Morgunblaðið - 26.06.1998, Síða 38

38 FÖSTUDAGUR 26. JÚNÍ 1998
MINNINGAR
MORGUNBLAÐIÐ
TOMAS
GÍSLASON
•t
Tómas Gíslason
var fæddur á
Mykjunesi í Holtum,
Rangárvallasýslu,
3. ágúst 1913. Hann
lést á hjúkrunar-
heimilinu Skjóli í
Reykjavík 18. júní
síðastliðinn. For-
eldrar hans voru
Þóranna Tómas-
dóttir, f. 10. júlí
1870 í Húnakoti í
Þykkvabæ, d. 1.
okt. 1963, og Gísli
Amundason, sjó-
maður í Hafnar-
firði, f. 14. nóv. 1889 á Bjólu í
Holtum, d. 2. des. 1941.
Kona Tómasar var Gerður
Magnúsdóttir, kennari, f. 12.
des. 1919 á Guðrúnarstöðum í
Vatnsdal, d. 26. febr. 1992. For-
eldrar hennar voru Magnús
Magnússon, ritsljóri og rithöf-
undur, f. 27. maí 1892 á Ægis-
síðu á Vatnsnesi, d. 16. júní
1978, og Sigríður Helgadóttir, f.
1. okt. 1899 á Vatnsleysu í Bisk-
upstungnahreppi, d. 31. des.
1960. Börn þeirra eru: Dr.
Sverrir Tómasson, miðalda-
fræðingur, f. 5. apríl 1941, maki:
Sigríður D. Þorvaldsdóttir,
stundakennari við Háskóla fs-
Hver dagur hefur sína sól,
samt skyggir stundum á;
ei geta verið alltíð jól,
ýmsu títt fyrir brá;
vant er lukkunnar valta hjól
aðvendasttilogfrá;
en hvert á ég að hverfa í skjól,
sem hvergi frístað á?
Þetta brot úr erfiljóði eftir Jón
Þorláksson á Bægisá kemur mér í
hug, þegar ég kveð tengdaföður
minn með fáeinum orðum. Jón á
Bægisá var langalangafi hans, og
um fáa menn var meira rætt í fjöl-
skyldu hans, bæði líf hans og list.
Þóranna móðir Tómasar var dótt-
ir Tómasar Þórðarsonar frá Sumar-
liðabæ í Holtum og konu hans Jó-
hönnu Margrétar Jónsdóttur, sem
var dóttir Jóns Sigurðssonar prests
í Kálfholti, en hann var launsonur
þjóðskáldsins. Jón á Bægisá missti
tvívegis hempuna fyrir hjónaband
vegna barneigna með sömu konu,
Jórunni Brynjólfsdóttur í Fagradal,
en þeim var meinað að eigast. Hann
kvæntist Margréti Bogadóttur í
Hrappsey Benediktssonar, en þau
slitu samvistir. Ráðskona hans um
árabil var Helga Magnúsdóttir, og
tvö böm hennar ólust upp á Bægisá
sem fósturbörn skáldsins. Þau voru
öðrum eignuð, en öllum var kunnugt
um hið rétta faðerni.
Séra Jón á Bægisá henti gaman
að þessum hlutum sem mörgu öðru
og lét hvem hugsa það sem hann
vildi. Við fæðingu séra Jóns Sigurðs-
sonar orti hann stöku sem fleyg
varð um allt land og er enn kunn:
A Bægisá ytri borinn er
býsna valinn kálfur,
vænt um þykja mundi mér,
K mætti eg eiga hann sjálfur.
Þórönnu kynntist ég ekki, en hún
var að sögn eftirminnilegur persónu-
leiki; lítil vexti og hnellin, kjarkmikil
og kjamyrt svo að eftir var tekið.
Hún missti fóður sinn á sjöunda ári
og móður sína tíu ára og fékk því að
kenna á óbh'ðum kjörum munaðar-
leysingja í gamla íslenska bændasam-
félaginu. Henni vildi til happs að
Margrét Einarsdóttir í Háfi og mað-
ur hennar Þorgeir Sigurðsson buðust
til að taka hana að sér meðgjafar-
laust. Fermingarárið sitt fór hún síð-
- an til hálfsystur sinnar Jóhönnu
Magnúsdóttur sem þá hafði nýbyrjað
búskap á Kárastöðum í Þingvallasveit
með manni sínum Halldóri Einars-
syni.
Þóranna giftist sómamanni, Guð-
jóni Gestssyni bónda, og þau hófu
búskap á Vetleifsholtsparti árið
1899 við lítil efni og eignuðust brátt
lands; Magnús Tóm-
asson, myndlistar-
maður, f. 29. apríl
1943, maki: Erla
Norðfjörð tækni-
teiknari; Þóranna
Tómasdóttir Grön-
dal, menntaskóla-
kennari, f. 17. des.
1945, maki: Gylfi
Gröndal rithöfund-
ur; Sigurður G.
Tómasson, útvarps-
maður, f. 1. des.
1950, maki: Stein-
unn Bergsteinsdótt-
ir textílhönnuður;
Sigríður Tómasdóttir, kennari,
f. 5. júlí 1955, maki: Robert
Christie, blaðamaður; Jóhanna
Margrét Tómasdóttir, f. 5. mars
1957, d. 9. sept. 1973; Gerður
Tómasdóttir kennari, f. 3. sept.
1961, maki: Ævar Harðarson,
arkitekt. Barnabömin em átján
og bamabamabörnin fimm.
Tómas tók sveinspróf í raf-
virkjun 1936, starfaði hjá ýms-
um rafvirkjameisturum og rak
um tíma fyrirtækið Sigurð
Jónsson, en vann Iengst hjá Raf-
magnsveitu Reykjavíkur.
Tómas verður jarðsunginn
frá Bústaðakirkju í dag og hefst
athöfnin klukkan 13.30.
þrjár dætur. Þau hjón voru samhent
og dugmikil í harðri lífsbaráttu al-
þýðufólks á þessum tíma. En Þór-
anna fékk ekki lengi að njóta sam-
vista við sinn ágæta mann. Hann
stundaði sjómennsku á vetrum, eins
og títt var um efnaminni bændur, og
í byrjun vertíðar árið 1906 gekk
hann suður til Reykjavíkur og réð
sig á fiskiskútuna Ingvar sem var
eign Duus-verslunar.
Þetta ár gerði óvenju mörg stór-
viðri hér á landi sem ollu sáru mann-
tjóni. Hinn 7. apríl var slíkt foráttu-
brim að menn mundu vart annað
eins. Ingvar leitaði hafnar, en skipið
var laskað eftir áfall í Garðsjó, og
þegar það kom á móts við Við-
eyjareiði steytti það á blindskeri.
Holskeflumar riðu yfir það, skip-
verjar reyndu að forða sér upp í
reiðann, og í þrjár klukkustundir
börðust þeir þar við dauðann án
þess að hjálp bærist.
Það sást til skipsins úr sjónaukum;
menn fylgdust með slysinu ft-á upp-
hafi til enda; horfðu á skipveija
hverfa hvem af öðmm úr reiðanum í
ólgandi brimið - án þess að fá nokkuð
að gert.
„Ætli drukknandi menn hafi
nokkurn tíma jafn lengi haft jafn
sterka von um hjálp sem þessir
menn,“ skrifaði eitt blaðið.
Þetta er eitthvert átakanlegasta
sjóslys sem orðið hefur hér á landi.
Þóranna stóð nú uppi ekkja með
þrjú börn í ómegð. Sveitungar henn-
ar reyndust vel hinni vegalausu fjöl-
skyldu. Einar Guðmundsson og
Guðrún Jónsdóttir, sem lengst
bjuggu á Bjólu í Holtum en vom þá í
Rifshaiakoti, buðu Þórönnu að koma
til sín með allar dæturnar. Það höfð-
inglega boð þáði hún og örlítil trygg-
ing, sem hún hafði fengið eftir mann
sinn, gerði henni kleift að byggja sér
þar lítinn bæ. Seinna fluttust þau til
Eyrarbakka, og að lokum lá leiðin til
Reykjavíkur.
Elstu dótturinni kynntist ég vel,
Jóhönnu Margréti, en hún var kona
tignarleg í fasi, dökkhærð, fínlega
vaxin og gædd sjaldgæfum mann-
kostum. Hún var óeigingjörn í þess
orðs fyllstu merkingu; lifði alla ævi í
þágu annarra og ætlaðist ekki til
endurgjalds fyrir velgjörðir sínar.
Maður hennar var Guðmundur Guð-
mundsson læknir; þeim varð ekki
barna auðið, en í staðinn sinnti hún
systkinabörnum sínum af einstakri
alúð. í rauninni var hún stoð og
stytta fjölskyldunnar allrar.
Næstelstu dótturina, Sigríði Stef-
aníu, þekkti ég einnig, en hún giftist
dönskum manni Jens Bögh og bjó í
Kaupmannahöfn alla ævi. Það var
ógleymanlegt að heimsækja hana í
Dronningensgade, þar sem veggir
vora þaktir íslenskum landslags-
myndum og Morgunblaðið var í há-
um stöflum. Hún var meiri og betri
íslendingur en flestir landar hennar
þrátt fyrir útlegðina. Þau hjón eign-
uðust eina dóttur, Jóu Hönnu, sem
búsett er í Danmörku og gift Niels
Nielsen póstmeistara.
Yngstu dótturinni, Ólafíu Þór-
unni, kynntist ég ekki, en því betur
dætram hennar tveimur, Eddu
Skúladóttur, sem gift er Guðmundi
Þóri Tryggvasyni trésmið, og Sig-
rúnu Skúladóttur, en maður hennar
er Sævar Halldórsson læknir.
Þegar Þóranna var orðin 43 ára
eignaðist hún einkason sinn, Tómas,
og naut hann mikils ástríkis og um-
hyggju móður sinnar og systra.
Faðir hans var Gísli Amundason Fil-
ippussonar frá Bjólu í Holtum.
INGUNN
BALD URSDÓTTIR
+ Ingunn Baldurs-
dóttir fæddist á
Akureyri 27. októ-
ber 1945. Hún lést
af slysförum 15.
júní síðastliðinn og
fór útför hennar
fram frá Akureyr-
arkirkju 23. júní.
Okkur setti hljóðar,
samstarfskonumar á
Dvalarheimilinu Hlíð,
þegar við mættum til
vinnu mánudagskvöldið
15. júní síðastliðinn og
okkur var tilkynnt að samstarfskona
okkar, hún Ingunn, hefði látist af
slysförum þá fyrr um daginn. Það
sóttu hratt að okkur ljóslifandi
minningarnar. Ingunn alltaf hress
og kát, alls staðar fylgdu henni glað-
værð og hlýja, bæði gagnvart vist-
fólki og samstarfsfólki. Alltaf var
hún boðin og búin að rétta hjálpar-
hönd enda kom það sér vel í því
starfi sem hún vann á Dvalarheimil-
inu Hlíð sem sjúkraliði og „flakkari"
á næturvöktum, en starfið felur í sér
aðstoð á öllum deildum heimilisins.
Áhugamál Ingunnar voru mörg og
fengu margir að njóta þeirra. Allt
föndur lék í höndum hennar, t.d.
þegar hún framleiddi túlípana í
tugatali, kenndi þeim samstarfskon-
um sem gátu lært handbragðið, en
hinar fengu nokkra í vasa og deild-
irnar líka. En fyrst og
síðast var hugur henn-
ar hjá fjölskyldunni,
manni, börnum og ekki
síst bamabömum, sem
henni varð svo tíðrætt
um og veittu henni svo
mikla gleði. Er því hug-
ur okkar hjá þeim öll-
um á þessum erfiða
tíma og viljum við
senda Matta, Jóni
Birgi, Baldri, Sævari,
fjölskyldum þeirra og
öðrum ástvinum Ing-
unnar okkar dýpstu
samúðarkveðjur með
von um að tíminn græði öll sár. Eftir
stendur minningin um mæta konu.
Nú legg ég augun aftur,
Ó, Guð, þinn náðarkraftur
mínverivörnínótt.
Æ, virzt mig að þér taka,
mér yfír láttu vaka
þinn engil, svo ég sofi rótt.
(Sv.E.)
Kveðja frá samstarfskonum á
næturvöktum Dvalarheimilisins
Hlíðar, Akureyri.
Það dimmdi yfir hinn 15. júní sl.
þegar okkur var tilkynnt hörmulegt
fráfall hennar Ingunnar okkar. A
slílcri sorgarstundu er erfitt að átta
sig á tilgangi almættisins, það eina
sem veitir huggun er að einhver
Hann var sjómaður í Hafnarfirði, en
fórst með togaranum Sviða sem tal-
inn var af 2. desember 1941. Ekkert
spurðist til skipsins, en með því fór-
ust 25 menn; 14 þeirra voru kvæntir
og áttu samtals 46 börn.
Tómas nam rafvirkjun við Iðn-
skólann í Reykjavík, tók sveinspróf í
þeirri iðngrein 1936, en meistarar
hans voru Óskar Árnason og Eirfk-
ur Helgason. Hann starfaði fyrst hjá
Eiríki, síðan Guðmundi Þorsteins-
syni, Jóni Sigurðssyni og O.P. Niel-
sen, en síðast og lengst vann hann
hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur.
Mestu gæfu lífs síns taldi hann að
hafa eignast sína góðu og sterku
konu, Gerði Magnúsdóttur kennara,
en þau eignuðust sjö mannvænleg
börn. Fyrst bjuggu þau á Hverfis-
götu 80, en 1950 tókst þeim að kom-
ast yfir eigin íbúð að Bústaðavegi
67, sem Tómas innréttaði, og áttu
þar heima í meira en fjöratíu ár. Þar
bjó einnig tengdafaðir hans, Magnús
Magnússon Stormur, sá frægi og
skemmtilegi maður.
Dugnaði Tómasar til vinnu og
handlagni hans var viðbragðið; hon-
um féll sjaldan verk úr hendi og
nýtni hans var með eindæmum, eins
og flestra af hans kynslóð. Engu
mátti fleygja, hvort sem það var
nýtilegt eða ekki. í tómstundum sín-
um á stríðsárunum byggði hann
sumarbústað á Þingvöllum úr kassa-
fjölum og fleiru sem til féll - og þar
naut fjölskyldan oft næðisstunda í
skauti náttúrunnar.
Ég á tengdaföður mínum þakkar-
skuld að gjalda fyrir vinsemd í minn
garð og ómetanlega hjálpsemi á
heimili mínu; ævinlega fór hið besta á
með okkur og aldrei varð okkur
sundurorða. Ef vaskur stíflaðist var
hann óðara kominn á vettvang; ef
nýtt rafmagnstæki hafði verið keypt
tók hann að sér að tengja það; þótt
ekki þyrfti annað en reka nagla í
vegg tók hann ómakið af húsbóndan-
um - og minntist aldrei einu orði á
ótrálega vanhæfni hans í verklegum
efnum.
„Nei, þú ert ekki smiður, ég veit
það,“ sagði hann eitt sinn við mig.
„Hitt er annað,“ bætti hann síðan
við og glotti við tönn. „Þú getur
verið ágætur orðasmiður fyrir því!“
Tómas var trygglyndur og fast-
heldinn drengskapai-maður. Hann
þurfti of lengi að heyja harða bar-
áttu við Bakkus konung og þótti sárt
að hún skyldi bitna mest á þeim sem
honum þótti vænst um.
Hann var með afbrigðum heilsu-
hraustur og harður af sér. En þegar
hann missti Gerði konu sína var eins
hann sé. Með nokkram orðum lang-
ar mig og fjölskyldu mína að minn-
ast hennar Ingunnar okkar sem var
svo stór hluti af lífi okkar, og það
fyrsta sem kemur upp í hugann era
orð Einars Benediktssonar, „eitt
bros getur dimmu í dagsljós breytt",
orð sem lýsa henni vel þessari
brosmildu, kærleiksríku konu sem
alltaf var til staðar fyrir okkur. Það
var ósjaldan á uppvaxtarárunum að
við systkinin fórum í innbæinn að
leika við frændur okkar og settumst
svo inn í eldhús hjá Ingunni og feng-
um okkur eitthvað gott að borða.
Hún var húsmóðir af guðsnáð og
töfraði fram kræsingar að því er
okkur virtist án nokkurrar fyrir-
hafnar. Alltaf bauð hún okkur jafn
velkomin, faðmaði okkur að sér og
smellti kossi á kinn.
Árin liðu og alltaf sýndi hún sama
óþrjótandi áhugann á því sem við
systkinin tókum okkur fyrir hendur
og hvatti okkur til dáða. Eftir að ég
fór að starfa sem læknir var ég svo
heppin að fá að starfa henni við hlið
um tíma og fylgjast með hversu vel
hún sinnti starfi sínu af hlýju, kær-
leika og alúð, sjá hvernig líf og gleði
færðist yfir dapurt andlit þegar hún
nálgaðist. Hún var smávaxin kona
með stórt kærleiksríkt hjarta, og
fengu allir sem á lífsleið hennar
urðu þar sinn sess.
Alltaf var hún til staðar, bæði í
gleði og sorg, og veitti okkur þann
styrk og uppörvun sem við þurfum
svo oft á að halda, ást og hlýju.
Hún var listræn kona og unni öllu
sem fagurt var og notaði þennan
hæfileika til að búa til fagra hluti
sem hún fegraði heimili sitt með,
og honum hyrfi öll lífslöngun - og þá
fór heilsunni að hraka. Hann óskaði
þess heitt að fá að fara yfir móðuna
miklu, en biðin varð honum löng og
erfið, sérstaklega síðustu árin.
Ég kveð að lokum tengdafóður
minn hinstu kveðju með kærri þökk
og góðum óskum um velgengni á
nýjum vegum.
Gylfi Gröndal.
Fyrir hönd okkar systkinanna vil
ég fara örfáum orðum um afa okkar.
Um helgar brá oft við að hann
knúði dyra hjá okkur, bæði í Hátún-
inu og á Hlíðarveginum. Við stauluð-
umst á fætur með stírumar í augun-
um og gengum syfjulega inn í eldhús.
Þar sat afi sallarólegur og sötraði
kaffið sitt: svart og sykurlaust, og tók
óspart í nefið mömmu til mikillar
hrellingar því að tóbakið fór út um
allt. I fóram sínum hafði hann góm-
sæta snúða, suma með súkkulaði en
aðra með glassúr. Upphófst nú
handagangur í öskjunni og við keppt-
umst við að háma í okkur allt góðgæt-
ið og áttum í mesta basli með það.
Þessar morgunstundir voru ávallt til-
hlökkunarefni og sýnir hversu vel
hann vildi okkur systkinunum.
Á síðustu árum sló afi stundum á
þráðinn til mín og bað mig að slá
fyrir sig blettinn á Bústaðavegin-
um, en þar bjuggu afi Tómas og
amma Gerður lengi vel. Ég tók er-
indinu vel og brunaði af stað. Er ég
renndi í hlað var hann tilbúinn með
allt: sláttuvélin stútfull af bensíni
og hrífa og pokar steinsnar frá tæk-
inu. „Þú slærð; ég ræð ekki við ár-
ans apparatið lengur. En ég raka,“
sagði hann við mig með sannfær-
ingu. „Nei, afi minn, ég skal raka
líka. Það er ekkert vandamál,"
sagði ég. Afi var fljótur til svars:
„Nei! Ég raka.“ Ékki þýddi að
þræta við hann. Málið var útrætt.
Ég byrjaði síðan að slá og mátti
hafa mig allan við, því að krafturinn
í þeim gamla var geysimikill. Hann
hamaðist á hrífunni þar til grasflöt-
in var búin. Hann var dugnaðar-
forkur og blés ekki úr nös þótt
hann væri kominn vel á áttræðis-
aldurinn.
Þannig mætti halda áfram að
bregða upp svipmyndum frá tíma
sem er liðinn og kemur ekki aftur.
Hann gleymist hins vegar ekki.
Þú vildir kveðja um leið og amma
dó, en þurftir að bíða lengi þar til
kallið kom. Nú er biðin loks á enda.
Við kveðjum þig með innilegu þakk-
læti fyrir allt. Farðu vel!
Gylf! Freyr Gröndal.
en flesta gaf hún frá sér til að veita
öðrum gleði. Ekki grunaði mig að
það væri okkar hinsti fundur í
þessum jarðneska heimi þegar ég
heimsótti hana hinn 7. júní sl. Þá
eins og svo oft gaf hún mér fallega
gjöf til að sýna hversu vænt henni
þótti um mig og litla strákinn
minn, skjal sem hún hafði skraut-
skrifað, vísu sem sagði okkur svo
margt.
Sem gull í öskjum góðir eru vinir
þeir geymast þó ei stöðugt lítum þá
og ávallt verða öðruvísi en hinir
sem aðeins muna dveljum við þeim hjá.
Fráfall hennar er fjölskyldunni
mikil sorg og stórt skarð situr eftir
sem ekki verður fyllt. Elsku Ing-
unn, við þökkum guði fyrir þann
tíma sem við fengum að hafa þig
hjá okkur og allar þær hlýju og
góðu minningar sem við eigum, og
eiga eftir að styrkja okkur í sorg-
inni. Við sem þekktum þig svo vel
vitum og finnum, að þrátt fyrir að
þú sért horfin sjónum okkar og far-
in að sinna öðrum verkefnum lítur
þú enn til með okkur og minning
þín mun lifa í hjörtum okkar um
ókomna tíð.
Elsku Matti, Nonni, Balli, Sævar
og ykkar fjölskyldur, missir ykkar
er stór og fátt til huggunar hægt að
segja. Mamma ykkar var vön að
leita styrks í tránni og saman biðj-
um við góðan Guð að milda sorg
okkar allra.
Fyrir hönd fjölskyldunnar í Álfa-
byggð 18 og sonar míns Huga ósk-
um við þér friðar í landi ljóssins.
Þín
Sólveig Dóra.