Morgunblaðið - 15.08.1982, Síða 34

34
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 15. ÁGÚST 1982
í Siglufírði
Siglufjarðarkirkja 50 ára
28. ágúst næstkomandi
Davíðssona frá Hofi í Hörgárdal
og langafi Davíðs skálds frá
Fagraskógi og þeirra systkina.
Þessi kirkja stóð í 56 ár.
Árið 1890 var reist timburkirkja
neðarlega á Þormóðseyri og stóð
hún rétt vestur af húsinu Vetr-
arbraut 5 og snéri til suðurs og
kórinn i norður. Stígur, alllangur,
var til kirkjunnar frá Aðalgötu.
Kirkjuna reisti Bjarni smiður Ein-
arsson frá Akureyri. Þessi kirkja
var notuð í nálægt 42 ár.
Bygging og vígsla
nýrrar kirkju
Byrjað var á byggingu Siglu-
fjarðarkirkju, þeirrar er nú stend-
ur ofan Aðalgötu og lokar henni,
árið 1931. Var hún byggð eftir
teikningu Árna Finsen, arkitekts,
en yfirsmiður við bygginguna var
Einar Jóhannsson, bygginga-
meistari. Ingólfur heitinn Krist-
jánsson, rithöfundur, höfundur
bókarinnar Siglufjörður, sem tek-
in var saman í tilefni af 150 ára
verzlunarafmæli og 50 ára kaup-
staðarafmæli Siglufjarðar 1968,
lýsir kirkjunni svo:
„Sjálft kirkjuskipið er rúmir 34
m á lengd, en auk þess er kór og
forkirkja. Turn kirkjunnar er 30 m
Séra Bjarni Þorsteinsson, sókn-
arprestur í Siglufirði 1889—1935,
bæjarfulltrúi og forystumaður í
bæjarmálum um langt árabil,
fyrsti hciðursborgari Siglufjarðar,
tónskáld, safnaði og vann íslenzk
þjóðlög undir útgáfu, prófessor að
nafnbót og riddari af fálkaorðu.
á hæð og uppi í honum klukkna-
port. í kirkjunni eru sæti fyrir 350
manns, og yfir forkirkjunni er stór
söngpallur. Þá er einnig loft yfir
öllu kirkjuskipinu, og hefur það
veitt ýmiss konar menningar-
starfsemi í Siglufirði húsaskjól á
umliðnum árum, en eins og áður
hefur verið getið, var til dæmis
gagnfræðaskólinn þar til húsa um
árabil, Bókasafn Siglufjarðar
(sem nú er flutt í myndarlega
bókhlöðu), tónlistarskólinn, æsku-
lýðsheimilið og aðra starfsemi
mætti nefna ...“
Kirkjan var vígð 28. ágúst 1932.
Ingólfur Kristjánsson segir í bók-
inni Siglufjörður:
„Áður en kirkjuvígslan fór fram
var stutt athöfn í gömlu kirkjunni,
en þar messaði séra Bjarni Þor-
steinsson í síðasta sinn, sunnudag-
inn 7. ágúst. Úr gömlu kirkjunni
gengu biskup (dr. Jón Helgason,
sem vígði hina nýju kirkju) og
sóknarpresturinn í broddi fylk-
ingar til nýju kirkjunnar og síðan
allir viðstaddir prestar, allir
hempuklæddir, og báru helga
dóma kirkjunnar, svo sem kaleik,
altariskönnu, oblátudósir, biblíu,
sálmabók, Nýja testamentið,
helgisiðabók o.fl. Að vígsluathöfn-
inni lokinni flutti séra Bjarni Þor-
steinsson fyrstu guðsþjónustuna í
Siglufjarðarkirkju ...“
Ingólfur Kristjánsson segir
áfram:
„Siglfirðingum er kirkjan kær,
eins og ráða má af því, að þeir
hafa tíðum fært henni góðar gjafir
og notað ýmis hátíðleg tækifæri
og tyllidaga einmitt til þess að
hlúa að kirkjunni og fegra hana.
Svo var t.d. þegar bæjarstjórnin
gekkst fyrir veglegum hátíðahöld-
um í tilefni af aldarafmæli séra
Bjarna Þorsteinssonar dagana 14.
og 15. október 1961, en það var
hvort tveggja í senn kirkjuleg há-
tíð og söngvahátíð, þar sem m.a.
var flutt hátiðarmessa í Siglu-
fjarðarkirkju og hátíðartónleikar
vóru haldnir í Nýja Bíói, þar sem
flutt vóru tónverk séra Bjarna, og
loks var gefin út bókin „Omar frá
tónskáldsævi, aldarminning séra
Bjarna Þorsteinssonar“. Þess skal
getið að Ingólfur Kristjánsson var
einnig höfundur þeirrar bókar.
„En þó að þessi hátíð væri fyrst
og fremst helguð minningunni um
prestinn, tónskáldið og fyrsta
heiðursborgara Siglufjarðar, naut
Siglufjarðarkirkja um leið rau-
snar og örlætis Siglfirðinga af
þessu tilefni,“ segir Ingólfur, „því
að þá keyptu þeir til kirkjunnar
vandað pípuorgel og nýjar kirkj-
uklukkur, sem á hverjum degi kl. 6
síðdegis hafa hringt yfir Siglu-
fjörð upphafsstefið úr Kirkju-
hvoli, einu af hinum kunnu söngl-
ögum Bjarna Þorsteinssonar.“
Sóknarprestar Siglfirðinga, aðr-
ir en séra Bjarni, sem þjónað hafa
í þessari 50 ára kirkju, eru: Óskar
J. Þorláksson, Kristján Róberts-
son, Ragnar Fjalar Lárusson,
Rögnvaldur Finnbogason, Birgir
Ásgeirsson og núverandi sókn-
arprestur, Vigfús Þór Árnason.
Enn er hugulsemin
til kirkjunnar söm
Mikið verður um að vera í Siglu-
firði helgina 28. og 29. ágúst nk. í
tilefni af 50 ára kirkjuafmæli.
• Vígt verður nýtt safnaðarheim-
ili á kirkjuloftinu, sem margir,
einstaklingar og félagasamtök,
hafa lagt gjörva hönd á að gera
sem glæsilegast úr garði. Biskup-
inn yfir íslandi, séra Pétur Sigur-
geirsson, framkvæmir vígsluna.
• Hátíðarguðsþjónusta verður í
Siglufjarðarkirkju sunnudaginn
29. ágúst nk. Biskupinn predikar
en 5 fyrrverandi sóknarprestar
Siglfirðinga, ásamt núverandi
sóknarpresti, þjóna fyrir altari.
• Gefin verður út bók, sem
spannar sögu kirkna í Siglufirði,
sem Páll Helgason ritstýrir, en
fleiri skrifa, m.a. Þ. Ragnar Jón-
asson og Sigurjón Sigtryggsson,
sem eru áhugamenn um siglfirzka
sögu. Bókin er prentuð í Siglu-
fjarðarprentsmiðju.
• Börn fædd í Siglufirði vígsluár
kirkjunnar, skírð í henni á fyrsta
starfsári og fermd þar er aldur
þeirra stóð til, en þau vóru um 70
talsins, heiðra kirkjuna sína með
fögrum og sérstæðum hætti. Að-
eins 11 úr þessum árgangi eru enn
búsett í Siglufirði, sem segir sína
sögu um það áfall, sem hvarf
Norðurlandssíldarinnar var
byggðarlaginu, en það er önnur
saga. Þessi hópur, búsettur víðs-
vegar um land og erlendis, gerir
ferð sína heim til Siglufjarðar, á
kirkjuafmælið: 29 úr Reykjavík, 2
frá Bandaríkjunum, 1 frá Svíþjóð,
og nokkur víðs vegar annars stað-
ar að af landinu. Ráðgert er að þau
verði um 60 talsins. Og þau koma
færandi hendi með málverk af sr.
Óskari J. Þorlákssyni, þáverandi
sóknarpresti Siglfirðinga, síðar
dómkirkjupresti í Reykjavík, eftir
listmálarann og Siglfirðinginn
Ragnar Pál Einarsson. Það eru
þeir Ólafur G. Einarsson, alþingis-
maður, og Jón Hallsson, fyrrv.
bankastjóri, sem hafa forgöngu
um ferð þessa.
Sitthvað fleira verður um að
vera á kirkjuafmælinu þó frekar
verði ekki rakið hér.
Siglfirðingar, sem búsettir eru
utan heimahaga, senda beztu árn-
aðar- og heillaóskir heim. Megi
bærinn og bæjarbúar mæta far-
sæld á komandi árum og Kirkju-
hvolsstef sr. Bjarna Þorsteinsson-
ar, sem klukkur kirkjunnar leika
dag hvern, hljóma um langa fram-
tíð í eyrum Siglfirðinga.
Prestar sem hafa þjónað í Siglu-
firði eftir daga sr. Bjarna Þor-
steinssonar: Sr. Óskar J. Þorláks-
son, sr. Kristján Róbertsson, sr.
Ragnar Fjalar Lárusson, sr.
Kögnvaldur Finnbogason, sr. Birg-
ir Asgeirsson og núverandi sókn-
arprestur sr. Vigfús l»ór Arnason.
eftir Stefán
Friðbjarnarson
Kirkjur á Siglunesi
„Ekkert verður nú ura það vitað,
hvenær hin fyrsta kirkja hefur verið
reist í Siglufirði. Líklegt er, að ekki
hafi það verið löngu eftir að Siglfirð-
ingar vóru skírðir. Hvort Siglflrð-
ingar hafl verið skírðir árið 1000 eða
síðar, verður ekki vitað, en ekki tel
ég ósennilegt, að Ásatrúin hafl að
einhverju haldizt við í Sigluflrði,
jafnvel eftir að fólkinu þar hafði ver-
ið þröngvað til að láta skírast." Svo
segir Jón heitinn Jóhannesson,
fræðimaður, í bók sinni Siglufjarðar-
prestar, sem Sögufélag Siglufjarðar
gaf út 1948.
Hóladómkirkja eignaðist
snemma á öldum ítök í Siglufirði.
Árið 1352 kaupir hún Hvanneyri í
Siglufirði og þriðjung í Úlfsdölum.
Samkvæmt rekaskrá Hólastaðar
1374 á Hóladómkirkja þá allan
reka á Siglunesi og í Siglufirði,
nema á Staðarhóli.
Árið 1422 er kirkja á Siglunesi
með vissu, og hefur þá sennilega
lengi staðið, og hálfkirkjur hafa
þá sennilega verið bæði á Hvann-
eyri í Siglufirði og í Héðinsfirði.
Jón Jóhannesson, fræðimaður,
teiur fullvíst, „að hin fyrsta kirkja
í Siglufirði hafi verið reist á Siglu-
nesi og að þar hafi verið aðal-
kirkja alla tið á fyrri öldum, þótt
hálfkirkjur eða bænahús hafi ver-
inn, og það fært til, hve erfið og
hættusöm væri leiðin yfir Nes-
skriður, en biskup synjaði um
þetta. Mjög skömmu síðar var svo
hið ægilega slys í Nesskriðum, er
50 manns fórust þar í snjóflóði 24.
desember 1613. Þá fékkst leyfi til
að flytja kirkjuna, og var hún flutt
1614 að Hvanneyri og þar hefur
kirkjan staðið allt til 1890,“ en þá
var reist kirkja neðarlega á Þor-
móðseyri, sem Siglufjarðarkaup-
staður stendur að stórum hluta á,
og kennd er við landnámsmanninn
Þormóð ramma, sbr. Landnámu.
Grafið var í kirkjugarðinum á
Siglunesi fram á 19. öld, en síðast
var þar jarðað í október 1809.
Torfkirkja var á Hvanneyri alla
tíð frá 1614 til 1834 „á sama stað,
eða sem næst því miðjum gamla
kirkjugarðinum, sem var beint
vestur af gamla bænum á Hvann-
eyri og aðeins örstutt frá honum,
en gamli bærinn stóð þar sem nú
er framhlið hins nýreista prestset-
urs á Hvanneyri og tel ég vafa-
laust, að bærinn hafi staðið þar
alla tíð. Styð ég þá skoðun mína
m.a. við það, að þegar grafið var
fyrir undirstöðum hússins, komu
þar í Ijós gamlar hleðslur langt í
jörð niður,“ segir Jón í bók sinni.
Árið 1824 var þar reist timbur-
kirkja „í stað gjörfallinnar, fúinn-
ar, félausrar torfkirkju, með Ié-
legu timburþaki“. Yfirsmiður
þeirrar kirkju var Ólafur timb-
ursmiður Briem á Grund í Eyja-
firði, afi Guðmundar og Ólafs
Kirkjur
llnnið að lagfæringu á Siglufjarðarkirkju.
ið annars staðar í sókninni ...“,
s.s. í Héðinsfirði, á Hvanneyri og
að Dalabæ í Úlfsdölum. Þá telja
sumir, segir Jón Jóhannesson, „að
bænahús hafi verið í Saurbæ í
Siglufi rði“.
Kirkjur á Siglunesi munu allar
hafa verið torfkirkjur, en lítið er
um skráðar heimildir þær varð-
andi. „Hin síðasta kirkja þar mun
hafa staðið á sama stað og bæna-
húsin þar stóðu, en það var beint
suöur frá gamla bænum", segir
Jón Jóhannesson, „og sem næst
miðjum kirkjugarðinum. Ég skoð-
aöi gamla kirkjugarðinn í júní
1906, og sá þá enn fyrir honum
öllum. Hann var sem næst kringl-
óttur, og sneri sáluhliðið í vestur.
Garðurinn var þá enn óhreifður,
og leiði sáust þar glögglega upp-
hlaðin um hann mestan. Sáluhlið-
ið var óhreyft og allhátt, og í garð-
inum, nálægt miðju hans, stóð þá
lítill hesthúskofi, og var sjáanlegt,
að hann hafði verið byggður í
hinni fornu kirkju- eða bæna-
húss-tótt. Nú hefur torfgirðingin
verið jöfnuð og sléttaö yfir leiðin
og hana ...“
„Eg tel nokkrar líkur benda til
þess, að Sigluneskirkja hafi eigi
ávallt staðið þar er hún stóð síð-
ast,“ segir Jón. „I Siglunestúninu,
dálítinn spöl suður og upp af
gamla bænum, er lítil hæð og fög-
ur, slétt að ofan og með aflíðandi
halla út frá á þrjá vegu. Þessi hæð
er enn i dag nefnd Kirkjuhóll og
stykki úr túninu umhverfis hana
Kirkjuvöllur. Hæð þessi eða hóll,
hefur verið mjög fagur staður og
vel valinn til þess að kirkja stæði
þar. Þess sjást enn glögg merki, að
aurskriða hefur runnið fyrr á öld-
um úr Nesnúp, úr gilinu sunnan
við svonefndan Skjaldarhaus, og
yfir túngarðinn, sem þá hefur ver-
ið allhár og hlaðinn úr torfi og
grjóti... Tel ég sennilegt, að aur-
rennslið hafi og fyllt kirkjugarð-
inn og runnið á kirkjuna, ef hún
hefur staðið þarna, og hafi hún
verið færð burtu af þessum ástæð-
um og sett neðar þar er síðar stóð
hún.“
Kirkjan flutt að
Hvanneyri í Siglufirði
Kirkjusókn var erfið og hættu-
söm fyrir Siglfirðinga til Siglu-
ness, meðan þeir sóttu þangað tíð-
ic, enda leiðin yfir Nesskriður ill-
fær. Jón Jóhannesson segir í bók
sinni Siglufjarðarprestar, að þess
hafi verið farið á leit við Guð-
brand biskup, „að Siglfirðingar
mættu færa kirkjuna inn í fjörð-