Morgunblaðið - 26.06.1998, Blaðsíða 28

28 FÖSTUDAGUR 26. JÚNÍ 1998
MORGUNB LAÐIÐ
AÐSENDAR GREINAR
Sjálfsbjörg á höfuðborg-
arsvæðinu 40 ára
Fleira um
Stiklur
JÁ, ÞAÐ eru 40 ár
liðin £rá stofnun félags-
ins, nánar tiltekið 27.
júní 1998.
Það var hópur hreyfi-
hamlaðs fólks sem hafði
hist nokkrum sinnum
og velt fyrir sér stofnun
félags fatlaðra.
Svo var það 27. júní
1958, sem haldinn var
stofnfundur. Eldhuginn
Sigui'sveinn D. Kristins-
son tónskáld leiddi hóp-
inn við stofnun Sjálfs-
bjargar í Reykjavík.
Hann hafði 9. júní
sama ár stofnað á Siglu-
firði fyrsta Sjálfsbjarg-
arfélagið.
Ákveðið var að öll félögin skyldu
heita Sjálfsbjörg félag fatlaðra og
svo staðarheitið á eftir.
Stofnuð voru 5 félög þetta fyrsta
ár 1958. Árið 1959 er landssamband
félaganna stofnað og var það nefnt
Sjálfsbjörg, landssamband fatlaðra.
Átti það að halda utan um félögin og
veita þeim þann stuðning, sem þurfti
til að félögin gætu dafnað.
Sjálfsbjörg varð brautryðjandi í
málefnum fatlaðra, þar sem ekki
voru mörg slík félög til á þessum ár-
um. Reyndar var til félag, sem hét
Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra,
en það var í upphafi stofnað af for-
eldrum og aðstandendum fatlaðra
barna og unglinga. Hópurinn, sem
stofnaði Sjálfsbjörg, vildi sjálfur
vinna að sínum málum og fannst
hann helst geta það með því að
stofna eigið félag. En alltaf var gott
samstarf við Styrktarfélagið langt
fram eftir árum. Fyrsta
húsnæði félagsins var í
húsi Styrktarfélagsins
að Sjafnargötu 9. Þar
hafði félagið aðstöðu
fyrir skrifstofu og
ræktaði þar hinn fé-
lagslega þátt, sem hefur
síðan verið ríkjandi í fé-
lagslífinu.
Samkvæmt eldri
fundargerðum félagsins
var strax mikið rætt um
málefni félaganna, sem
helst sneri að Trygg-
ingastofnun ríkisins. Og
enn þann dag í dag er
verið að kljást um rétt-
indi og lq'ör fatlaðs
fólks. Því þótt mikið
hafí áunnist hefur líka margt horfið
og eru t.d. nú allar bætur tekju-
tengdar, sem væri í lagi ef viðmiðun-
Eldhuginn Sigursveinn
D. Kristinsson tónskáld
leiddi hópinn, segir
Sigurrós M.
Sigurjónsdóttir, við
stofnun Sjálfsbjargar í
Reykjavík.
artekjur tekjutryggingai- væru
hærri en nú eru, eða um 18 þúsund
krónur á mánuði og eftir það skerð-
ist hver króna um 45%. Ef fólk hefur
rétt á lífeyri, tekjutryggingu og
heimilisuppbót nær það ekki lág-
markslaunum í landinu og jafnvel
ekki þó að réttur sé á einhverjum
uppbótarflokki. Þetta er ekki í anda
þeirra Almannatrygginga, sem mót-
uð voru árið 1930.
Við sem stóðum að stofnun félags-
ins held ég hafi verið þannig innan-
brjósts eins og segir í kvæði eftir Ás-
geir Ingvarsson, lagið eftir Sigur-
svein D. Kristinsson:
„Rofin er hula húms og skugga
hafinn er dagur nýr.“
Það má með sanni segja að ný sýn
á lífið hafi opnast við stofnun félags-
ins.
En málefnin eru mörg sem unnið
hefur verið að og má þar nefna t.d.
ferlimál, sem eru okkar hjartans mál
og hefur þokast talsvert áleiðis, og
þó kannski mest hin síðari ár.
I tilefni af afmælinu ætlar Sjálfs-
björg á höfuðborgarsvæðinu að vera
með útihátíð og dagskrá á landi, sem
félagið fékk til afnota árið 1994 og er
í landi Vatnsenda við Elliðavatn.
Ætlunin er að opna útivistarsvæðið
formlega og gefa því nafnið Kriki.
Nafnið er kannski ekki tilkomumik-
ið, en það er Krikinn okkar og um
leið ömefni í landinu þar í kring.
Unnið hefur verið við að gera stað-
inn aðgengilegan og er það stolt okk-
ar að gera þetta þannig úr garði að
fatlaðir komist þar um, en margt er
þó ógert. Félagið hefur notið stuðn-
ings margra aðila við þetta verk og
færum við þeim miklar þakkir fyrir.
Hátiðin hefst kl. 14:30 á laugar-
dag.
Höfundur er formaður Sjálfsbjargar
á höfuðborgarsvæðinu.
Sigurrós M.
Sigurjónsdóttir
Kvótakerfið - Ætla Islendingar
að týna Ameríku í annað sinn?
DV HEFUR það
eftir Rögnvaldi Hann-
essyni, prófessor í
Björgvin, að kvóta-
kerfið sé merkasta
uppgötvun, sem Is-
lendingar hafi gert.
Þetta em stór orð um
mennina, sem upp-
götvuðu Grænland,
Ameríku, Svalbarða
(Jan Mayen), þjóðveld-
ið og skuttogarann.
Öllu var þessu þó
glutrað niður af ýms-
um ástæðum.
Af háværri andstöðu
margra Islendinga við
kvótann mætti ætla að
það mundi standa á endum að við
myndum leggja kvótann niður í
þann mund er aðrar þjóðir taka
hann almennt upp.
Ef til vill er þetta óþarflega mikii
svartsýni. Almenningur veit sínu
viti. Eftir því sem menn hamast
meira gegn kvótanum
eflist fylgi stjórnar-
flokkanna í skoðana-
könnunum. Sjálfstæð-
isflokkurinn nýtur um
þessar mundir tæplega
50% fylgis og mikill
meirihluti þjóðarinnar
styður ríkisstjóm Da-
víðs Oddssonar og
Halldórs Ásgrímsson-
ar.
Fylgi Sverris Her-
mannssonar, sem boð-
ar afnám kvótakerfis-
ins, mælist ekki. Þjóð-
in veit betur.
Á móti þessu geta
menn bent á að 75%
þjóðarinnar séu fylgjandi auðlind-
arskatti eða auðlindargjaldi, eftir
því hvað menn vilja kalla þetta. En
hvernig er spurt? Eins og Markús
Möller hefur matreitt þetta mál er
efni spurningarinnar í skoðana-
könnuninni eitthvað á þessa leið:
Jóhann J.
Ólafsson
^.0 LL HREir í Sl IEFI m í
Urvalið er hjá okkur lí i ES1 A I
piAsS*' . 1 -■ass. Nýbýlavegur 18 • 200 Kópavogur 1 I—"Hl Sími: 510-0000 • Fax; 510-0001 ’
/
Eg verð að lýsa aðdáun
minni á þeim hluta
þjóðarinnar, sem lætur
ekki blekkjast af þessu
lýðskrumi, segir
Jóhann J. Olafsson í
fyrstu grein sinni um
kvótakerfið.
„Viltu 25 þús. krónur á ári? Út-
gerðin borgar." 75% svarenda vilja
það en 25% ekki. Ég verð að lýsa
aðdáun minni á þeim 25% þjóðar-
innar, sem láta ekki blekkjast af
þessu lýðskrumi.
í nýlegri skoðanakönnun svöruðu
80% játandi spurningunni: „Viltu að
ríkið verji meiru fé til heilbrigðis-
mála?“ I raun er verið að spyrja:
„Viltu meiri ókeypis heilbrigðis-
þjónustu?" 80% vÚja það. Hvernig
hefði svarið orðið við spurningunni:
„Vilt þú verja meiru fé til heilbrigð-
ismála?"
Jákvæð útkoma við þeirri spurn-
ingu hefði varla orðið 80%, en samt
hygg ég að mörgum kæmi á óvart
hversu margir eru reiðubúnir sjálf-
ir að leggja meira fé fram til heil-
brigðismála. Seinni spurningin
hefði skilað nákvæmari og raun-
særri niðurstöðu. Ég tek heilshug-
ar undir skoðun Rögnvaldar Hann-
essonar um að kvótakerfið sé ein-
hver mesta uppgötvun íslendinga.
Fyrir mörgum árum hélt ég því
fram í blaðagrein að Efnahags-
bandalagið ætti að taka okkar fisk-
veiðistjórnunarkerfi til fyrirmynd-
ar. Ég er sannfærður um það að ef
kvótakerfið verður almennt tekið
upp í heiminum verði það næsti
stórsigur gegn hungurvofunni í
þróunarlöndunum.
Höfundur er stórkaupmaður.
MIKIL býsn þóttu
mér skrif Eiríks Þor-
lákssonar hér í blað-
inu á Jónsmessudag,
illu heilli orðræða á
mörkum þess að vera
svaraverð.
Afar leitt þykir mér
að hafa spillt þjóðhá-
tíðarskapi listsögu-
fræðingsins sem ég tel
mig ekkert eiga sökótt
við, og rak á
rogastans, en litlu ráð-
um við listrýnar blaðs-
ins hvenær skrif okk-
ar birtast sem ég veit
að hann varð meira en
var við tímaskeiðið
sem hann fyllti hópinn fyrir minn
atbeina. Sjálfur þurfti ég að bíða í
10-11 daga eftir að grein mín um
merkasta og þýðingarmesta
myndlistarviðburð Listahátíðar,
sýningar á verkum óvita- og
hjástefnulistamannsins Max
Ernst, rataði loks á síður blaðsins.
Öll bera skrif Eiríks þess vott
að hann hafi hespað þau af í
stundarbræði og óspart verið
hvattur og bakkaður upp, þannig
að hann hefur tapað áttum um
stund, því þau standast engan
veginn nána opna og rökræna
skoðun.
Rýni mín á framkvæmdina,
Stiklað á Straumum, úrval lista-
verka úr eigu Listasafns Reykja-
víkur, var þaulhugsuð og margra
daga verk og leit ég sex sinnum
inn á Kjarvalsstaði áður en ég lét
hana frá mér fara, slíkt þótti mér
vægi hennar.
Skiptir minna hvort sýningunni
hafi seinkað eða ekki vegna kosn-
inga, mun meiru að óhugsandi á
að vera að nota þessa listhöll
Reykjavíkur undir kjörstað. En
öllu, svo litið sé til næsta nágrenn-
is, að engum óbrjáluðum dytti í
hug að nota Den Frie, eða
Charlottenborg í Kaupmannahöfn,
til slíkra athafna, Malmö Kon-
sthall, Liljeválchs-listhöllina, eða
núlistasafnið í Stokkhólmi, At-
henæum eða nýja núlistasafnið í
Helsingfors, Kunstnerenes Hus,
eða Samtímalistasafnið í Ósló, því
síður hinar stærri listhallir heims-
borganna. Tel mig ekki þurfa að
útskýra það nánar, en gæti sama
fólk hugsað sér Hallgrímskirkju
sem kjörstað? Þar er vel að
merkja hátt til lofts og vítt til
veggja.
Upplýsandi, að allt ferlið var
vitað með góðum fyrirvara, segir
okkur helst að hér muni um mark-
aða sumarsýningu að ræða sem
skeytt var við Listahátíð og kem-
ur því lítið embættisfærslu Eiríks
við. Hann er eðlilega enn að fram-
kvæma það sem forverinn skipu-
lagði fram í tímann.
Þótt ég noti stærstu stækkunar-
gler sé ég hvergi í skrifi mínu að-
dróttanir um að á sýningunni á
Borgarsafni núlista í París hafi
verið samankomið, óþekkt og
„óverðugt" listafólk, en getur Ei-
ríkur borið það til baka að innan
um hafi verið fólk í námi eða ann-
að sem sýningarstjórar eru að
markaðssetja og fáir í heimalönd-
unum kannast við? Það hafa þá
margir starfsbræður mínir í út-
landinu verið með skyldar að-
dróttanir á síðustu árum ef marka
má orðræðuna í menningarkálfum
dagblaðanna.
Nýverið kom út bók í Kaup-
mannahöfn, sem tekur ástandið í
listheiminum fyrir og óskipta at-
hygli mun hafa vakið. Hef ég hug
á að nálgast hana eins fljótt og
mér er auðið og greina lesendum
blaðsins frá efni og innihaldi eftir
bestu getu, verður þá kannski ráð
að halda orðræðunni áfram.
- Ef ekki eru forsendur fyrir
hendi að gera sumar-
sýningar fjölþættar
og spennandi fyrir
fólk, jafnt innlent sem
útlent, þá veit ég ekki
tilgang þeirra. Er á
leið til London í þann
mund sem sumarsýn-
ingin á Royal
Academy opnar í þvi
skyni að fjalla um
hana og margt fleira,
en þar er gífurleg
þröng á þingi frá því
hún opnar á morgn-
ana og lokar á kvöld-
in. Gefur auga leið, að
þar á breitt úrval
breskra listamanna
verk eftir sig og engin útilokunar-
regla í gildi né örfáir gæðingar
forstöðumannsins valdir út og þeir
slegnir til riddara á kostnað allra
annarra. Það er engin heildarsýn
en einmitt „stiklað á stóru“ varð-
andi það helsta sem er að gerast í
breskri samtímalist og telst mik-
ilsvert í myndlistarsamræðunni,
dialógunni. Állt tekið til meðferð-
ar en engin aldursgreining né
kvótaskipting á dagskrá. Þá bý ég
í nágrenni Kjarvalsstaða, nýt þess
iðulega að ganga yfir Klambratún
Ef ekki eru forsendur
fyrir hendi að gera
sumarsýningar
fjölþættar og
spennandi fyrir fólk, þá
veit Bragi Asgeirsson,
ekki tilgang þeirra.
og á þá leið framhjá Kjarvalsstöð-
um, alveg í botn á þessum undur-
samlegu súrefnismettuðu og lit-
fögru sumardögum. Fyi’ir um-
rædda sýningu komst ég ekki hjá
því að taka eftir drjúgri umferð
listamanna, sem verk eiga á henni,
á staðinn. Myndir af sama fólki
birtust á síðum blaðanna við að
setja upp verk sín og annarra og
frekar hafa þeir valið en hafnað
eigin verkum. Þetta er nokkuð
frábrugðið því sem gerðist er aðr-
ir áttu í hlut sem ekki voru jafn
hallir undir fyi’irrennara Eiríks,
en þeir voru nánast óvelkomnir á
staðinn á meðan verið var að vinsa
úr verkum þeirra með hroka og
yfirlæti. Vart er það óskiljanleg og
óafsakanleg firra að vekja hér at-
hygli á og ekki listrýni samboðin.
Loks fýsir mig alveg sérstaklega
að upplýsa Eirík um, að fram-
kvæmd sýninga er ekki það sama
og hlutirnir á þeim; þannig hefur
þreytt úrtak á verkum Kjarvals
nákvæmlega ekkert með álit mitt
á list hans að gera; 0,00%. Hvert
það er hafa lesendur blaðsins get-
að sannfært sig um í nær 32 ár,
þarf ekki stafkrók við að bæta.
Taugatitringur Eiríks má vera
skiljanlegur í ljósi þess að alla-
jafna er fámennt starfslið hússins
í meirihluta sýningargesta, eða
svo hefur verið er mig og aðra hef-
ur borið að, jafnvel á besta sýning-
artíma vikunnar. En gefur það
ekki tilefni til að breyta um starfs-
hætti og reyna að fá aftur þá fjöl-
mörgu fastagesti inn í húsið er þar
hafa ekki látið sjá sig um árabil,
helst múg og margmenni um leið?
Óska listsögufræðingnum auðnu
og velfarnaðar taki hann þá
stefnu. Tálvon að það bæti að-
sóknina að blása í herlúðra og
þyrla upp moldryki á kostnað per-
sónu minnar, leyfi mér að
óbreyttu að standa við allt sem ég
lét frá mér fara.
Höfundur er myndlistargagnrýn-
andi.
Bragi
Ásgeirsson