Morgunblaðið - 15.06.1997, Síða 21

MORGUNBLAÐIÐ
SUNNUDAGUR 15. JÚNÍ1997 21
HVEIUBl HtEPUR
MMUIMAHH7
Morgunblaðið/Jim Smart
GUNNLAUGUR Geirsson, prófessor og réttarlæknir er fæddur 1940 og tók við forstöðu rannsóknarstofu í réttarlæknisfræði ásamt
prófessorsstöðu 1986 af Olafi Bjarnasyni. Gunnlaugur er bóndasonur úr Reykjavík, faðir hans var Geir í Eskihlíð sem rak kúabú og
heyjaði víða á höfuðborgarsvæðinu. Gunnlaugur vandist því sveitastörfum frá barnæsku. „Það var gott að læra að moka flórinn, lífið
snýst nú stundum um það og ekki vanþörf á.“
Eini íslenski læknirinn sem nú starfar við réttar-
læknisfræði er Gunnlaugur Geirsson prófessor.
Rannsóknadeild hans er hluti Rannsóknastofu
Háskólans í meinafræði. Kristján Jónsson ræddi
við Gunnlaug um verksvið hans sem er aðallega
læknisfræðileg viðfangsefni fyrir lögreglu- og
dómsyfirvöld auk kennslu.
IÐ önnumst hér
rannsóknir í
barnsfaðernismál-
um og brotamál-
um en einnig rétt-
arkrufningar,“
segir Gunnlaugur.
„Starfið styðst við
upprunaleg lög frá 1913, þetta
sýnir hve snemma menn gerðu sér
grein fyrir því að nauðsynlegt
væri að rannsaka voveifleg dauðs-
föll. Aðdragandinn er auðvitað
miklu lengri, í íslenskum bók-
menntum er nóg að minna á gull-
væga spurningu Jóns Hreggviðs-
sonar „Hvenær drepur maður
mann og hvenær drepur maður
ekki mann?“
Dómskerfíð þarf að fá úr þessu
skorið, einnig þar sem eingöngu
leikur nokkur vafi á því hvort um
eðlilegan dauðdaga hafi verið að
ræða. Einstaklingur, sem alltaf
hefur verið hraustur, getur látist
heima hjá sér, deyr skyndilega
drottni sínum og enginn er við-
staddur. Þá er nauðsynlegt fyrir
réttaröryggi okkar að málið sé
kannað og ákvæði í lögum um
slíkt, að gerð sé ítarleg úttekt á
dánarorsökum.“
í bækistöð deildarinnar í Ár-
múla 30_ er Gunnlaugur með skrif-
stofu. Á veggnum eru prófskír-
teini og viðurkenningar frá há-
skólum í Richmond, Boston, Roc-
hester og New York. Hann stund-
aði framhaldsnám í Bandaríkjun-
um á áttunda áratugnum en var
áður læknir á Hvammstanga um
nokkurra mánaða skeið eftir
kandídatspróf 1968. Gunnlaugur
lærði líffærameinafræði og
frumumeinafræði og ákvað síðan
að leggja fyrir sig réttarlæknis-
fræði.
Útflattar
byssukúlur
Aðstaða er í Ármúlanum til
smásjárskoðana sem eru fyrsta
skrefið í leit að lífsýnum með
frumum til DNA-rannsókna.
Skápar eru á staðnum fyrir réttar-
gögn á borð við nærbuxur með
blóð- og sæðisleifum og fleira af
því tagi; lífsýnin eru geymd í
kæliskápum. Ljósmyndir af líkam-
sleifum úr krufningum eru í
skjalaskápum, útflattar byssukúl-
ur úr morðmáli eru geymdar í
plasthylkjum. Prófessorinn notar
þær og fleiri muni af sama toga
við kennslu.
Gætt er ofurhreinlætis á staðn-
um og reynt að fjarlægja vand-
lega allar leifar eftir réttarkrufn-
ingar. Skyndilega bregður samt
fyrir nálykt þótt ekki sé verið að
kryfja þá stundina. Einhvers stað-
ar hefur eitthvað orðið eftir,
ósýnilegt en nógu raunverulegt
samt.
I hillum eru geymdir pokar með
lyfjaglösum er oft tengjast rann-
sóknum á dauðdaga vímuefna-
sjúklinga, einnig getur hinn látni
hafa tekið inn lyf vegna mistaka.
Sjaldgæft er hér á landi að fólk
deyi beinlínis af ofneyslu vímu-
efna, oftast er dánarorsökin
óbeinlínis tengd neyslunni. Fólk
ekur drukkið, dettur, fær sýkingu
af sprautum eða tekur lyf í ógáti
vegna sljóleika af vímu.
Gunnlaugur vill ekki tjá sig um
einstök mál sem eru nú mikið í
fréttum, segist t.d. ekki vera búinn
að skila endanlegri skýrslu um
svonefnt Vegas-mál. Hann leggur
áherslu á nauðsyn þess að unnið
sé í kyrrþey meðan mál sé í gangi.
Yfirleitt sé ekki svarað spurn-
ingum um einstök mál í síma.
Faxtæki sé ekki notað, reynt sé
að tryggja með öllum hætti að
enginn óviðkomandi geti klófest
viðkvæmar upplýsingar. Blaða-
maður sér hvergi í húsakynnum
deildarinnar neitt sem merkt er
með nöfnum. Alls staðar eru hlut-
ir merktir með númeri og hann
því engu nær um tengsl þeirra við
þekkt mál.
„Við erum eins konar verktakar
fyrir lögreglu og fleiri aðila. Ég
þarf oft að fá þjónustu annarra
sérfræðinga. Hér á hæðinni fyrir
neðan mig er rannsóknastofa í
lyfjafræði, þar eru sérfræðingar í
eiturefnum. Þegar grunur er um
að dánarorsök sé ofneysla vímu-
efna eða annarra lyfja þá sendi
ég sýni niður til greiningar. Einn-
ig hef ég mikil samskipti við
frumulíffræðideild Rannsókna-
stofu Háskólans vegna DNA-rann-
sókna.
Áður voru notaðar blóðflokka-
rannsóknir til að úrskurða í barns-
faðernismálum, það var Níels heit-
inn Dungal sem hafði frumkvæði
að því 1928. Hægt var að beita
útilokunaraðferðum með því að
bera saman blóðflokka barns og
meintra feðra en á hinn bóginn
ekki hægt að slá því föstu hver
faðirinn væri.