Morgunblaðið - 22.01.2000, Síða 30

Morgunblaðið - 22.01.2000, Síða 30
30 LAUGARDAGUR 22. JANÚAR 2000 MORGUNBLAÐIÐ LISTIR # Lesið í málverk FÓSTRA KJARVALS Jóhannes Sveinsson Kjarval k <wwiiBa«BSBg!^^r--L^............................-—:.. '. „vr:^.a^ViijTFf^'Sfi^fgSggg^Masi'JÍ Fóstra Kjarvals, olía á léreft 86x94, ókunnugt um ártal. ÞAU hjónin Þorvaldur Guðmunds- son og Ingibjörg Guðmundsdóttir tóku snemma ástfóstri við hinum sérstaka myndheimi Kjarv;ds, og urðu með tíð og tíma eigendur viðamesta úrvals verka hans á landinu. Þar á meðal er hið merki- lega Lífshlaup úr vinnustofu málarans í Austurstræti, sem er líkast til það næsta sem nýjar kyn- slóðir komast að hugarheimi og verksviði eins brautryðjenda ís- lenzkrar myndlistar, og fyrir það eitt þjóðargersemar. Frumstæðar málaratrönur og annað tilheyrandi sanna, svo ekki verður um villst, að ekki þarf fínar græjur né fullkom- in tól til að skapa mikil listaverk, þannig segir sagan okkur að í sum- um tilvikum urðu slík til á gólfinu (Jackson Pollock). Þá eru til dæmi um heimsþekkta máJara sem eign- uðust trönur seint og jafnvel aldrei (Asger Jorn). Mikil listaverk hafa lika verið máluð með óekta litum á vondan grunn og afleitum penslum (Kjarval). Framúrskarandi grafik- verk hafa svo verið rist í tréplötu með brotnum vasahníf (Edvard Munch). Listaverk spyr þannig síð- ur um aðstæður kringum tilorðn- ingu sína og upphaf, það verður til fyrir sköpunarkraft og þau lögmál sem kveikir líf, þarf einungis þær umbúðir og skilyrði sem eru grunnur lífs, jafnt í mannheimi sem minnstu öreind. Af mörgum framúrskarandi myndverkum Kjarvals á sýning- unni í Listasafni Kópavogs, hugn- ast mér að velja olíumálverkið, Fóstra Kjarvals, til lestrar, vegna þess hve myndin afhjúpar mikið af honum sjálfum, hugarheimi, til- finningalífí og Iist. Málverkið hefur ekkert ártal, en gæti hafa orðið til seint á þriðja áratugnum eða snemma á þeim fjórða, ef ekki hvorutveggja, meira en sennilegt að listamaðurinn hafl lengi verið að krukka í það, líkt og Lífshlaup- ið, jafnvel samfara því. 011 pensil- för myndarinnar afhjúpa hinn mikla artista og allistamann sem Kjarval var öðru fremur, að því leyti öllum samtíðarmönnum fremri. Hugtakið artisti í málaralist, hefur með þá eiginleika að gera sem markar skynrænar kenndir og ósjálfráðan vinnumáta frekar en yfirvegað vitsmunalegt ferli. Hér eru engar beinar stærðfræðilegar vangaveltur á myndflöt og rými né langar yflrlegur á ferð, allir þeir þættir skynræns eðlis og afrakstur áralangrar þjálfunar, spretta svona nokkurn veginn fyrirhafnar- lítið fram, líkast nauðsyn og óhagganlegum staðreyndum. Listamaðurinn fer gjarnan ham- fórum, þokast síður að markinu, þótt ekkert geti verið til fyrirstöðu að artisti sé lengi með mynd, krukki í hana árum saman. Hefur minna með það að gera, að fullgera mynd í einni lotu, sem er alls ann- ars eðlis og séreiginleiki, artistan- um er hins vegar ekkert heilagt, hann á sér margar hliðar og vinnu- ferlið fer eftir eðli og skaphita hverju sinni. Þannig eru sum verk Kjarvals, lfkust yfirgengilegri þol- inmæðisvinnu völundarins og sam- standa af óteljandi mergð smá- doppa, sem bornar eru á dúkinn af mikilli nákvæmni svo Ifkist ffn- gerðustu bróderingu, aðrar hafa bersýnilega orðið til á einum vett- vangi, fyrirhafnarlaust. Og þó bera þær f báðum tilvikum jafn mikinn svip af artistanum, hér er tíminn afstæður, leiðin að markinu önnur. Það er lfkast sem hraðari hjart- sláttur og örari tilflnningagos ein- kenni vinnubrögð artistans, að hann sé með allar árstíðirnar í blóðinu, en þau tímahvörf Iúti engri fastri reglu né mörkuðum gangi himintungla, einungis geð- hrifúm hans hverju sinni. Þá er auðvelt að hrífast af artistanum, vegna þcss hve allt er létt og yfir- máta lifandi í verkum hans, eitt- hvað jafn eðlilegt og fyrirhafnar- laust og sunnanþeyrinn eða norðangarrinn, eldgosið ekki síður en freri túndrunnar og önnur sköpunarverk almættisins, sem þó lúta hvert um sig ákveðnum lög- málum sem hluti allífsins. Málverkið Fóstra listamannsins stendur fyrir mörgum eðlisþáttum Kjarvals, hún ber í sér minningar sem hann hefur mikið sótt í, eins og margar fleiri myndir hans eru til vitnis um, en á annan hátt. Hugar- þel fóstrunnar er eins og tvinnað inn í myndflötinn, litir heitir og blæbrigðaríkir, í þeim Ijarrænt yf- irbragð í bland. Þótt dökkir séu á köflum bera þeir í sér mögn nálg- unar, hita mildi og ástúðar. Frá hvftum flötum og doppum inni f heildinni stafar lýsandi birtumögn- um líkt og þau persónugeri fóstr- una, jafnt ástaijátningu sem minn- ingaleiftur úr fortíð. Þá er vinnulag listamannsins auð- þekkjanlegt, hin svonefnda pensil- skrift, og í það miklum mæli að áritun er næsta óþörf. Myndin er létt og leikandi máluð, í henni allt í senn, tregi, fortíðarþrá sem tilfinn- ing fyrir nálægum lífsmögnum, verundinni og ljósbrigðum dags- ins, jafnt í lofti sem gróandi mold- arinnar. Hér hefur engin kortlagn- ing ytri umbúða og smáatriða verið aðkallandi né nauðsynleg, því myndin tjáir af djúphygli skyn- ræna tilfinningu málarans til við- fangsefnisins og það telst allri venjulegri portrettmyndagerð æðra. Merkilegast við þetta allt er Iþó að hér er málarinn að móta sögu á vetfvangi myndlistarinnar og er langt á undan hérlendum samtfð- armönnum sfnum. Segir okkur að listasagan er ekki tilbúin né tillærð hugmyndafræði heldur, og mun frekar, rökrétt aflciðing vinnuferl- is listamanna, er sömuleiðis skýrt dæmi þess að myndverkið kemur á undan, fræðin á eftir, því hér brýt- ur sértæk nauðsyn sköpunarferlis hefðbundna sýn. Það þarf ekki ýkja skarpan mann til að sjá að f þessari mynd koma jafnt fram ein- kenni kúbisma fortíðar og Cobra, sem enn hafði ekki litið dagsins Ijós þá myndin var máluð, þar sem hið hlutvakta er líkast felumynd en framsetningin og heildin varðar öllu. Og meginveigurinn í mynd- ferlinu er einmitt sértæk, abstrakt, sýn á viðfangsefnið. Sú fullyrðing Kjarvals, að hann hafi í íraun verið fyrsti abstraktmálari á Islandi, er þannig engan veginn út í hött. Bragi Ásgeirsson I i \ Nýtt útisýningarsvæði Stöðlakots Höggmyndir úr steini og stáli BURNHAM INTERNATIONAl VEROBRÉFAFYRIRTÆKI SÍMI 510 1600 NÝTT útisýningarsvæði verður opnað í bakgarði Stöðlakots á Bók- hlöðustíg 6 í Reykjavík í dag kl. 15. Þar verða til sýnis næstu tvo mánuðina fimm ný verk úr steini og stáli eftir Grím Marinó Stein- dórsson myndhöggvara, unnin á árunum 1998-1999. I Stöðlakoti ræður ríkjum Hulda Jósefsdóttir, sem heldur á þessu ári upp á tólf ára afmæli gallerís- ins og færir nú út kvíarnar með Daníelsbók - Námskeið Námskeið um efni spádómsbókar Daníels hefst 23. janúar í Boðunarkirkjunni að Hlíðasmára 9, Kópavogi. Það verður á sunnudögum kl.17. Þátttaka og námsgögn eru ókeypis. Leiðbeinandi verður Dr. Steinþór Þórðarson. Allir eru velkomnir! Morgunblaðið/Golli Skúlptúrsýning Gríms Marinós Steindórssonar verður opnuð á nýju úti- sýningarsvæði Stöðlakots í dag kl. 15. því að tengja garðinn gallerírým- inu. „Skúlptúrsýningin í garðinum sést gegnum gluggana, þannig að garðurinn verður eins og framhald á galleríinu. Jafnvel þó að vitlaust veður sé úti getum við verið inni í hlýjunni og virt fyrir okkur verk- in,“ segir Hulda. Við framkvæmdina í garðinum leitaði hún ráða hjá húsadeild Ár- bæjarsafns, en Stöðlakot er einn fárra steinbæja sem eftir standa í Reykjavík. Sýning Gríms Marinós mun standa næstu tvo mánuði. „Svo er meiningin að láta það þróast hvernig skúlptúrfólk nýtir sér að- stöðuna,“ segir Hulda. Nýjar bækur P • íslandsskógar - hundrað ára | saga heitir ný bók eftir Sigurð Blöndal, fyrrverandi skógræktar- “ stjóra, og Skúla Björn Gunnarsson íslenskufræðing. I kynningu segir: íslandsskógar er mikið yfirlitsrit um skóg og skógrækt á íslandi. Bókin er samin í tilefni af 100 ára afmæli skipulagðrar skógræktar, að tilhlutan Skógræktar ríkisins. Umbrot og myndvinnsla: Mál og mynd. Kápa: Guðjón Ketilsson. L Prentun: Steindórsprent-Guten- berg hf. Bókband. Félagsbókband- ið-BókfelI hf.

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.