Morgunblaðið - 06.09.1989, Blaðsíða 14

Morgunblaðið - 06.09.1989, Blaðsíða 14
14 MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 6. SEPTEMBER 1989' Kvótinn I: Sósíalísmi andskotans eftir Þorvald Garðar Kristjánsson Nú hafa fiskifræðingar gert til- lögur um veiði næsta árs. Þar er um mikinn samdrátt að ræða frá því sem verið hefir. Menn geta haft mismunandi skoðanir um eða deilt um að hve miklu leyti stjórnvöld eigi að fara eftir þessum tillögum. En engum blandast hugur um nauð- syn fiskveiðistiórnunar. Hins vegar eru menn á öndverðum meiði ufn þá aðferð, sem beri að hafa við stjórn fiskveiða. Af því sprettur umræðan um kvótakerfið. Öll stjórnun atvinnulífsins getur verið annað hvort einstaklings- bundin eða almenns eðlis. Það skiptir sköpum hver stjórnunarað- ferðin er viðhöfð. Með einstaklings- bundnum stjórnaraðferðum er hverjum einstaklingi gefin bein fyr- irmæli um athafnir sínar, um hvað hann megi gera og hvað mikið að- hafst. En stjórnun almenns eðlis er fólgin í reglum þar sem einstakl- ingnum er heimilað að athafna sig eins og hann hefír vilja og getu til innan ramma þeirra stjórnvalds- fyrirmæla, sem sett eru á hverjum tíma. Hér skilur á milli frelsis og ófrelsis, valddreifingar og miðstýr- ingar. Onnur leiðin er dragbítur á efnahagslegar framfarir, hin stuðl- ar að hagsæld og velmegun. Með kvótakerfinu eru veiðiheim- ildir bundnar við einstök skip og því takmörk sett hvað hvert skip má veiða mikið. Þannig er kvóta- kerfið einstaklingsbundin stjórnun fiskveiða með þeim göllum og ann- mðrkum sem slíkri skipan fylgir. Kvótakerfið leggur fjötra á frum- kvæði og dugnað einstaklingsins í undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar svo að fyrirmunað er að ná há- marksafrakstri við nýtingu fiski- stofnanna. í umræðunni um kvótakerfið er fyrst að spyrja hvers vegna slík skipan skuli viðhöfð. Hvers vegna er beitt stjórnunaraðferð sem veikir rekstrargrundvöll útgerðarinnar og rýrir þjóðartekjurnar? Kann að vera að þrátt fyrir þessa alvariegu galla kunni kvótakerfið að duga til að halda veiðinni innan ákveðinna marka og stuðla að samdrætti í skipastólnum? Ekki orkar tvímælis nauðsyn þess að hindra ofnýtingu fiskistofnanna. Það gefur augaleið að undirrót vandans er of mikil sóknargeta fískiskipastólsins. Til mikils skal mikið vinna. En dugar kvótakerfíð sem aðferð til stjórnun- ar fiskveiðum? Reynslan segir sína sögu. Það kemur í ljós að á kvótatíma- bilinu hefir stjórnunaraðferðin ekki Námstefina í skyndihjálp: Kynning á björgunarbúnaði Björgunarskóli Landssambands hjálparsveita skáta heldur nám- stefnu fyrir leiðbeinendur í skyndihjálp dagana 9.-10. september. Á þessari námstefnu bér hæst p velli og kynna sér störf hennar. kynningu á SORA, sem er staðlaður búnaður norsku almannavarnanna og Almannavarnir ríkisins hafa við- urkennt hérlendis til nota í neyðar- tilfellum. Þá munu þátttakendur í námstefnunni heimsækja björgunar- sveit varnarliðsins á Keflavíkurflug- Námstefnan er að þessu sinni haldin í Njarðvík og er stjórnandi hennar María Haraldsdóttir, yfir- kennari skyndihjálpar- og almanna- varnarsviðs björgunarskólans. Þátt- töku ber að tilkynna á skrifstofu Landssambands hjálparsveita skáta. dugað til að fylgt væri þeim veiðitakmörkunum sem stjórnvöld höfðu ákveðið. Á árunum 1984 til 1988 fór veiði þorsks árlega 54-73 þús. smálestir fram úr því sem stjórnvöld höfðu ákveðið. Þetta seg- ir að veiðin hafi þessi ár farið 17,5% til 29,2% fram yfir það sem ákveð- ið hafði verið. Hér er um að ræða fímm ár sem kvótakerfinu hefir verið beitt. Á sama tíma hefir fiskiskipum samtals fjölgað um 122 skip og smálestatala þeirra jókst um 1725. Þannig hefur fiskiskipastóllinn auk- ist frá því kvótakerfið kom til og afkastageta hans langt fram úr því sem aukning smálestatölu bendir til. Það hefir komið í ljós að í kvóta- kerfinu er innbyggður hvati til að halda á floti hverju fleyi, því að hvert haffært skip á sinn útdeilda skammt af afla hversu óhagkvæm- ur sem rekstur þess kann að vera og ekki er svo hrörlegt skip að ekki gagnist til að hljóta úthlutun á veiðiheimild sem hagnýta má sem söluvöru ef ekki vill betur til. Þetta hefir leitt til þeirrar öfug- þróunar að fískiskipastóllinn hefir stöðugt orðið vannýttari. Augljóst er að þetta ástand er óþolandi fyrir rekstur útgerðarinnar. Og þjóð- hagslega er ástandið óviðunandi þegar svo er komið að framleiðslu- tæki sem fjárfest hefír verið í má ekki nota þriðjung úr ári eins og nú er orðin staðreynd. Þessar upplýsingar segja sína sögu svo að ekki verður um villst. Kvótakerfið hefír sýnt sig í algjöru haldleysi sem aðferð til fiskveiði- stjórnunar. Það er ekki til þess fall- ið að koma í veg fyrir ofnýtingu fiskistofnanna hvort heldur er með . því að minnka sóknargetuna með fækkun skípa eða veiðítakmörkun- um á hvert skip. Það orkar ekki tvímælis að kvótákerfíð þjónar ekki þeim tilgangi sem því er ætlaður. Heldur þvert á móti. Það hefði mátt ætla að menn gætu verið sammála um þetta ef Þorvaldur Garðar Kristjánsson „Það er þessi skipan sem helst má jafha við það fyrirbæri sem svo meistaralega hefir ver- ið kallað á kjarnyrtri íslensku sósíalismi and- skotans. Og kvótakerfið okkar sver sig í ættina." allir vildu viðurkenna staðreyndir og draga ályktanir af. En því er ekki að heilsa svo furðulegt sem það má héita. Hver er skýringin? Af þeim óttalega leyndardómi mót- ast umræðan í dag um kvótakerfíð. Formælendur kvótakerfisins eru trúfastir við þessa aðferð til stjórn- unar fiskveiða. Þeir trúa á lögmálið og því verði ekki breytt fremur en gangi himintunglanna. Og það skulu vera lög að kvótakerfið standi áfram. Þeir tala að vísu um breyt- ingu á framkvæmd kerfisins, en kerfið sjálft á að vera til frambúð- ar, veiðitakmarkanir á hvert skip. Það má ekki hverfa frá einstakl- ingsbundinni stjórnunaraðferð til almennra stjórnunarreglna. Það ber að hafa í heiðri miðstýringuna í stað valddreifíngar. Og það er sama á hverju gengur, við þetta skal sitja. Mér er sama um þjóðarhag var eitt sinn sagt. Það er sama gamla sagan. Ríkis- forsjármenn allra tíma hafa alltaf sagt að allt fari til fjandans, ef slak- að er á ríkisklónni. Einstaklingarnir kunni ekki fótum sínum forráð, ríkisvaldið verði að koma til. Þetta eru þeirra ær og kýr. Trúfestan er svo mikil að það má ekki taka ann- að í mál. Slíkri ríkisforsjá í atvinnurekstri verður að sjálfsögðu best við komið þar sem eignarrétturinn er ekki virtur og framleiðslutækni þjóðnýtt. Þannig er þessu fyrir komið í ríkjum sósíalismans. En ríkisforsjá í efna- hagsmálum má koma á þó ekki sé búið við sósíalíska stjórnskipan, svo sem dæmin sanna. Svo mikil getur ríkisforsjáin verið að virtir fræði- menn í hópi andstæðinga sósíalisma telji jafnvel álitamál hvor kosturinn sé þá lakari að framleiðslutækin séu ríkiseign eða einkaeign. Víst er um það að svo gagnger getur ríkisforsjáin verið að einka- rekstrinum sé fyrirmunað að byggja upp traustan rekstrargrundvöll. Eru þá fyrirtækin ósjálfbjarga ef eitthvað bjátar á og það eitt til hjálpar að leita forsjár ríkisins um aðstoð. Það er þessi skipan sem helst má jafna við það fyrirbæri sem svo meistaralega hefir verið kallað á kjarnyrtri íslensku sósíalismi and- skotans. Og kvótakerfið okkar sver sig í ættina. En þó að trúin á ríkisforsjá og miðstýringu geti verið mögnuð er ekkert undir sólinni óumbreytan- legt. Jafnvel í Póllandi og öðrum Austur-Evrópuríkjum er um þessar mundir að fínna viðbrögð frá ófrelsi til frelsis. En samt sem áður er ekki að finna bilbug á áköfustu kvótamönnunum hér á landi. Þeir sitja við sinn keip. Þeir eygja enga von því að þeir segja að enga aðra aðferð við stjórnun fiskveiða sé að finna en kvótakerfið og ekki hafí verið bent á aðra leið. Hvort tveggja er rangt og skal þeirri fullyrðingu gerð skil í öðrum pistli. Höfundur er amtar af alþingismönnum SjálfstæðisBokks fyrir Vestfíarðakjördæmi. Rófiir og grænkál Nokkrar vikur eru síðan ég sá fyrst í sumar íslenskar rófur í búð í Reykjavík. Ég keypti eina meðalstóra rófii, en ég keypti um leið 6 epli, og þessi eina rófa var dýrari en eplin. Mér fannst þessi snemmsprottna rófa ekki góð, enda hafði maður það á tilfinningunni að maður væri að tyggja gull. En núna hafa þær lækkað í verði og íslenskar nýupptekn- ar rófur eru hið mesta hnossgæti og fullar af vítamínum. Maður hefur heyrt því fleygt að engin þjóð nema íslendingar borði rófur. Eitthvað er sennilega til í þvi. Þegar íslendingar í Danmörku kaupa rófur til að hafá með hangikjötinu á þorrablótum fussa Danir og hneykslast á landanum, sem leggur sér svínafóður til munns. En ýmsar tegundir af rófum eru til, sumar ætlaðar til mann- eldis en aðrar handa dýrum. I enskum matreiðslubókum er talsvert um rófur, en Bretar kalla þær Swede og hefur mér dottið í hug að það tengist Svíþjóð, Svíi á ensku er Swede, en ég hefi engar sönnur á þvi. Amerikanar kalla þær Rutabaga. Aðra íslenska grænmetistegund hefí ég aftur á móti sjaldan rekist á í útiendum matreiðslubokum, en það er grænkál sem á ensku hcitir Kale. Það virðist ekki mikið borðað annars staðar en á íslandi, þótt undarlegt sé. Ég hcfi líka rekið mig á, að íslendingar vilja borða grænkal, sem sjaldan fæst í búðum, og unga fólkið vcit ekki hvernig á að matreiða það. Hér áður fyrr þekkti hvert mannsbarn grænkálsjafning, en unga fólkið í dag borðar ekki slíkt, og til að koma til móts við þarfir þess lagði ég höfuðið í bleyti og úrkoman varð „grillað grænkál", sem er bæði Jjúffengt og óvenjulegt. Hvað rófum viðkemur, eru þær mjög góð- ar þunnt sneyddar með eða án ídýfu og er það bæði hollt og gott snarl. Grillað grænkál 8-10 meðalstór grænkálsblðð 1 egg % dós hrein jógúrt salt milli fíngurgómanna 1 skvetta úr tabaskósósuflösk- unni y< dl rifínn mjólkurostur 1. Þvoið grænkálsblöðin, setjið í hreint stykki og hristið svo að blöðin þorni. Gætið þess að merja þau ekki. 2. Hrærið saman jógúrt, egg, salt og tabaskósósu. 3. Hitið glóðarristina í baka- rofninum. . 4. Smyrjíð eggjahrærunni yfír grænkálsblöðin, setiið á grind, hafið skúffuna úr ofninum undir. Umsjón: KRISTÍN GESTSDÓTTIR Teikningar: SIGURÐUR ÞORKELSSON Stráið osti yfir. Glóðið í 3-4 mínút- ur. Hafíð þetta nálægt glóðinni, en gætið þess að það brenni ekki. Það á að brúnast örlítið í kantinn. Rófubakstur fi kg'rófur saltvatn til að sjóða rófurnar í 2VZ dl mjólk 2 msk. hveiti y> tsk. salt nýmalaður pipar li tsk. múskat 2 dl rifinn maríbó- eða óðalsost- ur /2 tsk. papríkuduft fersk steinselja 1. Setjið vatn og salt í pott og látið sjóða. Afhýðið rófurnar og skerið í sneiðar. Sjóðið í vatninu þar til þær eru orðnar meyrar. Látið vatnið rétt fljóta yfír þær. 2. Setjið mjólk og hveiti í hristi- glas og hristíð saman. Setjið í pott og látið sjóða, setíið salt, pip- ar og múskat út í. 3. Rífíð ostinn og setjið saman við. 4. Setjið rófurnar í smurða eld- fasta skál, hellið jafningnum yfir. 5. Stráið papríkudufti og smátt klipptri steinselju yfir. 6. Hitið bakaraofn í 210°C, blásturofn í 190oC, setjið í miðjan ofninn ogbakið í 15-20 mínútur. Athugið: Þetta er gott meðlæti með söltu og reyktu kjöti og pyls- um.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.