Morgunblaðið - 27.05.1998, Page 35

MORGUNBLAÐIÐ
AÐSENDAR GREINAR
MIÐVIKUDAGUR 27. MAÍ 1997
Dómnefndar;
hneyksli í HI
ÉG var meðal um-
sækjenda um lektor-
starf í almennri bók-
menntafræði við Heim-
spekideild HÍ. í dóm-
nefnd voru: Helga
Kress (fonnaður),
Martin Regal og Stein-
unn Lebreton Filippus-
dóttir. Dómnefndarálit-
ið er svo rangsleitið að
ekki verður setið þegj-
andi undir. Asamt
þremur öðrum um-
sækjendum gerði ég
athugasemdir við það,
en dómnefnd svaraði.
Hér verður vikið að
helstu aðfinnslu dóm-
nefndar við rit mín, að þau sýni
„litla þekkingu á grundvallarhug-
tökum bókmenntafræðinnar".
Rúmsins vegna verður að takmarka
þetta við fáein dæmi, og ég held mig
við prentuð rit, svo lesendur Mbl.
geti gátað staðhæfingar.
1. Um bók mína Kóralforspil
hafsins er ein hróplegasta rang-
færslan (bls. 25): „Þá virðist Öm
ekki gera mun á módemisma
(,,modemism“) og , nútíma
(„modemity"), eða gera sér grein
fyrir að um tvö mismunandi hugtök
er að ræða. Þannig velur hann að
nota lýsingarorðið „módem“, sem á
máli bókmenntafræðinnar vísar til
nútíma („modemity"), í stað
„módemískur“ („modemist") sem
vísar til módemisma. Þannig skort-
ir mjög á að ritið hafi nauðsynlega
teoretíska undirstöðu." Sannleikur-
inn er sá, að eftir að ég hafði rakið -
og rökrætt - mismunandi kenning-
ar um þetta, ályktaði ég (bls. 24):
„Það er einkennileg skilgreining
á nútímaljóðum, að þau eigi að hafa
einhver tvö af þremur einkennum,
sem i raun tengjast ekkert innbyrð-
is; bragfrelsi, hnitun og sjálfstæði
mynda. Það sýnir að hér er fyrst og
íremst um tímasetningu að ræða,
og reynt að spanna mjög sundur-
leitan straum nýjunga. Módemismi
er miklu þrengra hugtak, eins og
áður var rætt, m.a. getur hnitun
verið í margskonar
ljóðum, ekkert frekar
módemum. Söm verð-
ur niðurstaðan um
bragfrelsi, það kemur
ekki þessu máli við,
enda er það ekki talið
einkenni módemisma í
helstu fræðilegu yfir-
litsritum sem ég hefi
séð.“
Þetta rek ég svo
áfram, og er augljóst
að orð álitshöfundar
era fullkomin öfug-
mæli, ég geri einmitt
skarpan mun á því sem
þótti nútímaleg Ijóð — á
einhverjum tíma - og á
módemisma. Hins vegar tek ég það
eftir Eysteini Þorvaldssyni að nota
orðið „módem“ um hið síðara, enda
eðlilegt, bók hans Atómskáldin var
helsta rit um efnið á íslensku.
Þessu svarar dómnefnd: „Þá tel-
Það er mikil viðurkenn-
ing á ritum mínum,
---------------3i-----------——
segir Orn Olafsson, að
svona ósvífnar rang-
færslur þurfi til að ýta
mér til hliðar.
ur Öm það „rangfærslu álits-
höfundar" að hann geri ekki grein-
armun á hugtökunum módemismi
(modemism) og nútími (modemity)
og virðist helsta skýring hans sú að
þetta hugtakaragl eigi sér stoð í
fyrri fræðiritum íslenskum.“
Eins og allir lesendur geta séð,
era þetta bein ósannindi, stokkið frá
efnisatriði til orðalags.
2. Dómnefnd sagði (bls. 26):
„Skáldsagan Leigjandinn er súrr-
ealísk en ekki „módem“ af því að
„allar vísanir era ljósar. En það er
andstætt módemismanum“, (bls.
262).“
Af framsetningunni verður ekki
annað séð, en að þetta sé haft eftir
Örn
Ólafsson
mér. En svo er ekki, og það myndi
aldrei hvarfla að mér að kalla
Leigjandann súrrealískt verk. Slíkt
sýndi algera vanþekkingu á súrr-
ealisma. „Er þetta e.t.v. skoðun
álitshöfundar?" - spurði ég. Þessu
svaraði dómnefnd: „Vegna sundur-
leysis í byggingu og óljósrar hug-
takanotkunar ályktaði dómnefndin
að Öm teldi sögu eftir Svövu sem
rætt var um á bls. 262, „súrr-
ealíska" en því neitar hann. Verður
þetta leiðrétt til samræmis við lýs-
ingu á bls. 260 þar sem segir að
sagan beri einkenni „fáránleika",
en það er fræðiheiti sem Örn
virðist (andstætt skilgreiningum
bókmenntafræðinnar sem gerir
gi-einarmun á „súirealisma" og
absúrdisma") nota yfir óraunvera-
lega atburði, sbr. einnig bls. 260 í
riti hans.“ Þegar ein vitleysa er
rekin ofan í dómnefnd, spinnur hún
bara upp nýja. Hvergi er í riti mínu
sett samasemmerld milli súrreal-
isma og fáránleika, enda segi ég
beinlínis að umrædd saga Svövu
geti ekki tahst módern, vegna þess
að hún sé táknræn. Ég er ekki
ábyrgur fyrir ólæsi álitshöfundar.
Annar uppspuni fór þegar á eftir í
upphaflega álitinu:
3. „Gunnlaðarsaga „getur heldur
ekki talist módern", (bls. 262) af
þeirri einföldu ástæðu að þar fer
„tveimur sögum fram á ólíkum
tímaskeiðum", (bls. 262). Þessi
tenging, „af þeirri einföldu
ástæðu" er frá álitshöfundi komin
en ekki mér, og þetta er alveg frá-
leitt. Ég staðfesti bara að sagan er
ekki módem, hún hefur ekki ein-
kenni módemra sagna, sem ég rek
á marjgan hátt í bókinni.
4. Álitshöfundur gerði ýmsar at-
hugasemdir við umfjöllun mína um
ljóð Huldu í óbirtu riti mínu, en
nefnir að vísu ekki helstu niður-
stöðuna þar, sem er að þau sýni
ekki nein sérstök kvenleg einkenni,
svo sem Helga Rress - formaður
dómnefndar! - hafði talið.“
Þessu svarar dómnefnd: „Það er
rangt að formaður dómnefndar
hafi fjallað um kvenleg einkenni á
ljóðum Huldu, enda getur Öm ekki
heimilda fyrir því, hvorki í riti sínu
né athugasemdunum. Hér virðist
Örn hafa raglað saman fræðimönn-
um, og er þetta enn einn vitnis-
burðurinn um ónákvæmni í vinnu-
brögðum hans.“
Þessi harði dómur er bæði bein
ósannindi um mitt rit, auk þess
sem ég verð að ráðleggja Helgu
Ert þú með
FÆÐUÓÞOL?
Matreiðslubók sem fær verðskuldaða
Eldað undir jökli er matreiðslubók fyrir fólk
með fæðuóþol, candida sveppasýkingu eða
fólk sem einfaldlega vill góðan, heilsusamleg-
an og hollan mat.
Ummæli:
„Frábært að finna loks bók með fæði sem
kitlar bragðlaukana, þó ekki sé í því sykur,
hvítt hveiti, mjólkurvörur eða ger. Algerir
sælkeraréttir og þó er heilbrigði haft í fyrir-
rúmi. Matreiðslubók sem hefur lengi vantað
á markaðinn."
- HALLGRÍMUR Þ. MAGNÚSSON læknir.
„Loksins er komin á markaðinn bók sem veitir
fólki eins og mér, sem er með fæðuóþol, tækifæri
til að borða spennandi og bragðgóða rétti.“
- ANNA KATRÍN OTTESEN sjúkraþjálfari.
Höfundarnir kynna bókina í Heilsuhúsinu, Kringlunni
í dag frá kl. 15 - 18 og á morgun fimmtudag 28. maí,
í Hagkaup, Kringlunni frá kl. 15 - 18.
Kress að lesa sín eigin rit. í um-
ræddum kafla vitna ég í grein
hennar (Kvennabókmenntir, bls.
22-28 í: Islenskar kvenna-
rannsóknir, Rvík 1985), en þar seg-
ir m.a. (bls. 26): „Aðrar leita utan
rithefðarinnar að formi fyrir kven-
lega reynslu, og má þar m.a. nefna
Huldu, sem með þulum sínum fær-
ir fram þá munnlegu kvennahefð
sem fyrir var.“
Um það segi ég, að það sé líklegt
að þulur hafi einkum komið frá
konum og öldungum við að svæfa
börn, en skjótt hafi karlmenn farið
að yrkja þulur, og vel megi konur
hafa ort þau þjóðkvæði, sem m.a.
Jóhann Gunnar hafði að fyrirmynd,
„og hvar er þá kynbundin hefð?“
Ennfi-emur vitna ég til þeirrar
kenningar, sem Helga hefur (s.r.
bls. 27) eftir Ellen Moers, „að í
bókmenntum sínum samsami kon-
ur sig gjarnan því sem er lítið og
minnimáttar, og séu litlir hlutir,
svo sem blóm, fuglar og fiðrildi,
mjög algengir í myndmáli kvenna
þar sem þeir fái oft táknræna
vídd.“ Þetta heyrði ég Helgu ítreka
um íslenskar skáldkonur í Þjóð-
leikhússkjallaranum 27.4. sl., en
var þá enn ekki farin að huga að
því hvort þetta einkenni mætti
einnig finna á skáldskap karla. En í
umræddum kafla benti ég á, að
þetta væri áberandi í mörgum
vinsælustu íslenskum ljóðum á 19.
öld, eftir karlmennina Jónas Hall-
grímsson og Steingrím Thorsteins-
son. Og svo er Helga að skamma
aðra fyrir slaka fræðimennsku!
Nú segir fólk mér, að framan-
greind vinnubrögð komi engum á
óvart, sem fylgst hafi ineð
„fræðistörfum“ Helgu Kress. Ég
skal fallast á það, en mikið leggst
það fólk lágt, sem tekur þátt í
slíku. Ég hefi aldrei talið rit mín
óaðfinnanleg, þvert á móti sett þau
fram sem innlegg í fræðilega um-
ræðu. En það er mikil viðurkenn-
ing á ritum mínum að svona ósvífn-
ar rangfærslur þurfi til að ýta mér
til hliðar.
Höfundur er bókmenntafræðingur.
Framsæknustu
fyrirtæki og frumkvöðlar
Islands og Evrópu
- Forsendur velgengni -
Morgunverðarfundur á Grand Hótel
Gmmtudaginn 28. maí 1998 kl. 8:15 -10:15
Dagskrá
Mæting og afhending gagna.
Ávarp
Finnur Ingólfsson, iðnaðar- og
viðskiptaráðherra.
Afhending viðurkenninga
Iðnaðar- og viðskiptaráðherra Finnur Ingólfsson og
Sveinn Hannesson framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins,
afhenda 6 framsæknum frumkvöðlum og fyrirtækjum þeirra
viðurkenningu fyrir árangur í rekstri og að hafa náð
inn á lista Europe's 500.
Europe's 500
Robin Lockerman, framkvæmdastjóri Europe's 500.
Framsæknustu fyrirtæki og frumkvöðlar íslands
og Evrópu- helstu einkenni
Kristján Jóhannsson, Viðskiptafræðistofnun Háskóla íslands.
Tíu kennisetningar um velgengni fyrirtækja
Baldur Pétursson, deildarstjóri í iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti
og formaður verkefnisstjómar.
Sjónarmið frumkvöðuls
Amgrímur Jóhannsson, forstjóri flugfélagsins Atlanta.
Sjónarmið frumkvöðuls
Össur Kristinsson, forstjóri stoðtækjafyrirtækisins Össur.
Orsakir velgengni - panelumræður 6 frumkvöðla
af lista Europe's 500
Stjómandi Sveinn Hannesson, framkvæmdastjóri,
Samtaka iðnaðarins.
Fundarstjóri:
Sveinn Hannesson, ffamkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins.
Skráning:
Afgreiðsla iðnaðar- og viðskiptaráðuneytis,
sími: 560-9070.
gðsAMTÖK
IVR ... IÐNAÐARINS
www.mbl.is
Ta