Morgunblaðið - 22.05.1982, Síða 15

MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 22. MAÍ1982
59
Magnús L Sveinsson og Guömundur Hallvarðsson spjalla við starfsfólk í Holtagörðum.
Albert Guðmundsson i fundi hjá Eimskip í Sundahöfn.
Páll Gíslason og Margrét Einarsdóttir ræða við starfsmann hjá Kristjáni Ó. Skagfjörð.
dýra í Khöfn 1929—1930. Las nátt-
úrufræði (aðalgr. skordýrafræði)
... vísindalegur starfsmaður (sér-
fræðingur í skordýrafræði) ... í
atvinnudeild Hásk. íslands ...
vann að ákvörðun og uppsetningu
skordýra ... sat þing skordýra-
fræðinga...“. Ég hygg að þegar
hér er komið sögu sé lesanda
hreinlega farið að klæja. Sem
dæmi um furðuleg vinnubrögð í
sambandi við gerð æviskránna
sakar heldur ekki að birta í heild
kafla sem kemur hreint eins og
skrattinn úr sauðaleggnum; þegar
viðkomandi hefur gert nokkra
grein fyrir störfum sínum kemur
eftirfarandi: „Fyrir tæpum fimm-
tán árum hóf hann samstarf við
I.S.H. lækni... og má segja, að
með því hafi á vissan hátt verið
brotið blað í heilbrigðisþjónustu
landsmanna þar sem með því var
lagður grunnur að læknamiðstöð,
sem síðar varð Heilsugæzlustöðin
á ... sem er elzta heilsugæzlustöð
landsins að nútíma hætti. Barátt-
an fyrir framgangi þessara heil-
brigðisstofnana hafa átt hug hans
og hefur hann ritað blaða- og
tímaritsgreinar til stuðnings því
hugðarefni sínu.“ Þessi hugvekja
mundi sóma sér prýðilega í af-
mælisgrein en er fráleit í slíku
riti. Og svona mætti lengi telja.
Afleitt er að prófarkalestur ártala
virðist ekki upp á marga fiska,
kona nokkur hefur til dæmis geng-
ið í hjónaband ellefu árum áður en
hún fæddist. Slíkar villur eru
óafsakanlegar í uppsláttarriti og
rýra gildi bókar af þessu tagi.
„Æviskrár samtíðarmanna"
eiga að vera staðreyndabækur.
Það skyldi haft i huga.
The Return of the Ayatollah
Jóhanna Kristjónsdóttir
Þegar saga tuttugustu aldar-
innar verður rituð, er óhjá-
kvæmilegt að atburðir síðustu
áratuga í íran verði fyrirferð-
armiklir. Fyrir endann á þeirri
þróun, sem hófst með islömsku
byltingunni, er ekki séð og
kannski langt í það. En staðhæfa
má með nokkrum rétti að fram-
vinda mála í Iran síðustu ára-
tugina spegli annað og meira en
aðeins það, sem hefur gerzt inn-
anlands, væntanlega má setja
þessa atburði í sögulegt sam-
hengi, þegar að því kemur að
gera upp tímabilið frá lokum
heimsstyrjaldarinnar síðari.
Samtíðin verður alltaf að verða
fortíð til að menn nái yfirsýn yf-
ir hana, sú upplausn, breyting á
gildismati, þessar allsherjar
þjóðfélagsbreytingar sem hafa
orðið á 36—37 árum, — það er
ekki von að við höfum getað
sporðrennt þessu í einum bita.
Fyrir nú utan heitar umræður
um stöðu konunnar í nútíma-
þjóðfélagi o.s.frv.
Það er furðuleg þversögn í því,
að tækni og vísindum hefur
fleygt fram með ofsahr.aða á síð-
ustu áratugum og því virðast lít-
il takmörk sett sem maðurinn
getur gert — og svo koma til at-
burðir eíns og hinir írönsku —
þar er verið að hverfa með nú-
tímafólk í mörgu tilliti niður á
steinaldarstigið á ný, svipta kon-
ur réttindum sem þær höfðu
fengið og fleira og fleira. Og það
er verulega forvitnilegt rann-
sóknarefni, að það er ekki íran
eitt, sem glímir við að koma
kennisetningum islams heim og
saman við tuttugustu öldina, það
bólar á þessu í mismunandi rík-
um mæli í mörgum löndum
múhameðstrúarmanna.
Bók Mohammeds Heikal „The
Return of the Ayatollah" gefur
engin endanleg svör við neinu af
því sem að ofan er nefnt. En
Heikal er án efa flestum
mönnum færari til að freista
þess að gera úttekt á málinu,
sem hefur valdið svo afdrifa-
miklum hræringum um allan
heim. Heikal var lengi ritstjóri
A1 Ahram í Kairó og hefur
fylgzt með málefnum írans í ald-
arfjórðung og er einhver fróð-
astur maður þar um. Hann var
kunnugur keisaranum persónu-
lega og hann hefur átt viðtöl við
Khomeini, bæði fyrir og eftir isl-
ömsku byltinguna. Hann hefur
rætt við stjórnmálamenn, trú-
arleiðtoga, hernaðarsérfræðinga
og óbreytta hermenn í Banda-
ríkjunum, Evrópu, Sovétríkjun-
um og arabaríkjunum, og viðað
að sér mikilli þekkingu. sem
hann vinnur svo afar aðgengi-
lega úr í bókum sínum.
Frásögn hans af aðdraganda
þess að keisarinn hrökklaðist frá
völdum er til að mynda einkar
athyglisverð. en þó hefur lesandi
á tilfinningunni þegar keisari og
Khomeini eru annars vegar, að
þar takist Heikal ekki fullkom-
lega að vera hlutlaus. Kannski er
vissara að sýna nú hollustu
Khomeini og klerkaveldinu, en
það er aldrei að vita nema snún-
ingur geti orðið þar fyrr en var-
ir. Og það er ekki alveg gott að
átta sig á því, hversu heill Heik-
al er í afstöðu sinni til Khomein-
is, að mörgu leyti getur nútíma-
maður á borð við Heikal, þó svo
að hann sé góður og gegn nnih-
ameðstrúarmaður sjálfur, varla
verið dús við þær aðferðir og
þær hugsjónir sem einkennt
hafa harðýðgislegt stjórnarfar
Khomeinis. Því leyfir maður sér
að draga í efa fullkomin heilindi
höfundar, en hins vegar er mikið
á bókinni almennt að gra'ða og
sem upplýsing og leiðsögn aldeil-
is virðingarverð.