Morgunblaðið - 14.10.1994, Side 24

24 FÖSTUDAGUR 14. OKTÓBER 1994
AÐSENDAR GREINAR
MORGUNBLAÐIÐ
Mest tekjujöfnun samkvæmt
tillögum Alþýðubandalagsins
NÝÚTKOMIN skýrsla Ríkisend-
urskoðunar um áhrif skattbreyt-
inga sl. vetur hefur vakið nokkra
athygli og er það að vonum.
Skýrslan er viðamikið plagg og
vandað og er ekki hægt annað en
ljúka lofsorði á Ríkisendurskoðun
fyrir það með hversu ítarlegum og
vönduðum hætti er tekið á málinu.
Eins og stundum áður sannast
hið fornkveðna að sínum augum
lítur hver á silfrið. Fyrstu viðbrögð
fjölmiðlamanna voru þau að tína
það eitt úr helstu niðurstöðum
skýrslunnar sem mælir gegn þeirri
breytingu að lækka virðisauka-
skatt á matvæli sérstaklega.
Þegar betur er að gáð eru niður-
stöður skýrslunnar síður en svo
allar á þann veg að þær tali gegn
þessari breytingu.
í helstu niðurstöðum skýrslunn-
ar er m.a. að finna eftirfarandi:
/ fyrsta lagi, aðgerðin að taka
upp lægra skattþrep á matvæli
tókst í heildina tekið betur en
menn þorðu að vona. I skýrslunni
segir að „þrátt fyrir hinn skamma
tíma sem bæði skattayfirvöld og
skattskyldir aðilar fengu til undir-
búnings breytinganna verður ekki
annað sagt en hún hafí sem slík
tekist betur en vonir stóðu til“.
/ öðru lagi staðfestir skýrslan
það að verðlagsáhrifín komu fram
í formi lægra vöruverðs á matvöru
og að kaupmáttaraukning varð í
samræmi við það sem vonir stóðu
til þrátt fyrir hrakspár um annað.
/ þriðja lagi staðfestir skýrsla
Ríkisendurskoðunar
þær niðurstöður
byggðar á könnunum
að kaupmáttaraukn-
ing lágtekjufólksins er
hlutfallslega lang-
mest. Þannig eykst
kaupmáttur hjá þeim
tekjulægstu um 1,8%
á sama tíma og hann
eykst aðeins um 0,5%
hjá þeim tekjuhæstu.
/ Ijörða lagi kemur
það fram að áhyggjur
manna yfír því að
þessu fylgdi mikill
kostnaðarauki lyrir
verslunina virðast
ekki hafa verið á rökum reistar.
Vissulega kemur fram hjá Ríkis-
endurskoðun að það hafí verið
ágalli á þessari framkvæmd hversu
skammur tími gafst til undirbún-
ings og einnig er á það bent og
réttilega, að til eru beinni tekju-
jöfnunaraðgerðir heldur en að
lækka skatt á matvælum, og um
það hefur enginn deilt. Nærtæk-
asta dæmið eru uppbætur á lægstu
laun.
Samanburður á einstökum
tillögum
Eins og frægt varð klofnaði
efnahags- og viðskiptanefnd í
marga parta á sl. vetri í afstöðu
sinni til þessara skattalagabreyt-
inga og lögðu 1., 2. og 3. minni-
hluti nefndarinnar fram sínar
breytingartillögur. 1. minnihluti
samanstóð af fjórum
stjórnarliðum, 2.
minnihluti voru Hall-
dór Ásgrímsson o.fl.
og í 3. minnihluta var
undirritaður f.h. Al-
þýðubandalagsins.
Ríkisendurskoðun
ber ítarlega saman
þessar mismunandi til-
lögur. Stofnunin
kemst að þeirri niður-
stöðu að tillögur 3.
minnihluta efnahags-
og viðskiptanefndar í
skattamálum, tillögur
Alþýðubandalagsins,
leiði til mestrar tekju-
jöfnunar. Þær hafi að sama skapi
í för með sér mest tekjutap fyrir
ríkissjóð og um það var ekki deilt.
Með sama hætti megi segja að til-
lögur 3. minnihluta leiði til mestrar
aukningar á ráðstöfunartekjum
heimilanna en tillögur 2. minni-
hluta hins vegar til minnstrar
aukningar. M.ö.o. tillögur 3. minni-
hluta, þ.e. tillögur Alþýðubanda-
lagsins, fela í sér mesta tekjujöfn-
un, lögin eins og þau voru af-
greidd, lög nr. 122/1993 hafa svo
næstmesta tekjujöfnun í för með
sér en tillögur 2. minnihluta, þ.e.
Halldórs Ásgrímssonar o.fl.,
minnsta.
Þetta stafar af því að almenn
lækkun virðisaukakatts úr 24,5%
í 23% leiðir ekki til neinnar tekju-
jöfnunar og þær ráðstafanir sem
tillögur 2. minnihluta gerðu ráð
Hjónafólk með 115-200
þúsund króna tekjur,
tvö til þrjú börn og
vaxtabætur vegna fjár-
festingar í íbúðarhús-
næði, borgar, að sögn
Steingríms J. Sigfús-
sonar, langt yfir 60%
samtals í gjöld og
skatta, beint og óbeint.
fyrir að kæmu á móti, ná ekki til
nema tiltekins hluta landsmanna.
Lækkun á verði matvöru kemur
öllum til góða, og þeim hlutfalls-
lega mest sem lægstar hafa tekj-
urnar. Það er óumdeilt, að þeir
tekjulægri eyða hlutfallslega meira
af sínu kaupi í mat, sbr. meðfylgj-
andi töflu (töflu 6.2. í skýrslu Rík-
isendurskoðunar á bls. 53) sem
sýnir útgjöld til matvælakaupa sem
hlutfall af heildarútgjöldum heimil-
anna, flokkað eftir tekjuhópum.
Samkvæmt neyslukönnun frá
1990 eru útgjöld til matarkaupa
------i----------------------------
1 bam 2 böm
Matvörur 428.610 513.525
Útgjöld alls 2.415.894 2.778.715
Hlutf. matvöru 17,7% 18,5%
eftir ljölskyldustærð eftirfarandi.
Miðað er við hjón með börn undir
16 ára aldri. Tölur eru á verðlagi
í desember 1990.
SJÁ TÖFLU
Á mæltu máli þýðir þetta að
hjón með 4 börn eyða tæpum 25%
í mat meðan einhleypingur sleppur
með 16%.
Niðurstaðan eru einföld og al-
gild sannindi: Eftir því sem launin
eru lægri og börnin fleiri fer meira
í mat.
í skýrslu Ríkisendurskoðunar er
einnig að finna þá athyglisverðu
ábendingu að ástæða sé til að
ætla að svo lítil breyting skattpró-
sentunnar eins og tillögur 2. minni-
hluta gera ráð fyrir, þ.e.a.s. að
lækka virðisaukaskattinn úr 24,5%
niður í 23%, gæti skilað sér illa í
lækkun vöruverðs. Um þetta segir
á bls. 65 í skýrslu Ríkisendurskoð-
unar: „Auðvitað gætu verðkannan-
ir og eftirlit haft (þar) einhver
áhrif en engu að síður er líklegt
að erfiðara sé að fylgjast með því
að lítil breyting á lækkun almenna
hlutfallsins úr 24,5% í 23% skil sér
til neytenda í samanburði við þá
lækkun virðisaukaskatts á mat-
væli sem lögin mæltu fyrir um.“
(Leturbr. greinarhöf.)
Það er sem sagt auðveldara að
fylgjast með því að heil 10% í verð-
lækkun skili sér í tilteknum vöru-
flokkum heldur en 1,5% yfir alla
línuna.
Ein megin röksemd verkalýðs-
hreyfingarinnar fyrir því að setja
kröfuna um lægra skattþrep á
matvæli á oddinn, var sú að slík
skattkerfísbreyting væri í eðli sínu
þannig að miklu meiri vonir væru
Meðalt.
3 böm 4 böm Einhl. heimila.
570.711 652.447 182.902 469.634
2.878.924 2.637.357 1.136.248 2.385.419
19,8% 24,7% 16,1% 19,7
T0LVA 06 PRENTARIFRA
KR. 137.900,-
Þekking - próun - þjónusta
§H ÖRTÖLVUTÆKNIÉÍ
ekki spurning!
Ótrúlegt verð á Digital
tölvum og HP DeskJet
bleksprautuprenturum.
Tilboðsverð á tölvu og
prentara frá kr. 137.900.
Prentarasnúra og 500 blaða
pappírspakki fylgir með.
Fiskveiðistj órnun
á villigötum
ÞEGAR kvótalögin
voru sett var reynt að
gera þau eins vel úr
garði og unnt var. En
eins og við mátti búast
eru þau ekki fullkomin
frekar en önnur mann-
anna verk. Nú hin síð-
ari misseri hafa van-
kantar þeirra orðið æ
meira áberandi, en
samt virðist lítið bera á
tilburðum til að betr-
umbæta þau eða þróa.
Fyrst er til að nefna
að kvótinn er að færast
á nokkurra manna
hendur þ.e. til nokk-
urra stórra útgerða.
Þessar útgerðir nota stórvirka risa-
togara til veiðanna. Þetta leiðir af
sér að atvinnusköpun í kringum
veiðamar er í lámarki, sem aftur
leiðir af sér stóraukið atvinnuleysi
meðal sjómanna.
Hinn svokallaði vertíðarbátafloti
er að hverfa, því lyrrnefndar út-
gerðir eru að verða búnar að kaupa
kvóta hans upp og eilíft vofir yfir
að smábátaútgerðin verði þurrkuð
út með afnámi eða skerðingu króka-
leyfisins.
Þegar kvótalögin voru sett var
tilgangur þeirra að stjórna sókninni
í fískistofnana og gera veiðarnar
eins hagkvæmar og kostur er. Nú
vita allir sem fylgst hafa með að
sjómenn henda físki í stórum stíl á
miðunum. Varla getur það talist
þjóðhagslega hagkvæmt.
Hvers vegna gera
sjómenn þetta?
Jú ein ástæða þess er að ef þeir
landa físki af einhverri tegund sem
þeir ekki eiga kvóta fyrir missir
skipið veiðileyfíð.
Greinarhöfundur fór
túr með rækjufrysti-
skipi fyrir stuttu. Þetta
rækjufrystiskip átti
ekki kvóta til veiða á
öðru en rækju. Það
sama á við um flest
önnur rækjuveiðiskip.
Um borð í fyrrgreindu
skipi vom tvö f æribönd
frá aflamóttökunni,
annað var ætlað fyrir
rækju, það lá inn á
vinnsludekkið, hitt var
ætlað fyrir físk og ann-
að msl sem kom með
rækjunni, það lá fyrir
borð. Eftir síðarnefnda
færibandinu sá undirritaður dauða
stórþorska, hvem á eftir öðrum,
hverfa fyrir borð. Enda eins gott
fýrir útgerð og áhöfn að láta þessa
stórþorska og annan fisk fara þá
leið því ef fiskinum yrði landað
myndi skipið missa veðileyfíð
umyrða laust.
Það fékk mjög á greinarhöfund
að þurfa að horfa upp á fisk drep-
inn í stóram stíl og fylgjast síðan
með honum renna fyrir borð.
Allir íslendingar sem einhveija
þekkingu hafa á fiskveiðum vita
að ekki er hægt að veiða rækju við
strendur íslands án þess að fá fisk
með í trollið.
Annað dæmi sem greinarhöfund-
ur veit um er frá bát sem átti eftir
eitt tonn af ýsukvóta. Til að ná
þessu eina tonni af ýsu þurfti að
henda átta tonnum af þorski sem
kom með ýsunni í netin, en þessi
bátur átti engan þorskkvóta. Sjálf-
sagt era til enn ljótari dæmi.
Onnur ástæða þess að sjómenn
henda afla sínum fyrir borð er að
Annað færibandið var
fyrír rækju og lá inn á
vinnsludekkið, segir
Guðjón Ingólfsson,
hitt var ætlað fyrír físk
- og lá fyrír borð!
fískur sá sem hann samanstendur
af er ekki af þeirri stærð eða af
þeim gæðum sem þeir óska eftir
þ.e. þeir vilja ekki eyða kvóta sínum
í físk sem ekki skilar hámarks afla-
verðmæti.
Algeng dæmi um slíkt era hjá
netabátum sem ekki hafa komist í
net sín í nokkra daga vegna gæfta-
leysis. Stór hluti aflans við slík skil-
yrði er lélegt hráefni þ.e. fískur sem
hefur legið dauður í netunum í ein-
hvern tíma. Sjómenn hafa tilhneig-
ingu til að losa sig við slíkan físk
með því að henda honum fyrir borð.
Skoðað frá stundarhagsmunum
áhafnar og útgerðar getur þetta
verið skiljanlegt, þar sem fyrir slík-
an fisk fæst kanski ekki nema ca.
40 kr/kg eða minna, en algengt
gangverð á hveiju kg af óveiddum
físk, þ.e. kg í leigukvóta, hefur
verið 60 kr/kg (átt er við þorsk).
Þannig má segja að útgerðin borgi
með að fá að landa slíkum afla.
Við hvern er að sakast? Ekki er
hægt að ásaka sjómenn. Þeir settu
ekki þessa fáránlegu löggjöf. Þeir
hafa heldur ekki tök á að breyta
henni.
Athyglin hlýtur að beinast að
stjórnvöldum. Hvernig stendur á
því að þau nánast horfa upp á fisk
hent í ómældu magni án þess að
hafast nokkuð að. Þar sem hér er
Guðjón
Ingólfsson
h
I
í
r
I
[■
»
\
»
:
*