Morgunblaðið - 29.11.1992, Blaðsíða 8

Morgunblaðið - 29.11.1992, Blaðsíða 8
8 B MORGUNBLAÐIÐ MAIMIMLIFSSTRAUMAR sunnudagur 29. nóvember 1992 ÞJÓÐLÍ FSÞANK XR/J efnahagur og áhugiforeldra að ráða hverjirfá tónlistarkennsluf Tónlistarkennsla STUNDUM heyrir maður fólk tala um að það sé alltof margt fólk að læra að syngja og í tónlistarnámi yfirleitt. Ég held aftur á móti að það hafi ekki nærri nógu margt i'ólk fengið einhvers konar tónlistarmenntun. Heimur tónUstarinnar ætti að vera öllum opinn og þá á ég ekki bara við að aUir ættu að geta hlustað á tónlist heldur hitt að það ætti að kenna öllu f'óíki nótur og tón- fræði, rétt eins og iillum í grunnskólum þessa lands er kennt að þekkja stafina og lesa. Flest allt fólk sem hefur gaman af að syngja, Uður fyrir það að hafa aldrei lært neitt að spila á hljóð- færi. Auðvitað er hægt að læra þetta þegar fólk er orðið fullorð- ið, en það kemur ekki í sama stað niður. Börn eru miklu næmari en fullorðið f 'ólk. Þess vegna er miklu árangursrikara að kenna nótur og tónfræði meðan fólk er á barnsaldri. Mér finnst að nótnalestur, tónfræði og annað sem að tónlistarnámi lýtur ætti að vera skyldufög í skólnum þessa larids, rétt eins og lestur skríft og reikningur. Það voru líka erfiðir tímar á íslandi þegar kennsla í þeim greinum var lögleidd. Núna er það undir foreldrunum komið, efnahag þeirra og áhugamálum, hvort börn fá tón- listarkennslu. En hæfileikar barna eru ekki endilega í samræmi vi𠦦¦h ' þetta tvennt. Ábyggiléga alast mjög mörg hæfi- leikarík börn upp án þess að kom- ast nokkurn tíma í þá aðstöðu að geta lært eitt- eftir Guðrúnu hvað í tónlist fyrr Guðlaugsdóttur en þ£ a fullorð- insárum, ef best lætur. En þá hefur næmni þeirra minnkað að mun og þau hafa að vissu leyti misst af lestinni. Eflaust hafa margir snillingar aldrei litið dags- ins ljós vegna þess að þeir voru óheppnir með foreldra að þessu leyti. Ég tel að við myndum slá margar flugur í einu höggi ef við ákvæðum að gera tónlistar- kennslu að skyldufagi. Við mynd- um í fyrsta lagi ná til allra þeirra sem hæfileikaríkir eru í þessum efnum og þannig fá jafnvel enn betra tónlistarfólk til starfa en við höfum nú. í öðru lagi myndi þá fólk, sem ekki sinnir neinu sem lýtur að tónlistarstörfum á full- orðinsaldri, hafa meira gagn af tónlist og skilja hana betur en það gerir ef það hefur ekkert um hana lært. í þriðja lagi myndi fólk vita fyrr á lífsleiðinni hvort tónlist væri eitthvað fyrir það. Vissulega er gott eitt um það að segja að fólk leggi fyrir sig tónlistarnám á fullorðinsaldri, menntun er aldrei á glæ kastað. En það myndi óneitanlega stytta mörgum leið að hafa komist að því á unga aldri hvaða afstöðu það hefur til tónlistar. Þar eru sannarlega margir kallaðir en fáir útvaldir. Menn verða að fá að reyna sig til þess að vita fyrir víst hvorum hópnum þeir tilheyra. Það þurfa svo margir eiginleikar að koma saman til þess að veru- lega góður tónlistarmaður verði til. Ef tónlistarkennsla væri skyldu- fag myndu þeir sem þrá að sinna tónlist eingöngu strax frá unga aldri geta sökkt sér í iðkun henn- ar og þannig náð mun betri árangri en ella. Hinir sem sann- reynt hafa að tónlist sé ekki við. þeirra hæfí, myndu þá ekki eyða löngum tíma í kvöldskólum á full- orðinsárum til þess að komast að þessari niðurstöðu. Þeir væru þá búnir að afla sér þeirrar þekking- ar sem börn og unglingar sem þeir ella berjast við að afla sér í stopulum frístundum sínum í miðri lífsbaráttunni. Að hluta til er þessi mikli söng- námsáhugi, sem sumir láta sér jafnvel blöskra, þannig til kominn að fólk er að reyna að afla sér almennrar tónlistarmenntunar sem það fékk ekki að tileinka sér á þeim aldri sem það er móttæki- legast. Fyrir utan það einstakl- íngsbundna gagn sem hver og einn hefði af breyttri tilhögun í þessum efnum væri af öðrum ástæðum ábyggilega ráðlegt að hlú sem allra mest að tónlist og söng í okkar kalda landi. Það er ekki of margt sem hlýjar fólki innan rifja hér. Við íslendingar höfum orð fyrir að vera fólk frem- ur þungt í geði og ekki allra. Þetta er m.a. þjóðararfur frá ís- lendingasögunum, þar sem slíkir eiginleikar eru taldir eftirbreytni- verðir. Þessi þumbaraskapur þýðir þó ekki að okkur skorti tilfinning- ar. Þær eru þara um of bældar og alltof marga vantar tjáningar- form sem ekki þarf orð til þess að nýta sér. Um það vitnar ásókn- in í hina ýmsu vímugjafa. Ég hef heyrt marga skýra drykkjuskap sinn með því að þeir séu svo „lok- aðir og bældir". Það er vond þróun að fólk eigi ekki annars úrkosta en hlusta bara á aðra en geta ekkert gert sjálft. Tónlist ætti ekki að vera fyrir hóp útvalinna, heldur öllum aðgengileg. Það þarf að búa svo um hnútana að allir geti lært undirstöðuatriði í tónlist og vel það. Þannig fáum við betra tón- Íistarfólk til starfa og skilnings- ríkari og kannski hjartahlýrri áheyrendur. Þá myndi fjölga mjög í þeim hópi fólks sem hæft er til þess að nota tónlist sem sitt tján- ingarform í gleði jafnt sem sorg. Það gæti skilað sér í betra þjóðfé- lagi, þar sem minni þörf væri á vímuefnum. Allir verða að eiga sér útveg þegar hart er í heimi, í veraldlegum sem andlegum skilningi. STEINAR WAAGE r SKOVERSLUN >v Verð rkr. 4.995,- Staerðir: 40-46. Litur: Svartur, brúnn. Ath.: Grófur göngusóli. 4— Teg.: 69902. 6.995,- Stærðir: 40-46. Litur: Svartur, brunn. Teg.: 61301. Verð kr. 4.995,- Stærðir: 40-46. Litur: Svartur, dökkbrúnn og natur-brúnn. Ath.: Grófur göngusóli. Teg.: 61309. Póstsendum samdægurs. 5% staðgreiðsluafsláttur Domus Medica, Egilsgötu 3, sími 18519 Kringlunni, Kringlunni 8-12, sími 689212 Toppskórinn, Veltusundi, sími 21212. lÆKNlSFRÆm/Tekur Clinton til hendinnif _________ Heilsumálin vestra HEILBRIGÐISÞJONUSTA hér í Bandaríkjunum getur verið með af- brigðum góð en heilbrigðiskerfið hjá okkur er í skelf ilcguin ólestri og þarfnast gagngerðra breytinga. eftir Þórarin Guðnason Eitthvað á þessa leið var komist að orði í ritstjórnargrein Jama. hálfum mánuði fyrir forsetakosning- ar um daginn, en .lama er vikublað bandaríska læknafélagsins. Nokkru naaaaaHMHH áður höfðu birst í öðru víðlesnu læknisfræðiriti skoðanir alvöru- frambjóðendanna beggja á heilbrigð- iskerfinu og hug- myndir þeirra til bóta, það sem hér fer á eftir er hent á lofti úr málflutningi forsetans til- vonandi. Kerfi bandarísku heilbrigðisþjón- ustunnar hefur burði til að veita öll- um landsmönnum bestu þjónustu í heimi. En eins og það er nú fjár- magnað og rekið er tvennt sem bját- ar á: Kostnaðarhítin gleypir æ meira ár frá ári og almenningur getur ekki treyst því að hann verði þjón- ustunnar aðnjótandi þegar hann þarf hennar með. Þetta má ekki svo til ganga í fjögur ár enn. Þrátt fyrir allan fjárausturinn hefur hvergi nærri tekist að tryggja öllum lands- ins börnum lágmarksþjónustu í þessu efni; árið 1990 voru 35 milljón- ir manna ðtryggðar. Og meira af vondum fréttum sem sýna og sanna hve mikill hluti þjóðarinnr býr við fallvaltar sjúkratryggingar. A síð- asta áratug liðu svo 28 mánuðir að fjórðungur landsmanna var án trygginga um skamman eða langan tíma. Þegar vinnuveitandi greiðir minna til trygginga en honum ber eða jafnvel ekki neitt og eins ef tryggingafélag dregur úr framlagi sínu vegna þeirra sem veikastir eru geta fjölskyldur með engu móti treyst því að þær séu tryggðar þeg- ar mest á ríður. Það sem gera þarf er að breyta tryggingakerfmu að vel athuguðu máli á þann veg að hver fjölskylda í landinu eigi kost á sjúkratryggingu sem hún ræður við og veitir henni aðgang að góðri heilsugæslu. Jafn- framt verður að hafa hemil á þeim kostnaði sem að öllu óbreyttu mun enn vaxa eins og eftirfarandi dæmi bendir til: Árið 1980 tóku heilbrigð- ismálin til sín um 9 prósent af þjóð- arframleiðslu, nú rúmum áratug síð- ar 13 prósent og þau yrðu ekki færri' en 16 um aldamót. Og frambjóðandinn hélt áfram: Við ætlum að setja á stofn Heilbrigð- isráð þjóðarinnar og þar munu eiga SMBFtUEDl/Hvernig starfar límmiðavél hugansf FORDÓMAR VTÐ HÖFUM öll fordóma, til að sigrast á þeim verðum við að kanna hug okkar og rannsaka hvernig hann starfar. Þegar við skynjum skipum við npplifun okkar ósjálfrátt í eitthvert hugarherbergi. Upplýs- ingar eru í herberginu og við þykjumst skilja um hvað upplifun okk- ar er, eftir að hafa „lesið" þær. Spurningin er þessi: Eru skynjunardóm- ar hugans réttir? Það er skýjakljúfur í sérhverjum mannshuga. Óteljandi íbúðir eru í honum. Ef íbúð er 'opnuð streyma fram myndir, hljóð, snert- ing, lykt, bragð og hugmyndir. ^^^^^^^_ Mannshugurinn hefur nefnilega til- hneigingu til að vísa nýjum upplif- unum okkar til sætis í þeirri íbúð sem hann telur að hún sé best geymd í. Þegar við göngum t.a.m. inn eftir Gunnar Hersvein á veitingastað opnar hugurinn íbúð skýjakljúfsins sem varðveitir upplýs- ingar um veitingahús. Fram streyma „þekkingarmolar" um hvað geti átt sér stað í veitingahúsi og hvernig hegðun sé viðeigandi. Ef eitthvað óvenjulegt gerist á veitingastaðnum, t.a.m. að maður dragi fram spegil og skæri og fari að klippa hár sitt og skegg, ályktum við að viðkom- andi sé klikkaður. Hugur okkar geymir nefnilega engar upplýsingar um þvílíka hegðun né heldur getur hún talist í samræmi við líklega hegðun á veitingahúsi. I sérhverri íbúð skýjakljúfsins eru mörg herbergi og í hverju þeirra eru hugmyndir eiganda hugarbygging- arinnar um hópa. Á einni hurð stend- ur „Englendingar" og inni fyrir eru skjöl um að Englendingar séu íhaldssamir og snobbaðir monthanar sem telji að England sé mesta heims- veldi veraldarinnar. Einnig geta ver- ið pappírar sem sýna að Englending- ar séu hjálpsamir, eða eitthvað í þeim dúr. Þegar við hittum Englend- ing opnast dyrnar að þessu herbergi og það hefur áhrif á skynjun okkar og dóm um hann. Herbergið geymir því for-dóma okkar um Englendinga. Hugarherbergi fordómanna eru óendanlega mörg. Bak við kviklæst- ar herbergisdyr eru t.a.m. fordóma- rík svör við eftirfarandi spurningum: Hvernig eru karlmenn? Hvernig eru konur? Hvernig eru svertingjar, hommar, Danir, Þjóðverjar. Og hvernig eru frfmúrarar? Einstakling- ur sem við kynnumst og tilheyrir einhverjum hópi verður síðan fyrir þessum fordómum okkar. Ástæðan fyrir þessum for-dómum hugans felst sennilega í því að við erum ævinlega stödd í einhverjum aðstæðum og þurfum oft að vera snögg að bregðast við skynáreitum umhverfisins. Hér er því um „hjálp" hugans að ræða til að auðvelda okk- ur að draga ályktanir og bregðast við. En gallinn á þessari hugarstarf- semi er skelfílegur og e.t.v. rót illsk- unnar í heiminum. Fordómar eru nefnilega áhrifamikill þáttur í mann- legum samskiptum. Ef hvítur maður er t.a.m. með fordóma gagnvart svörtum eru ákveðnar líkur á því að svertinginn skynji óvild hans í sinn garð. Það er ekki óeðlilegt að hann sýni óvild á móti, en þau við- brögð gera ekkert annað en að styrkja fordóma hvíta mannsins gagnvart svertingjum. Hér er því

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.