Morgunblaðið - 05.05.1991, Blaðsíða 18

Morgunblaðið - 05.05.1991, Blaðsíða 18
18 'MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR-5. MAI 1991 Viéreisn 1959 ttiom W6ta5ut li'i en Íh3ö°9 fÉI um ^#S \fl íia^ »sW WWaifV.....1 «¦¦¦!¦¦ VI^^-^SS Storbrotin víðíangli ,\»* sW°' it»*L eftir Pól Lúðvík Einorsson „ÞJÓÐIN Á sér viðreisnar von," sagði Davíð Oddsson formaður Sjálfstæðisflokks- ins að afstöðnum Alþingis- kosningum vorið 1991. Þessi spádómsorð formannsins rættust í síðastliðinni viku. Viðreisn var einnig von leið- arahöfunda Morgunblaðsins veturinn 1959. Þeir töldu marga erfiðleika bíða nýrr- ar ríkisstjórnar; „Það er „vandræðabaggi" vinstri sljórnarinnar, sem hin nýja ríkisstjórn tekur við." Samstjórn Sjálfstæðis- flokks og Alþýðuflokks er í daglegu tali nefnd „Viðreisn" eftir ríkis- stjórn þessara flokka sem sat að völdum á ár- unum 1959-71. Fyrsta viðreisnarríkisstjórnin var skipuð 20. nóvember 1959 undir forystu Ólafs Thors. Ráðherrar voru 7, 4 úr Sjálfstæðisflokknum, auk forsætisráðherrans Olafs Thors, voru Bjarni Benediksson dómsmála- og iðnaðarráðherra, Gunnar Thor- oddsen fjármálaráðherra og Ingólfur Jónsson samgöngu- og landbúnaðar- ráðherra. 3 voru úr Alþýðuflokki, Emil Jónsson félagsmála- og sjávar- útvegsráðherra, Guðmundur í. Guð- mundsson utanríkisráðherra og Gylfi Þ. Gíslason viðskipta- og mennta- málaráðherra. Ólíkur aðdragandi „Að fortíð skal hyggja, þá fram- tíð skal byggja." Síðustu vikur hefur nokkuð borið á því að menn hafi rifjað upp minningar um viðreisnar- stjórnina fyrstu. En þegar menn freistast að gera sögulegan saman- burð verður að gæta mikillar varúð- ar. Samstarf stjórnmálaflokka og stefnumál ríkisstjórna mótast að aðstæðum á hverjum tíma og að- dragandinn að þeirri viðreisnarstjórn sem er komin til valda er um surnt ólíkur þeirri eldri. — Þótt hins vegar W ' raW*. t^^^K ». r ~ 9 "* ¦'i-"- *¦ i w ^ ^ % ' ** •*•«-" Mfe ir* ¦ *¦ *,* -^J." « ** ¦ - Viðreisnarstjórnin fyrsta; fimmta ráðuneyti Olafs Thors. F.v. Gunnar Thoroddsen fjármálaráðherra, Ingólfur Jónsson landbúnaðarráð- herra, Bjarni Benediksson dómsmálaráðherra, Ólafur Thors forsætisráðherra, Birgir Thorlacius ráðuneytisstjóri, Ásgeir Ásgeirsson for- seti, Guðmundur í. Guðmundsson utanríkisráðherra, Emil Jónsson sjávarútvegsráðherra og Gylfi Þ. Gíslason menntamálaráðherra. fari ekki hjá því að ýmislegt komi kunnuglega fyrir sjónir. Á árunum 1956-58 hafði setið að völdum vinstri stjórn, þ.e.a.s. sam- stjórn Framsóknarflokks, Alþýðu- flokks og Alþýðubandalags. í desem- ber 1958 var svo komið að sögn forsætisráðherrans Hermanns Jón- assonar að ekki var samstaða í ríkis- stjórninni um þau úrræði sem stöðv- að gætu hina háskalegu verðbólgu- þróun. Ríkisstjórnin sagði því af sér en við tók minnihlutastjórn Alþýðu- flokks undir forystu Emils Jónsson- ar. (Þessi stjórn var stundum nefnd „Emilía" í óformlegu spjalli manna í millum. Innsk. blm.) Sjálfstæðis- menn veittu ríkisstjórn Emils hlut- leysi og greiddu atkvæði með helstu málum sem hún beitti sér fyrir, m.a. breytingu á kjördæmaskipan og nauðsynlegustu lagafrumvörpum. Stjórninni tókst að stöðva víxlhækk- anir kaupgjalds og verðlags en það var Ijóst að hún hafði ekki styrk né umboð til að gera neinar grundvall- arbreytingar á skipan efnahags- mála. Ríkisstjórn Emiis Jónssonar sat í tæpa 11 mánuði. Undir 40% Vegna breýtinganna á kjördæma- skipaninni var tvívegis kosið til Al- þingis árið 1959, sumar og haust. Islendingar gengu til hinna síðari Alþingiskosninga 25.-26. október 1959. Kosið var um 60 þingsæti. HVAÐ SKAL HUN HEITA? Itað er talin rgæfa ríkis- stjórna að heita góðu nafnij helst lýsandi og þróttmiklu. Það var Síg- urður Bjarna- son frá Vigur sem gaf ríiris- 8tjórninni nafn. í desember 1959 og janúar 1960 var unnið að athugun og stefnumótun í efna- hagsmálum. Aðgerðir hófust um mánaðamótin janúar/febrúar 1960, í þeim fólust víðtsekar kerf- isbreytingar í félags-, efnahags- og skattamálum. Mikluvar talið varða að kynna almenningi vel ráðagerðir rfkisstjórnarínnar. Benedikt Gröndal ritsrjóri Alþýðu- og Sigurðar Bjarnaaon. blaðsins Sigurður Bjarnason M Vigur, rítstóri Morgunblaðs- íns, voru fengnir til að setja saman bækling um til- lögur sijórnar- innar. Þeir fé- lagar útbjuggu „hvíta bók", alls 47 síður. Þegar að því kom að neí'na ritið, var til- laga um fyrirsögn: „Greinargerð um tillögur ríkissigornarinnar 1 efnahagsmálum." Ritstjóri Morg- unblaðsins benti á: „þessu tekur enginn eftir. Þetta les enginn mað- ur. L&tum hana heita „Viðreisn". Þar með fékk bókin — og rikis- stjórnin nafn. Framsóknarflokkur hlaut 25,7% at- kvæða og 17 þingsæti, Þjóðvarnar- flokkur sem lagði megináherslu á brottför varnarliðsins í Keflavík hlaut 3,4% og ekkert þingsæti. Al- þýðubandalag náði 16,0% atkvæða og 10 þingsætum. Sjálfstæðisflokk- urinn hlaut 39,7% atkvæða og 24 þingsæti, Alþýðuflokkur 15,2% og 9 þingsæti. Þegar úrslitin lágu fyrir sagði leið- arahöfundur Morgunblaðsins 28. október: „Sjálfstæðismenn hefðu kosið úrslitin á nokkuð annan veg en þau nú urðu. En styrkleiki flokks- ins er óhaggaður." Það vakti at- hygli leiðarahöfundar að Alþýðu- flokkurinn kom sterkari úr kosning- unum og Sjálfstæðisflokkurinn veik- ari en vænst hafði verjð, ennfremur: „Verður að játa að kommúnistar fengu yfirleitt meira fylgi en menn höfðu búizt við." (Hér mun átt við svonefnt „Alþýðubandalag", skýring blm.) Degi síðar er spurt í Morgun- blaðsleiðara: „Hvað er framundan? ... Kosningaúrslitin gera óhjákvæmi- legt, að enn verði hafið hið gamal- þekkta samningamakk á milli flokka ... þrátt fyrir ágreining um sumt, þá benda kosningaúrslitin og stefnu- skrár flokkanna eindregið til þess, að sjálfstæðismenn og Alþýðuflokk- ur geri nú tilraun til þess að koma sér saman og mynda starfhæfa stjórn." Ritstjórar dagblaðsins Þjóðviljans höfðu nokkrar áhyggjur af þessum möguleika; að sjálfstæðismenn köll- uðu á Alþýðuflokkinn, „til myndunar afturhaldsstjórnar þeirrar, sem nú verður reynt að berja saman," eins og segir í leiðara blaðsins 30. októ- ber. Leiðarahöfundur spyr: „Var það þetta sem vakti fyrir mönnunum sem stofnuðu Alþýðuflokkinn og Alþýðu- blaðið: Að flokkur auðmannanna og afturhaldsins næði slíkum tökum á forystuliði Alþýðuflokksins, að íhald- ið gæti talið "ér flokkinn vísan til liðsauka við myndun afturhalds- stjórnar á íslandi. Ekki mun svo hafa verið." Alþýðublaðið gerði einnig sína úttekt á stjórnmálaástandinu, 31.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.