Morgunblaðið - 26.06.1998, Qupperneq 48

48 FÖSTUDAGUR 26. JÚNÍ 1998
MORGUNBLAÐIÐ
Vormura
(Potentilla neumaniana)
í GREIN Guðríðar Helgadótt-
ur um fjölærar þekjujurtir féll
niður myndatexti. Þessi glæsi-
lega jurt, sem myndin var af, er
mararljós - Lythrum salicaria.
Mararljós verður 60-100 sm á
hæð, en sú jurt, sem nú verður
rætt um, er heldur betur smá-
vaxnari eða 5-10 sm. Það er
stundum sagt að
kært bam hafí mörg
nöín og þetta á við
um vormuruna. Hún
gengur undir þrem-
ur latneskum nöfn-
um og ég eignaðist
mína plöntu undir
heitinu Potentilla
vema „Nana“, en ís-
lenska heitið, lítil
vormura, er bein
þýðing á latínunni.
Það er nú svo að ým-
iskonar mglingur
hefur viðgengist
bæði á latneskum
plöntunöfnum og ís-
lenskum - og auðvit-
að líka annarra þjóða - en
stöðugt er leitast við að sam-
ræma og færa til réttari vegar
og þá getur stundum verið erfitt
að tileinka sér réttasta nafnið.
Eins em menn ekki sammála um
hversu margar tegundir em í
mum-ættkvíslinni, sumar fræði-
bækiu- segja 300 en aðrar 500
tegundir - það munar um minna.
Muraættkvíslin hefur innan-
borðs bæði einærar og fjölærar
jurtir, meira að segja mnna, sem
em frá því að vera jarðlægir til
þess að vera um 1 m á hæð.
Runnamuran fallega, sem þrífst
ágætlega hérlendis, er einmitt af
þessari ættkvísl. Murur era upp-
mnnar á norðurhveli jarðar og
vaxa bæði í Ameríku, Asíu og
Evrópu. Hér á landi vaxa tvær
tegundir sem bera muraheitið,
tágamura og gullmura, auk
hinna sjaldgæfu skeljamum og
engjamum. Engjarósin er líka
murategund, þótt nafnið bendi
til alls annars, en svona em
gömlu og góðu íslensku nöfnin;
okkur hætti til að nota orðin rós
og sóley yfir falleg blóm - grasa-
fræðin kemur ekkert málinu við.
Tágamura er með fallega dökk-
græn, glansandi laufblöð, silfur-
hærð á neðra borði, enda líka
stundum kölluð silfurmura.
Blómin era stór, 2-2,5 sm í þver-
mál, sterkgul að lit. Tágamuran
er ekki höfð í görðum, þar sem
hún er allfrek tU fjörsins, fjölgar
sér ótæpilega með ofanjarðar-
renglum, tágum. Hennar kjör-
lendi er ekki garðamold, heldur
sendinn jarðvegur, einkum
nærri sjó eða meðfram ám.
Gullmuran er hins vegar oft flutt
heim í garða og getur verið til
mikillar prýði. Blöðin em dökk-
græn, djúphandskipt, oftast í
fimm hluta, og gróftennt. Blómin
em gul, um 1,5 sm á stærð,
krónublöðin era fimm talsins, öf-
ughjartalaga, með grannu viki í
endann. Bikarblöðin
era í raim líka fimm,
en virðast tíu, þar
sem á milli þeirra
koma fímm mjóir ut-
anbikarflipar á milli
hinna raunveralegu
bikarblaða. Ein-
kennandi fyrir blóm
gullmuranar era litl-
ir rauðgulir blettir
neðst og innst á
hveiju blómblaði og
þegar horft er ofan í
blómið mynda þessir
blettir og grænu bik-
arflipamir, sem sést
í á milli blómblað-
anna, skrautlega
stjömu umhverfis fjölmarga
fræfla og frævuna í miðju blómi.
Fljótt á litið era vormuran og
gullmuran nær eins, blaðlögunin
er sú sama og blómlitur áþekk-
ur. Þó era blóm vormurannar
dálítið rauðgulari en gullmur-
unnar og rauðgulu blettimir í
blómbotninum mun ógreinilegri.
Vormuran blómstrar hins vegar
mun fyrr en gullmuran og
blómgunartíminn er lengri, eða
frá því um miðjan maí fram und-
ir júnílok. Blómstönglamir era
greinóttir og hvert blóm fyrir sig
situr á stuttum stöngli út úr að-
alblómstönglinum. Hjá gullmura
verða blómskipanimar jafnvel
allt að 40 sm langar og leggjast
út til hliðanna þannig að lauf-
breiðan er í miðjunni og krans af
blómum utan um. Blómskipanir
vormura era mun styttri og
leggjast ekld út af á sama hátt
og gullmurunnar. Afbrigðið
„Nana“ eða litla vormuran er
með enn styttri og þéttari blóm-
skipun, þannig að litla vormuran
verður eins og gullin þúfa þegar
hún blómstrar. Vormuran og
margar aðrar smávaxnar mura-
tegundir eru ljómandi skemmti-
legar steinhæðaplöntur. Þær
vilja gjaman grýttan og magran
jarðveg og blómstra þá mjög vel.
Aðrar stórvaxnari murategundir
eins og jarðarbeijamura, blend-
ingsmura eða blóðmura era með
rauð blóm og sóma sér vel í
blönduðum fjölæringabeðum.
Eins era til hvítblómstrandi
murategundir.
S. Hj.
BLOM
VIKUNMR
384. þáttur
llmsjón Ágústa
Rjörnsdóttir
í DAG
VELVAKANDI
Svarað í síma 569 1100 frá 10-12 og 13-15
frá mánudegi til föstudags
Sterkar saman
MIG langar að koma á
framfæri þakklæti til
kvennanna sem stóðu að
útgáfu tímaritsins Sterkar
saman. Tímaritið er ein-
staklega fallegt. Það er
fróðlegt, skemmtilegt,
málefnalegt og fjölbreytt.
Með þessari útgáfu gefst
íslenskum konum einstakt
tækifæri til að stilla sam-
an strengi sína, tala sam-
an og standa saman. Kær-
ar þakkir fyrir gott tíma-
rit.
Erna V. Ingólfsdtíttir.
Stuðmenn lifi!
AÐ kveldi 17. júní fór ég
ásamt vinkonu niður í bæ.
Þegar okkur bar að garði
hafði Skítamórall lokið sér
af og Stuðmenn voru að
fara að byrja. Stuðmenn
tóku það létt í einskonar
kai-ate-búningum. Þeir
voru æðislegir, Ragga með
flippaða hárið og þau voru
klöppuð upp og tóku tvö
aukalög. A 30 mínútum,
sem voru eins og nokkrar
sekúndur að liða, sýndu
þau að þau eru best og
varð því frekar fúlt að sjá
af þeim af sviðinu. Svo tók
Kolrassa krókríðandi við
með því að segja: „Jæja,
kominn tími fyrir yngra
blóð.“ Eins og Stuðmenn,
sem eru fólk á besta aldri,
væru bara eitthvert
pramp. Þarna hrapaði það
litla álit sem ég hafði á
stelpubandinu niður í ekk-
ert og lít ég nú á þær sem
eitthvert gelgjuband. Eg
flúði úr hávaðanum á Ing-
ólfstorg og hlustaði á Rús-
síbanana sem vora hreint
ekki svo slæmir. Takk fyr-
ir frábæra skemmtun,
Stuðmenn. Vonast eftir
tónleikum.
311083-4659.
Sjónvarp er ekki
stofustáss!
SJÓNVARP á að vera af-
þreying fyrir áhorfendur
sem borga sitt afnotagjald,
en því miður er fátt um
boðlegt efni. Ég vil vera
sanngjörn. Ég horfi á
fréttir, þær mættu vera
stuttorðari en þó vil ég
ekki missa af þeim. Glæpa-
myndir, bólsenur og fót-
bolti sí og æ, það er mínus.
Fólk á ekki að þurfa að
borga fyrir lokað sjónvarp!
Þá er það útvarpið. Að
mörgu leyti sæmilegt ef
ekki gott, fyrri part dags,
en síðan endalaust endur-
tekið efni og þar á milli
endalaust garnagaul til að
fylla upp í eyður.
Hverjir velja efnið?
Álíta þeir að allir séu aular
sem opna fyrir hljóðvarp á
kvöldin?
Með von um betri tíð.
190319-2109.
Dýrahald
Páfagaukur í óskilum
í Kópavogi
PÁFAGAUKUR, ljós-
grár/blár gári, fannst í
vesturbæ Kópavogs við
Kópavogsbraut fyrir u.þ.b.
tveimur vikum. Þeir sem
kannast við hann geta haft
samband í síma 554 5070.
Kettlingar fást gefíns
ÞRIR kettlingar óska eftir
góðu heimih, kassavanir, 9
vikna. Upplýsingar í síma
586 1440.
Kettlingar í óskilum
TVEIR kettlingar era í
óskilum, annar er grár og
hinn er gulbröndóttur.
Þetta era kassavanir kett-
lingar sem fúndust fyrir ut-
an Maríubakka í Breiðholti.
Upplýsingar í Kattholti.
Kettlingar óska
eftir heimili
ÉG heiti Lukka. 25. apríl
sl. eignaðist ég 5 fallega
kettlinga. Þrír era enn
heima og þarfnast þeir nýs
heimilis. Tveir era alveg
svartir og einn er svartur
og hvitur. Upplýsingar í
síma 567 2205.
Morgunblaðið/Kristinn
í fjörunni við Ægissíðu
Víkveiji skrifar...
Leið Víkverja lá um London á
dögunum og sem oftar var ferð-
ast með neðanjarðarlestum borgar-
innar. Meðan lestirnar bruna les
Víkverji ljóð sér til dægradvalar og
þessi ljóð hanga á lestarveggjunum.
Eftir því sem Víkverji bezt veit
urðu Lundunabúar fyrstir til að
hafa ofan af fyrir lestarfarþegum
með ljóðum, en nú munu ljóð líka
gleðja þá sem ferðast með neðan-
jarðarlestum í París og New York.
Það hefur stundum flögrað að
Víkverja, hvort ekki megi lífga upp
á ferðir strætisvagna á Reykjavík-
ursvæðinu með því að hafa þar ljóð
fyrir farþegana að lesa.
En ljóðið lifir víðar góðu lífi með
enskum en í neðanjarðarlestunum.
Dagblöð birta ljóð og alltaf má ein-
hvers staðar ganga að ljóðskáldum
vera að lesa upp sín Ijóð. Bók með
„neðanjarðarlestaljóðunum" selst
vel og í haust var ljóðabók í ein-
hverjar vikur efst á lista söluhæstu
bóka í Englandi og hún og önnur
bók; ljóðaúrval, í lengri tíma meðal
þeirra tíu mest seldu.
Þótt ljóð séu ekki enn í íslenzkum
strætóum, né hafi ljóðabók verið
mest selda bókin fyrir jólin, er
skemmtilegt Ijóðalíf víða að finna.
Menn era stöðugt að yrkja, birta og
flytja ljóð og nýlega voru kvæði sýnd
í Iðnó. Víkveija langar að nefha hér
sérstaklega sýningu í Norska húsinu
í Stykkishólmi. Þar hafa síðan fyrir
jól verið sýnd um 120 ljóð 80 skálda
og mun þessi sýning standa í allt
sumar. Og á þjóðhátíðardaginn var
þar til viðbótar opnuð sýning um
Sigurð Breiðfjörð, þar sem m.a. er
mörg ljóða hans að finna.
xxx
Með Financial Times 23. maí sl.
fylgdi sérblað um listahátíðir
sumarsins. í blaðinu fer Andrew Cl-
ark í fótspor Philias Fogg og ferð-
ast umhverfis jörðina í 80 listsýn-
ingum. Hann telur sérstaklega upp
tónlistarhátíðir vítt um veröldina
(en sér ekki ástæðu til að koma við
á íslandi á ferð sinni vestur um haf,
þótt ekki væri til annars en hlusta á
Jordi Savall, Galinu Gorchakovu
eða Sinfóníuhljómsveitina undir
stjórn aðalstjórnanda BBC Phil-
harmonic).
Þess má geta, að þær norrænu
hátíðir, sem greinarhöfundur nefn-
ir, era flutningur á verkum Glucks í
Drottningholms-Slottsteater í
Stokkhólmi, afmælissýningar Kon-
unglega sænska ballettsins, sem
hefur starfað í 225 ár, og tónlistar-
hátíðir í Stafangri í Noregi og Ku-
hmo og Savonlinna í Finnlandi.
xxx
*
Idagblaði var fyrir nokkru talað
um að hestur erfði vel frá sér
skeiðið og mætti því búast við af-
komendum hans á skeiðbrautunum.
Eitthvað finnst Víkverja bogið við
þetta orðalag, þótt skilja megi, að
átt sé við, að þessir kostir gangi í
erfðir.