gert. í þessu máli þarf Eimskipafélagið ekki á neinu skálkaskjóli að halda. Eimskipafélaginu og öðrum skipa- félögum væri í lófa lagið að neita að veita þá fyrirgreiöslu að taka kostnað vörumiðlara í eftirkröfu, en reynslan hefur sýnt að af slíku mundi leiða svo víðtæk og marg- vísleg óþægindi, einkum og sér í lagi fyrir viðskiptamennina, að slík lækning væri hrein hrossa- lækning af verstu tegund, og byði heim meiri vanda, en hún leysti. Lækningin er hins vegar frekar og hreinlega sú, að menn, á grund- velli þekkingar á skilmálum, semdu um að þessi kostnaður kæmi ekki á þeirra bak, — og þar er einungis við sendandann að eiga. Allt annað er hreinlega út í Framhald á bls. 23

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.