Morgunblaðið - 25.11.1978, Page 22

Morgunblaðið - 25.11.1978, Page 22
22 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 25. NÓVEMBER 1978 Fulltrúafundur Landverndar FULLTRÚAFUNDUR Landverndar var haldinn í Ölfusborgum 18. og 19. nóvember sl. Fundarstjórar voru Ingi Tryggvason og Stefán Jasonarson og ritarar Hulda Valtýsdóttir og óskar Þór Sigurðsson. í upphafi fundarins flutti formaður Landverndar, Hákon Guðmundsson, ávarp og einnig ávarpaði Steingrímur Hermannsson landbúnaðarráð- herra fundinn. Haukur Hafstað framkvæmdastjóri flutti skýrslu um starfsemi Landverndar og reikninga ársins 1978. Fjármagn Landverndar til landgræðslu og gróðurverndar voru 4 milljónir af landgræðslufé, en mótframlög sveitarsjóða, sýslusjóða og félaga voru rúmar 4 milljónir. Sam- starfsaðilar, þ.e. aðildarfélög og sveitarfélög, voru 38. Þá fékk Landvernd styrk úr Þjóðhátíðar- sjóði til umhverfiskönnunar og útgáfu. Að lokinni skýrslu fram- kvæmdastjóra flutti Guðmundur Kristjánsson erindi um umhverf- iskönnun sumarið 1978 og að loknu matarhléi voru flutt fjögur erindi um framkvæmd land- græðsluáætlunar 1975—79. Er- indin fluttu: Sveinn Runólfsson, Sigurður Blöndal, Björn Sigur- björnsson og Ólafur Dýrmunds- son. Jónas Jónsson flutti svo erindi sem hann nefndi: Hvað er framundan? Að erindunum loknum urðu svo umræður um þau og tillögur og síðari daginn voru nefndarálit og tillögur afgreidd. Meðfylgj- andi myndir eru frá fundinum. Ekki verði hlé á sókn tilþeirra markmiða sem Alþingi setti á hátíðarfundinum 1974 Fulltrúafundur Landverndar haldinn að Ólfusborgum 18. og 19. nóvember telur að fyrir tilstuðlan landgræðsluáætlunar 1975—1979 hafi orðið þáttaskil í landgræðslu- og gróðurverndarmálum. Þjóðar- gjöfin, þó myndarleg sé, er þó ekki nema fyrsta stóra skrefið til að endurheimta horfin landgæði. Nú er aðeins eftir eitt ár af áætlunar- tímanum og því orðið brýnt að undirbúa áframhaldandi sókn. Bent er á að samhliða framlögum af þjóðargjöfinni hefur dregið úr beinum fjárveitingum til þeirra stofnana sem unnið hafa að framkvæmd landgræðsluáætlun- arinnar. Er því augljóst að ef ekki verður framhald á áætluninni eða hliðstæðar fjárveitingar komi í hennar stað, hlýtur starf þessara stofnana að lamast. Fundurinn skorar á stjórnvöld að sjá til þess að ekki verði hlé á sókn til þeirra markmiða, sem Alþingi setti Islendingum með samþykkt sinni 28. júlí 1974. Fundurinn beinir því þeirri áskorun til Alþingis að það sjái til þess að nú þegar verði hafinn undirbúningur að framhaldi land- græðsluáætlunarinnar. - O — Fulltrúafundur Landverndar samþykkti einnig að beina þeim tilmælum til stjórnar Landvernd- ar að hún skipi nefnd til þess að fjalla sérstaklega um land- græðsluáætlunina og framhald landgræðslustarfsins. Nefnd þessi vinni að því að leggja mat á árangur framkvæmda við áætlun- ina 1975—1979 og kynna málið og vinna því fylgi útávið í samvinnu við samstarfsnefndina. Hér má aldrei slaka á ár- vekni og stöðugri varðgœzlu Eins og dagskrá þessa fundar ber með sér eru það fyrst og fremst tvö mál, sem til umræðu eru, en aðalmálið verður þó Landgræðsluáætlunin frá 1974. Er gert ráð fyrir þeim umræðugrund- velli, að forstöðumenn eða fulltrú- ar þeirra stofnana, sem eiga einkum hlut að máli um fram- kvæmd hennar, geri grein fyrir því, hvernig hver stofnun hefur varið sínum hluta, hvaða árangur hefur náðst það sem af er áætlunartímanum — hvaða við- fangsefni þeir telji brýnust, og hvernig taka beri á landgræðslu- málefnum í ljósi þeirrar reynslu, sem þegar er fengin. Á þessum grundvelli er svo ætlunin, að rætt verði, hvað við eigi að taka er tímabili yfirstandandi land- græðsluáætlunar lýkur — og um það gerð ályktun. Flyt ég forustumönnum þeirra stofnana, er hér eiga hlut að máli þakkir fyrir góðar undirtektir þeirra um framlag til meðferðar þessa mikilvæga máls hér á þessum fundi. Það er skoðun mín, að fulltrúa- fundur Landverndar sé réttur vettvangur til nefndrar umræðu. Samkvæmt markmiðum Land- verndar hafa málefni, sem varða gróður landsins frá upphafi, verið einn a meginþáttum í starfsemi samtaka okkar. Má í því sambandi minna á, að þegar á aðalfundi fulltrúaráðsins árið 1970 var gerð ályktun þess efnis, að fjármagn það, sem varið væri til landgræslu hér, væri ekki í samræmi við þá brýnú þörf, er fyrir hendi væri í þessum efnum, og á þessum sama fundi var lýst tillögu um 3ja ára áætlun um framkvæmdir og fjár- magn á þessum vettvangi, og var áætlunin við það miðuð, að náðst hefði tiltekinn árangur fyrir 1100 ára afmæli íslandsbyggðar 1974. Síðar þegar þessi mál féllu í þann farveg, að landbúnaðarráð- herra fól hinni svonefndu landnýt- ingar- og landgræðslunefnd að undÞbúa og semja landgræðslu- og gróðurverndaráætlun sem sam- þykkt var á Þingvöllum 1974, átti Landvernd hlut að því mikla og merka undirbúningsstarfi, sem nefndin vann undir farsælli for- ystu Eysteins Jónssonar. Var Landnýtingarráðstefnan 1973 að- alframlag samtaka okkar á þeim vettvangi. í framhaldi af þessum atriðum, sem nú hefur verið lýst, og afstöðu Landverndar almennt, hefur það þótt eðlilegt og réttmætt, að Landvernd fylgdist með fram- vindu þessa máls — ég minni á ályktun frá aðalfundi fulltrúa- ráðsins 1975 um verðgildi fjár- framlaga — hvern árangur land- græðsluáætlunin bæri og hvað við ætti að taka, er tímabili hennar lyki. Þetta viðhorf leiddi þá einnig til þeirrar samþykktar, sem gerð var á aðalfundinum í Munaðarnesi í fyrra, þess efnis, að tímabært væri að huga að undirbúningi annarrar landgræðsluáætlunar. | Það er svo í samræmi við þennan undanfara, sem ég hefi nú 'stutt- 1 lega rakið, að mál þetta er nú tekið upp hér á þessum fundi sem aðalmál hans og á þeim grund- velli, sem ég lýsti áðan. Það dylst ekki neinum þeim, sem fylgist með umræðum og skrifum um gróðurfars- og land- græðslumál, að viðhorf manna til þessa máls eru af ýmsum toga spunnin. Menn líta á þau frá ólíkum eða mismunandi sjónar- hornum, og mat þeirra á gróður- farsástandi landsins í heild, eða jafnvel á einstöfeum svæðúm, virðast mótast nokkuð af því, frá hvaða sjónarhæð er horft yfir sviðið. Þessi nokkuð ólíku viðhorf manna, sem telja verður að hafi þekkingu og aðstöðu til þess að ræða málin frá faglegum sjónar- miðum, leiða til þess, að okkur leiðmönnunum, sem höfum hug á því að fá fram það sem kalla mætti staðreyndir um ástand og framvindu gróðurs eða gróðurfars á þessari vorri ástkæru fósturjörð, veitist stundum erfitt að fá fast land undir fætur á þessum vett- vangi, og okkur fer stundum eins Á varp Hákonar Guðmundssonar formanns Landverndar og Pílatusi forðum, að við spyrj- um: Hver er sannleikurinn. — En hvað sem honum líður — það er sagt, að hann sé afstæður í flestu — þá sýnist mér að hér þurfi maður að velja sér háan sjónarhól og horfa vítt, og til allra átta. Mikil vötn hafa til sævar runnið í landgræðslumálum landsins á þeim áratugum, sem liðnir eru frá því að sá mæti landgræðslumaður Gunnlaugur Kristmundsson fyrr- um landgræðslustjóri mætti þeim viðbrögðum í ungdæmi mínu, hjá einum nágranna minna, að sá maður reif upp varnargarð Gunn- laugs við sandfoki, með þeim ummælum, að best færi á því, að þau máttarvöld, sem breytt hefðu gróðri jarðar hans í svartan sand — væru látin ein um að skila gróðrinum aftur. Og þegar mér verður nú litið aftur til æskuáranna — man ég þá hryggðarmynd þegar Gunnars- holtsbærinn gamli stóð sandi orpinn — auður og yfirgefinn. Ég hygg, að sá sem nú ekur um grónar og grasi vafðar lendur þessarar jarðar — er nú er miðstöð landgræðslu og fóður- framleiðslu — geti því aðeins gert sér fulla grein fyrir þeirri breyt- ingu til landbóta, sem þarna hefur orðið — að hann hafi séð staðinn eins og hann var þegar verst gegndi. En samanburðurinn við fortíð- ina er í þessum efnum, því miður, ekki alltaf og alls staðar jafn jákvæður og á þessum stað. Ég minnist þess úr persónulegri reynslu minni, að sumarið 1935 kom ég á hestum — í fyrsta sinn vestan yfir Mýrdalssand austur í Skaptártungu. Það var gróðursæll heimur, sem ferðamaðurinn áði 1 þegar yfir Hólmsárbrúna kom. Ég fór þessa sömu leið í fyrra sumar, í bifreið að vísu — svo áningartilfinningin var að því leyti önnur en í hestaferðalaginu árið 1935. En mér brá í brún við þau gróðurfarslegu umskipti til hins verri vegar, sem mér þóttu hafa orðið á þessum áningarstað mínum á þessum þrjátíu árum, sem liðin voru frá minni fyrstu ferð á þessar slóðir. Það er að vísu sagt, að endurminningin merli hið liðna þannig að samanburður milli fortíðar og nútíðar, sem byggður er á minni manns einu sáman, geti leitt til rangrar niðurstöðu. En ég held því nú samt fram, að elliglöp hafi ekki vélað minni mitt í fyrra sumar. Þannig verður ætíð í umræðum um gróðurvernd eða gróðureyð- ingu að horfa til tveggja átta — gæta hófs í dómum og vera minnugur þess, að á þeim vett- vangi getur mundangshófið orðið mjótt. Sá gróður, sem leit sæmi- lega út í dag, getur verið kominn í traðk á morgun, og þar sem flag var í gær er máske komið grasið grænt á næsta sumri. Á þessu sviði er það einmitt oft svo, að ýmist miðar aftur á bak ellegar nokkuð á leið og hér getur kyrrstaða auðveldlega leitt til afturfarar. Hér má aldrei slaka á árvekni og stöðugri varðgæslu. I greinargerð þeirri, sem fylgdi þingsályktunartillögu þeirri um landgræðslu- og gróðurverndar- áætlun, sem Alþingi íslendinga samþykkti í einu hljóði á Þingvöll- um árið 1974, segir m.a. svo: „Þjóðin varð að taka lán hjá landinu, þegar verst lét, til að geta lifað. Enn er sú skuld hvergi nærri goldin." Um þetta virtust allir sammála þá. En hvernig standa reikningarnir í árslok 1979? Verða þá skiptar skoðanr um það, hverjar skuldaeftirstöðvarnar séu? Nú heyrast jafnvel raddir í þá átt, að skuldin hafi aldrei verið nein. Það er von mín, að þessi aðalfundur fulltrúaráðs Land- verndar stuðli að því, að þessi mál skýrist og taki þá stefnu, sem leiði til farsællar lausnar á gróðurfars- málum landsins. En hverjar sem skoðanir okkar kunna að vera á skuldaskilunum við landið — held ég að við þurfum ekki annað en að líta hér út um gluggana til þess að staðreyna, að enn er eftir að klæða margt fjallið. I umræðum um gróðurvernd og gróðurfar hendir það stundum, að viðmiðunargrundvöllurinn virðist svo misjafn, að nærri liggur að áheyrandanum þyki sem menn tali tvö tungumál á þessum vettvangi. Má e.t.v. enn lengi bíða þeirrar stundar, að samstaða fáist um það, hvaf sé hinn eini og sanni gróðurfarsstaðall. En hvað sem því líður, er það mikilsverðast, að við setjum gróð- urfarsmarkið, sem að skal stefnt, nógu hátt, og missum ekki sjónar á því — eða látum það blása út í veður og vind — vegna ágreinings um leiðir að marki eða ferðahraða. Hér sem annars staðar verður að leggja áherzlu á samstöðuna og hafa það hugfast, að skyldan við landið er skylda okkar alira hvers og eins — hvar í sveit sem við stöndum. Átakið verður að vera sameigin- legt. I þessu tilliti, og það á einnig við á öðrum sviðum, er hollt að minnast þeirra orða félagsmála- mannsins Benedikts frá Auðnum, „Að allt það sem best er og nytsamlegast í öllu samlífi manna er einmitt byggt á samábyrgð þeirra í mannlífinu, og árangri hennar."

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.