Morgunblaðið - 01.09.1999, Blaðsíða 41

MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
Um „alvöru“
vísindamenn og
vitlausa græningja
FYRIR um ári sat
ég fyrirlestur efna-
fræðings að nafni
Mario J. Molina. Mol-
ina þessi var í hópi
þriggja vísindamanna
sem hiutu nóbelsverð-
laun í efnafræði fyrir
að sýna fram á hvaða
áhrif ákveðin efnasam-
bönd, framleidd af
manna höndum, geta
haft á ósonlagið. A
sunnudag las ég grein í
Morgunblaðinu eftir
Vilhjálm Eyþórsson,
mann sem stundar rit- Auður H.
störf. Greinin fjallaði Ingólfsdóttir
um hve vitlausir þeir
væru sem héldu því fram að
ósongatið yfir suðurskautinu hefði
eitthvað með mannanna gjörðir að
gera.
Hverjum skal trúa, Molina eða
Vilhjálmi? Sá fyrrnefndi hefur eytt
starfsævi sinni í rannsóknir og hlot-
Umhverfisvernd
Almenningur á
-----------------------
Islandi er loksins,
segir Auður H. Ingólfs-
dóttir, að vaknatilvit-
undar um mikilvægi
umhverfisverndar.
ið fjölda viðurkenninga á alþjóðleg-
um vettvangi þai’ að lútandi. Fyrir-
lesturinn var hluti af áfanga í Har-
vard um hnattrænar umhverfis-
breytingar. Par lýsti hann rann-
sóknum sínum á skilmerkiiegan
hátt, var heiðarlegur í að segja frá
öllum óvissuþáttum og niðurstöður
hans voru ígrundaðar. í grein Vil-
hjálms er að finna hrærigraut af
þversögnum, fordæmingu á öllum
þeim sem hafa aðra skoðun en hann
sjálfur og afhjúpun á eigin þekking-
arleysi.
Um pirring Vilhjálms í garð „vit-
lausra græningja“, eins og hann
kýs að kalla þá sem láta sig um-
hverfisvernd einhverju varða, er í
sjálfu sér lítið að segja. Sá þekking-
arskortur sem fram kemur í grein
hans kallar hins vegar á viðbrögð.
Aðrir menn eru mér færari um
að gefa vísindalega útskýringu á
ósonlaginu, enda ég ekki raun-
greinamenntuð, fremur en Vil-
hjálmur. Eg hef þó, eins og hann,
menntaskólapróf upp á vasann þar
sem farið var yfir undirstöðuatriði
náttúruvísinda og hef dustað rykið
af þeim fræðum í tengslum við nám
um alþjóðlega samninga og hnatt-
ræn umhverfisvandamál. Get ég
ekki betur séð en að varla standi
stafur yfir staf í útskýringum hans
á því hvers konar fyrirbrigði óson-
lagið sé. Hann gerir t.d. engan
greinarmun á ólíku hlutverki ósons
í gufuhvolfinu og við yfirborð jarð-
ar. Ósonlagið í gufuhvolfinu drekk-
ur í sig útfjólubláa geisla sólar og
ver þar með menn og dýr gegn
geislum sem geta verið þeim skað-
legir. Óson við yfirborð jarðar get-
ur hins vegar verið hættulegt í
miklu magni og valdið eitrunum.
Hvaðan Vilhjálmur hefur þá visku
að nýmyndun vegi fullkomlega á
móti eyðingu ósonlagsins veit ég
ekki, en víst er að sú staðhæfing
kemur engan veginn heim og sam-
an við það sem ég hef lesið mér til
um. Þó er það fyrst að bera í
bakkafullan lækinn þegar hann af-
hjúpar fávisku sína með því að
halda því fram að ekki geti staðist
að ósongatið yfir suðurhveli geti
verið af mannavöldum vegna þess
að 93,6% mengunar
verði til á norðurhveli
jarðar.
Gat í suðri,
mengun í norðri
Hvorki eyðing óson-
lagsins né loftslags-
breytingar af völdum
gróðurhúsaáhrifa eiga
sér stað vegna stað-
bundinnar mengunar.
Sú mengun sem oft er
talað um í tengslum við
iðnað og útblástur bfla
og leiðir til óhreins
andrúmslofts er af allt
öðrum toga og hefur
fyrst og fremst áhrif á
næsta nágrenni. I sumum tflfellum
berst mengað loft til nágranna-
ríkja, t.d. með súru regni, en í
þessu tilfelli er þó engan veginn um
hnattræna mengun að ræða. Öðru
máli gegnir um eyðingu ósonlags-
ins.
Umhverfismál eru talin hnatt-
ræn þegar afleiðingar aðgerða
mannanna hafa áhrif á allan hnött-
inn, óháð því hvar þeir eru staðsett-
ir sem bera mesta ábyrgð á gjörð-
unum. Eyðing ósonlagsins og lofts-
lagsbreytingar af völdum gróður-
húsaáhrifa falla í þennan flokk, en
aðrir málaflokkar, s.s. líffræðilegur
fjölbreytileiki og ofnýting sameig-
inlegra auðlinda, eiga þar einnig
heima. Því miður vill oft svo vera að
neyslusamfélög norðursins bera
mesta ábyrgð, en fátækari lönd í
suðri eru þau sem mest verða vör
við afleiðingamar, enda býr fólk
þar gjarnan í nánara samneyti við
náttúiuna.
Enginn ber á móti því að yfir-
gnæfandi meirihluti þeirra efna
sem leiða til eyðingar ósonlagsins
er upprunninn á norðurhveli jarðar,
nánar tiltekið Evrópu og Norður-
Ameríku. Þar eru ísskáparnir og
þar eru úðabrúsarnir! Eyðing á
ósonlagi hefur mælst víða á jörð-
inni, m.a. yfir norðurheimskautinu,
en hvergi er eyðingin meiri en yfir
suðurskautinu. Ástæður eru flókn-
ar en hafa með veðurkerfi að gera,
sem og efnafræði efnasamband-
anna sem um ræðir, svokallaðra
CFCs-efnasambanda (chloroflu-
orcarbons).
Staðbundin mengun skapar
vandamál sem erfitt er að leysa, en
þau vandamál eru þó barnaleikur
miðað við hin hnattrænu umhverf-
isvandamál. Nær útilokað er að
finna lausn á þeim vanda nema með
sameiginlegu átaki þjóða heimsins.
Sá árangur sem náðst hefur í bar-
áttunni við eyðingu ósonlagsins er
því gleðilegur. Árið 1987 sam-
þykktu helstu iðnþjóðir heims að
minnka framleiðslu CFC um 50%
og árið 1996 gekk í gildi algert
bann við framleiðslu þessara efna-
sambanda. Þótt alþjóðlegir samn-
ingar hafi ekki leyst vandamálið
hafa þeir þó stórlega dregið úr
hættunni og eru glæsilegt dæmi um
þann árangur sem alþjóðleg sam-
vinna getur leitt af sér. Vilhjálmur
þarf því ekki að óttast heimsendi
þótt hann viðurkenni að vísinda-
menn hafi eitthvað til síns máls um
að eyðing ósonlagsins sé af manna
völdum!
Hverjir eru fáfróðir?
Vilhjálmur lýkur grein sinni með
staðhæfingum um að fáir alvöru
vísindamenn hafi viljað koma ná-
lægt umræðunni um ósongatið og
því hafi umræðan að mestöllu leyti
verið í höndum erlendra blaða-
manna, sem skorti ekki aðeins lág-
marksmenntun í náttúruvísindum
heldur einnig í barnaskólalanda-
fræði. Voru nóbelsverðlaunahafarn-
ir þrír platvísindamenn? Og ef er-
lendir fréttamenn eru allir fáíróðir,
hvað má þá segja um Vilhjálm?
Vilhjálmur hótar annarri grein
síðar um gróðurhúsaáhrifin. Eg bíð
spennt. Vel er hægt að hafa gaman
af rausi manna sem telja sig svo
mikið vita þótt fræðslugildið sé tak-
markað. Öllu alvarlegra er þó þeg-
ar þeir sem valdið hafa tala af sama
ábyrgðarleysinu. Á þetta sérstak-
lega við um umræðu í tengslum við
loftslagsbreytingar af völdum gróð-
urhúsaáhrifa. Með álglampa í aug-
um ræða stjórnarþingmenn annars
vegar um sérstöðu íslands og hins
vegai' um að ekkert sé að marka þá
skoðun 2.600 vísindamanna að þær
loftslagsbreytingar sem hafa átt
sér stað, og er spáð að verði enn
meiri í framtíðinni, séu að ein-
hverju leyti af manna völdum. Ailt
eftir því hvað hentar hagsmunum
þeirra betur hverju sinni. Almenn-
ingur á íslandi er loksins að vakna
til vitundar um mikilvægi umhverf-
isverndar. Mál er að ráðamenn,
þeir hinir sömu og þiggja vald sitt
frá fólkinu, geri slíkt hið sama.
Höfundur er með meistaragráðu í
alþjóðlegum stjórnmálum.
MIÐVIKUDAGUR 1. SEPTEMBER 1999 41
4lUIEnn DALE CARNEGIE*
III1 Þjálfun
Fólk-Árangur-Hagnaður
TÍMAMÓTA ÁRANGUR
TIL VELGENGNI ER
ÁHERSLAN í BREYTTU
DALE CARNEGIE® NÁMSKEIÐI
sem fjallar um:
1. Byggja undirstöðumar til velgengni.
2. Muna nöfn.
3. Byggja upp sjálfstraust.
4. Setja sér tímamóta markmið.
5. Nota kraft eldmóðsins.
6. Bijótast í gegnum hindranir.
7. Styrkja samböndin.
8. Nota kraft viðurkenningarinar.
9. Verða sveigjanlegri.
10. Setja fram skoðanir.
11. Hvetja aðra til framkvæmda.
12. Koma auga á tímamóta árangur.
KYNNINGARFUNDUR FIMMTUDAG
KL. 20.30 Á SOGAVEGI 69, REYKJAVÍK
FJÁRFESTING í MENNTUN
SKILAR ÞÉR ARÐI ÆVILANGT
Upplýsingar í síma 581 2411
Sljórnunarskólinn.
TILVIÐSKIPmVINA
^ y Caravell
FnslikisUir

Danskar og vandaðar á mjög góðu verði.
Margar stærðir og gerðir.
Verð frá kr.
2&310.
Gjörið svo vel, ágœtu viðskiptavinir.
PFA F
cHeimUistœkjaverslun
Grensásvegur 13 -108 Reykjavík - Sími: 533 2222
Veffang: www.pfaff.is
00 Néstié
tesr-