Morgunblaðið - 21.02.1986, Blaðsíða 13

Morgunblaðið - 21.02.1986, Blaðsíða 13
íH«JHAlJHH&1 ;: MaMUOíU'N' MORGUNBLAÐIÐ, PÖSTUDAGUR 21. FEBRÚAR1986 13 aðstoða sig við að ljúka við að teikna nýja hjartaþjálfunardeild á Reykja- lundi, sem hann var byrjaður á, en Reykjalundur var eitt af hans hug- leiknustu verkefnum, sem hann hafði unnið að frá upphafi starfsem- innar þar eða í rúm 40 ár. í samstarfinu skynjuðum við fljótt hve Gunnlaugur, með sinni yfirveguðu framkomu, sem ein- kennir oft afburðamenn, bjó yfir djúpum og hreinum listamanns- hæfíleikum. Öll hljóð eru ekki tónlist, þetta vita allir. Sama gildir um bygginga- list. Allt það, sem er byggt, er því miður ekki byggingalist. Sum hljóð eru bara hávaði, sumt eru dægur- lög, annað þjóðlög og hið þriðja er klassísk tónlist og henni verður ekki fyrir komið, þó svo hún sé ekki flutt er hún til og deyr aldrei. Þannig er það með verk Gunnlaugs, þau sjálf eða áhrif þeirra verða alltaf til staðar. Dægurbygginga- listamenn ættu að taka Gunnlaug sér til fyrirmyndar og einbeita sér að varanlegum hugmyndum, því þannig er það, að byggingum er ekki stungið upp í hillu eins og bókum og hljómplötum, annaðhvort þjóna þær hlutverki sínu eða verða að víkja fyrir fullt og allt. Seinast hitti ég Gunnlaug heima að Hofi á Álftanesi, þar sem hann átti heima, og naut gestrisni konu hans, Guðnýjar Klemensdóttur. Sýndi hann mér þá bækur og blöð um nýjan og gamlán arkitektúr. Frásagnir hans einkenndust af sér- stöku innsæi og tilfinningu, og verða ógleymanlegar þeim, sem á hlýddu. Þegar þannig lá á honum var hann óstöðvandi og ótæmandi. Hann gæddi frásagnir sínar lífi og glettni, sem gerði alla hluti sjálf- sagða, einfalda og auðskiljanlega. Hann hafði ótrúlegan áhuga á byggingalist, enda starfaði hann að henni í 52 ár samfleytt. Gunnlaugur Halldórsson var í hópi merkustu manna sem ég hef kynnst. Umhverfis hann var ávallt það andrúmsloft^ sem einkennir mikla gáfumenn. í návist hans var gott að vera. Ég vil fyrir mína hönd og félaga míns, Finns Björgvinssonar, votta konu Gunnlaugs, Guðnýju Klem- ensdóttur, börnum þeirra og vanda- mönnum okkar dýpstu samúð. Hilmar Þór Björnsson Nokkur kveðjuorð f rá barnabörnunum Afi á Hofi lést að kvöldi 13. febrúar sl. Við barnabörn afa og ömmu á Hofi höfum alist upp í túngarðinum hjá þeim. Foreldrar okkar byggðu öll sín hús í hálfhring í kringum „Afahús". Ekkert kynslóðabil þekktist þar, alltaf hefur verið hægt að hlaupa til afa og ömmu með vandamálin eða til að fá bita í svanginn. Marga skemmtilega söguna sagði afi okkur af ferðum sínum til útlanda, því hann var fróður maður með afbrigðum og unnandi lista og fegurðar. Minnisstæð er sagan um ferð hans á reiðhjóli um Danmörku og niður til Þýskalands, þegar hann og ferðafélagi hans urðu að binda við sig hjólin á nótt- unni svo þau væru ekki horfin að morgni. Þessi saga er aðeins ein af mörgum skemmtilegum. Að lokum þökkum við elsku afa fyrir allt á liðnum árum, alla hans gæsku og hreinskilni, sem óskandi væri að við gætum tamið okkur. Hafi hann þökk fyrir allt og allt. Barnabörnin Á Borgarspítalanum lést þann 13. þessa mánaðar vinur minn og samstarfsmaður um áratugaskeið, Gunnlaugur Halldórsson á Hofi, Álftanesi. Gunnlaugur fæddist í Vest- mannaeyjum þann 6. ágúst 1909 næst elstur fjögurra barna hjón- anna Halldórs Gunnlaugssonar hér- aðslæknis þar og Önnu Gunnlaugs- son f. Therp. Að Gunnlaugi stóðu sterkir stofn- ar í báðar ættir, Halldór faðir hans Amtbókasafnið á Akureyri, teiknað af Gunnlaugi Halldórssyni. Líkan af Borgarbókasafni i Reykjavik, sem Gunnlaugur Halldórsson teiknaði. var sonarsonur hins þekkta prófasts og alþingismanns, Halldórs á Hofi í Vopnafirði, og að móður hans stóð margt merkra manna í Danmörku. Þegar Gunnlaugur var aðeins 15 ára gamall drukknaði faðir hans við Vestmannaeyjar. Sá hörmulegi atburður hafði að sjálfsögðu margháttuð áhrif á framtíð fjölskyldunnar, enda þótt dugnaður og forsjálni ekkjunnar drægi þar nokkuð úr. 12 ára gamall fór Gunnlaugur norður til Akureyrar til náms í gagnfræðaskólanum þar. Þaðan lauk hann prófi, en hélt síðan til móðurfólks sfns í Danmörku, þar settist hann á skólabekk og þeim námsferli lauk með fullnaðarprófi í húsagerðarlist (arkitektur) frá Det Kongelige Akademi for de Skönne Kunster í Kaupmannahöfn árið 1933. Það sama ár kom hann heim til íslands og setti upp eigin teikni- stofu aðeins 24 ára gamall. Þá stofu hefir hann rekið æ síðan. Gunnlaugur gat sér fljótt orð fyrir frumleik, festu og vandvirkni á sínu starfssviði og þess vegna voru honum falin mörg vandasöm verkefhi bæði á vegum hins opin- bera og einkaaðila. < — Leiðir okkar Gunnlaugs lágu saman á fyrsta fjórðungi ársins 1944. Samband ísl. berklasjúklinga hafði þá keypt land á Reykjum í Mosfellssveit og þar skyldi væntan- legt vinnuheimili sambandsins rísa. Stjórnin hafði hugmyndir um stærð og fyrirkomulag heimilisins, en vantaði nú hæfan arkitekt til þess að teikna og skipuleggja draumsýn- ina. Hér var um mikið vandaverk að ræða. Staðurinn átti ekki aðeins að vera skammtíma eða varanlegt heimili sjúkra og öryrkja heldur einnig sjúkrastofnun og vinnustað- Það var ekki auðvelt að kynna sér fyrirmyndir, enda varð að hafa hraðann á, því aðstæður í landinu þörfnuðust þess að heimilið kæmist semjfyrst í gagnið. SÍBS leitaði nú til Gunnlaugs, kynnti honum málavexti, meðal annars um það hvenær tillögur og uppdrættir þyrftu að liggja fyrir og hvenær nauðsynlegt væri að fyrsti áfangi heimilisins yrði tekinn í notkun. Að nokkrum umpóttunar- tíma liðnum samþykkti Gunnlaugur að taka verkefnið að sér og fékk til liðs við sig Bárð ísleifsson arki- tekt. 6 vikum eftir að Gunnlaugur samþykkti að teikna Vinnuheimilið að Reykjalundi lagði hann ásamt Bárði fram fullmótaðar tillögur að byggingum og skipulagi Reykja- lundar og skýrði þær fyrir 4. þingi SÍBS, sem haldið var á Vífilsstöðum dagana 6.-7. maí 1944. Tillögurnar voru samþykktar einróma og við mikinn fögnuð þingfulltrúa. Því get ég þessa hér, að þetta var upphafið að meira en 40 ára starfi Gunnlaugs hjá SÍBS og þegar litið er á Reykjalund í dag má sjá að furðu litlar breytingar hafa orðið frá upphaflega uppdrættinum. Það voru mikii gæfuspor þegar SÍBS-menn stigu inn fyrir þröskuld- inn hjá Gunnlaugi í fyrsta sinn, þeir tryggðu sér þá traustan og hæfan starfsmann, sem skildi þarflr þeirra og óskir og hafði getu til þess að uppfylla þær. Tæplega níu mánuðum eftir að skipulag Reykja- lundar var samþykkt á Vífilsstöðum fluttu fyrstu vistmennirnir inn. Það hafði tekist að ljúka vandasömu verki á áætluðum tíma. Svo sem áður segir hefir Gunnlaugur æ síðan unnið að gerð Reykjalundar og þótt hann hafi að sjálfsögðu unnið að fjölda annarra verkefna, þá er það ljóst að arkitektur Reykjalundar var snar þáttur í ævistarfi hans, það starf leysti hann af hendi af eldleg- um áhuga og hæfni og alþjóð hefir fyrir löngu viðurkennt ágæti þess starfs. Nú þegar hann er allur þá er okkur samstarfsmönnum hans hér í Mosfellssveitinni efst í huga þakk- læti og virðing, þakklæti fyrir elju og farsælar lausnir ásamt einlægri vináttu, sem var mikils virði þeim, sem hennar nutu. Við hjónin sökn- um vinar í stað. Þær eru orðnar margar samverustundirnar á fyrir- myndarheimili Gunnlaugs og Guðnýjar á Hofi. Dvöl hjá þeim hjónum var jafhan ánægjuleg og fræðandi og umræðuefhin óþrjót- andi. Við vottum ekkjunni og fjölskyld- unni allri innilega samúð. Missir þeirra er mikill og þjóðin hefur misst afreksmann, sem vann henni heillaríkt starf. Oddur Ólafsson Hópur íslenzkra arkitekta er ekki stór og munar um hvern einn. Síðastliðinn fimmtudag lézt einn hinna eldri úr hópnum og er nú skarð fyrir skildi. Gunnlaugur Halldórsson fæddist í Vestmannaeyjum 6. ágúst 1909, sonur hjónanna Halldórs Gunn- laugssonar héraðslæknis og konu hans Önnu, af dönsku bergi brotin, fæddTherp. Gunnlaugur útskrifaðist úr Gagnfræðaskóla Akureyrar 1925, dvaldist í Menntaskóla Reykjavíkur árin 1925-1926. Hann fór til náms í byggingarlist í Kaupmannahöfn og útskrifaðist sem arkitekt frá Hinni konunglegu akademSu 10. maí 1933. Að námi loknu kom hann heim, hóf störf við fag sitt og rak sjálf- stæða teiknistofu alla tíð síðan. Gunnlaugur kvæntist Guðnýju, dóttur Klemesar kennara og bónda að Vestri Skógtjörn á Álftanesi. Á Álftanesi reistu þau Guðný og Gunnlaugur hús er þau nefndu Hof. Þar ólu þau upp fjögur börn sín. Eitt þeirra, Halldór, dó á ungl- ingsárum en Guðný lifir mann sinn ásamt þrem börnum þeirra. Um störf Gunnlaugs má rita langt mál. Hann kom heim til starfa frá byltingasömu umhverfí. Stokk- hólmssýningin 1930 var nýgengin um garð og það öldurót sem hún skóp var að breiðast um norðurálf- una stutt af áhrifum Bauhallshreyf- ingarinnar frá Weimar-lýðveldinu. Líkt og þeir félagar okkar, sem komu heim til starfa á þessum árum, var Gunnlaugur ákafur brautryðjandi þeirra viðhorfa til byggingarlistar og hýbýlahátta sem einkenna þessar hreyfingar. Hin síðari ár hafa menn haft tilhneig- ingu til að tala um funksjónalis- mann, sem stílfyrirbæri og kenna við það sem kallað var funkisstíll. Það stílfræðilega fyrirbæri átti rætur að rekja til kubisma málara- listarinnar og var teflt fram sem formalistisk andstæðu stílruglings og eftirsköpunar eldri stfltegunda. Verk Gunnlaugs bera ekki merki þessa formalisma heldur þeirrar yfirveguðu hógværðar og látleysis sem einkennir fágaðan funksjónal- isma. Þar sem saman fer vandlega unnin planmynd er byggist á nota- gildi húsrýmis og hagkvæmri notk- un byggingarefnis og útliti, sem sýnir án alls prjáls not og eðli byggingarinnar. Um þetta framlag Gunnlaugs og samtímamanna hans þarf að rita sögu til skilnings á þýðingu starfs íslenzkra arkitekta á einu þýðingarmesta skeiði bygg- ingarlistasögu okkar, þegar Reykjavík er að breytast í borg og þéttbýlisstaðir eru að verða að kaupstöðum um land allt. Það verður ekki gert hér en minnst á þá skuld sem við eigum að gjalda Gunnlaugi og þeim hinum úr hópnum sem látnir eru. Spor Gunnlaugs Iiggja yfða og skulu hér ðrfá nefhd. Gunnlaugur gegndi formanns- starfi í arkitektafélögunum þ.e. Akademiska arkitektafélaginu og Arkitektafélagi íslands árin 1938- 1941, 1947-1950, 1958-1961. Þá var hann formaður stjórnar Bygg- ingarþjónustu Arkitektafélags Is- lands frá stofnun 1959 til 1971. Hann gegndi aftur formennsku í stjórn Byggingarþjónustunnar eftir að hún var gerð að sjálfseignar- stofnun. Af einstökum verkum Gunnlaugs skulu hér aðeins nefnd nokkur, sem ég held að hann hafi helzt borið fyrir brjósti. Fyrst er að nefna byggingar SÍBS að Reykjalundi, sem hann vann við allt frá upphafi til dauða- dags. Fyrst í samstarfi við Bárð ísleifsson, síðar einn, en um tíma með Guðmund Kr. Kristinsson sem samstarfsmann. Viðbyggingin við Bessastaði, lagfæringar og breyt- ingar því samfara, ber gott vitni nærfærni funksjónalistans og virð- ingu hans fyrir eiginleikum eldri byggingarlistar. Þá má nefna hús Búnaðarbank- ans í Austurstræti, Amtsbókasafnið á Akureyri. Stöðvarhús Búrfells- virkjunar og Háskólabíó teiknaði Gunnlaugur i samstarfi við Guð- mund Kr. Kristinsson. Ekki má gleyma einu umdeildasta verki Gunnlaugs, þ.e. fyrstu viðbyggingu við Landsbankann. Sú lausn var f samræmi við þá tillitssemi, sem funksjónalistar sýndu eldri stflfyrir- bærum að apa ekki eftir heldur brjóta í blað og aðlaga nútímahug- myndir og formtákn hinu gamla. Þá er vert að minnast á eitt af fyrstu verkum Gunnlaugs, verka- mannabústaðina austan Hofsvalla- götu. Það verk ungs arkitekts á skilið sérstakt umtal svo rækilega sem það sver sig í ætt funksjónal- ismans og grundvöll hugsjónaheims funksjónalistanna. Gunnlaugur hafði mikinn áhuga á skipulagsmál- Sjá nánar bls. 34.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.