Morgunblaðið - 08.11.2000, Blaðsíða 20

20 MIÐVIKUDAGUR 8. NÓVEMBER 2000
MORGUNBLAÐIÐ
VIÐSKIPTI
Útlánaaukning lánakerfisins til heimilanna 26% fyrstu sjö mánuði ársins
Besta ávöxtunin felst í
því að greiða upp skuldir
VEXTIR hafa verið hækkaðir sjö
sinnum hér á landi frá ársbyrjun
1999 og er samanlögð hækkun frá
þeim tíma 3,9 prósentustig. Bent er
á það í Morgunpunktum-súrefni
Kaupþings að stýrivextir hér á landi
eru mjög háir í samanburði við
helstu viðskiptalönd, en í löndum
Evrópusambandsins eru stýrivextir
4,75% og í Bandaríkjunum 6,50% og
teljast vextir þar vera mjög háir.
Hér á landi eru stýrivextir Seðla-
bankans hins vegar komnir í 11,40%
eftir hækkun úr 10,60% í síðustu
viku og hafa stýrivextimir ekki ver-
ið hærri hérlendis síðan 1992.
Einkaneysla jókst um 7,2% árið
1999 og áætlað er að hún aukist um
4% í ár. Viðskiptahalli hefur aukist í
28 milljarða króna á fyrstu níu mán-
uðum ársins samanborið við 19
milljarða króna halla á sama tíma í
fyrra og bendir Kaupþing á að þessi
þróun endurspegli að sama skapi lít-
inn þjóðhagslegan sparnað. Út-
lánsaukning til heimilanna hefur
aukist mjög og hefur hluti einka-
neyslunnar verið fjármagnaður með
útlánum. Á fyrstu sjö mánuðum árs-
ins var útlánaaukning lánakerfisins
til heimilanna 26%, en allt árið í
fyrra var aukningin 20%. í ár gerir
Þjóðhagsstofnun ráð fyrir því að
einkaneysla aukist um 4% en á
næsta ári er áætlað að hún dragist
saman og lækki í 2,5%. Á fyrstu níu
mánuðum ársins jókst innflutningur
neysluvöru um 9,7% en innflutning-
ur á fólksbílum dróst saman um
5,6% sem er ein helsta vísbending
þess efnis að farið sé að hægja á
einkaneyslunni.
„Aukin skuldsetning heimilanna
skýrist að miklu leyti vegna fast-
eignakaupa eins og fasteignamark-
aðurinn ber vott um. Einnig hafa
aðrar peningalegar eignir heimil-
anna aukist. Á árunum 1998 til 1999
hækkuðu framtaldar eignir um hátt
í 140 milljarða króna en skuldir juk-
ust á sama tíma um 50 milljarða
króna þannig að eignastaða heimil-
anna hefur batnað talsvert," segir í
Morgunpunktum-súrefni.
Kaupmáttur ráðstöfunartekna
hefur aukist um 5-6% að jafnaði frá
árinu 1995 og launavísitalan á þessu
ári hefur hækkað meira en vísitala
neysluverðs. Ekki hefur verið birt
launavísitala októbermánaðar en í
þeim mánuði jókst verðbólga tals-
vert. Kaupþing bendir á að verð-
bólguvæntingar hafa aukist þannig
að ekki sé útséð að þessi þróun hald-
ist, sér í lagi þar sem nú kreppi að
skóinn í atvinnulífinu og geta fyrir-
tækja til að greiða hærri laun tak-
markast.
Búast má við hækkun meóalvaxta
óverðtryggðra lána
í kjölfar hækkunar á stýrivöxtum
hafa nokkrir viðskiptabankanna nú
þegar hækkað hjá sér útlána- og yf-
irdráttarvexti og hafa vextir ekki
verið hærri síðan á árunum 1991 og
1992. Með hækkandi verðbólgu
hækka verðbætur á húsnæðislánum
og öðrum verðtryggðum lánum og
vegna væntinga markaðarins um
enn hærri verðbólgu hafa afföll hús-
bréfa aukist síðustu daga og eru nú í
kringum 11% á nýjustu flokkum
húsbréfa.
Meðalvextir óverðtryggðra lána í
október voru 17,1% en búast má við
að þeir hækki eftir nýjustu hækkun
Seðlabankans á stýrivöxtum.
„íslendingar hafa löngum verið
þekktir fyrir lítið aðhald í fjármál-
um og ekki ófáir sem eru með tals-
verðan yfirdrátt og einn til tvo rað-
greiðslusamninga í gangi. Vextir á
almennum yfirdráttarlánum ein-
staklinga er nú mjög háir og eru á
bilinu 19,75- 19,85%. Allir bankarn-
ir bjóða reyndar upp á sérkjör á yf-
irdráttarreikningum s.s. gulldebet-
reikningum og geta þeir verið
talsvert lægri, eða allt niður í
14,10%. Vextir á raðgreiðslusamn-
ingum eru einnig orðnir mjög háir
en þar er miðað við óverðtryggða
meðalvexti banka og sparisjóða sem
voru í september 17,1%, en eiga ef-
laust eftir að hækka í takt við þróun
síðustu daga. Þar fyrir utan er inn-
heimtukostnaður kr. 125 per
greiðslu og þóknun á bilinu 2-4%.
Heildarkostnaður ásamt vöxtum við
300.000 kr. raðgreiðslusamning til
36 mánaða getur því numið 95.000
kr.,“ segir í Morgunpunktum-súr-
efni. Þar er jafnframt bent á að það
taki höfuðstól á 10% vöxtum sjö ár
og fjóra mánuði að tvöfaldast, á
17,10% vöxtum taki það fjögur ár og
fimm mánuði, á 19,85% vöxtum taki
það þrjú ár og tíu mánuði og á 23%
vöxtum taki það höfuðstólinn þrjú
ár og fjóra mánuði að tvöfaldast.
Mikil óvissa ríkir um
framtíó efnahagsmála
Vísað er til þess að aðstæður á
verðbréfamarkaði hafi verið erfiðar
hér heima og erlendis frá vormán-
uðum. Miklar sveiflur hafi verið á
verði hlutabréfa á árinu og frá því í
byrjun sumars hafi hlutabréf á inn-
lendum markaði lækkað nánast
sleitulaust. Ekki sé útlit fyrir neinn
viðsnúning, í það minnsta það sem
eftir lifir ársins, en ytri aðstæður
eins og veiking krónunnar og hátt
olíuverð hafi þyngt róðurinn hjá fyr-
irtækjum að undanförnu. Aðstæður
á skuldabréfamarkaði hafi einnig
verið afleitar á árinu í þeim skilningi
að viðskiptamagn hefur verið lítið
og ávöxtunarkrafa helstu mark-
flokka skuldabréfa hækkað frá árs-
byrjun þó svo að sveiflur hafi verið
miklar innan ársins.
„Mikil óvissa ríkir um framtíð
efnahagsmála og að sama skapi ríkir
óvissa um horfur á verðbréfamark-
aði. Þó er óhætt að segja að almennt
eru menn ekki bjartsýnir á neinn
viðsnúning að ráði á næstunni og því
er óhætt að fullyrða að besta ávöxt-
unin þessa dagana felist í því að
greiða upp skuldir,“ segir í Morgun-
punktum-súrefni Kaupþings.
Heyrir
undir sam-
keppnislög
„í MÍNUM huga er enginn vafi á því
að þetta heyrir undir samkeppnislög-
in af því að þetta eru hlutafélög,"
sagði Páll Hreinsson lagaprófessor
þegar leitað var álits hans á því hvort
sameining Búnaðarbanka og Lands-
banka kynni að falla utan gildissviðs
samkeppnislaga þar sem ríkið er
meirihlutaeigandi í hvorum tveggja
bankanna. „Þar sem þetta eru hluta-
félög og sæta einkaréttarlegum leik-
reglum og eru í samkeppni á markaði
þá er ekki nokkur vafi á að sam-
keppnislögin taka til þeirra," sagði
Páll og bætti því við að lögin tækju til
hvers konar atvinnustarfsemi.
Páll benti á að bankamir séu aðeins
að hluta til í eigu ríkisins, en , jafnvel
þó bankarnir væru að fullu í eigu rík-
isins," sagði hann, „þá tel ég að það
mundi engu breyta vegna þess að
þetta eru félög sem starfa á einka-
réttarlegum lagagrundvelli og verða
að sæta leikreglum eins og hver önn-
ur einkaréttarleg félög að því er sam-
keppni varðar."
Páll sagði að þó skýrt sé að sam-
runinn heyri undir samkeppnislögin
sé það önnur og öllu flóknari spuming
hvort hann fari í bága við samkeppn-
islög. Þetta séu tvær ólíkar spuming-
ar sem ekki megi mgla saman.
Líklegra að samruninn verði sam-
þykktur nú en eftir 6. desember
Stefán Geir Þórisson hæstaréttar-
lögmaður sagðist í samtali við Morg-
unblaðið telja að sameining Búnaðar-
banka og Landsbanka heyrði undir
samkeppnislögin. Hann sagði að ef
menn héldu því fram að svo væri ekki
ættu þeir líklega við að litið væri á
bankana sem fyrirtækjasamsteypu,
en hann teldi hins vegar afar ólíklegt
að bankamir yrðu skilgreindir á þann
hátt.
Stefán bætti því við að breyting á
samkeppnislögunum tæki gildi 6. des-
ember næstkomandi og sagði að með-
al annars yrði skerpt á samruna-
ákvæði laganna og þeim heimildum
sem Samkeppnisráð hefur til að grípa
inn í samruna. Sagðist hann telja lík-
legra að sammninn verði samþykktur
undir núgildandi lögum heldur en ef
beðið hefði verið þar til lagabreyting-
in hefur tekið gildi í desember.
Níu mánaða uppgjör Hraðfrystihúss Eskifjarðar hf.
Um 215 milljóna króna
tap á rekstrinum
SAMKVÆMT rekstrarreikningi
Hraðfrystihúss Eskifjarðar hf.
nemur tap félagsins á fyrstu níu
mánuðum ársins 2000 samtals
214,8 milljónum króna en í lok júní
síðastliðnum var hins vegar hagn-
aður samkvæmt árshlutareikningi
12,1 milljón. Hagnaður á fyrstu níu
mánuðum síðasta árs var um 105
milljónir króna. Hagnaður fyrir af-
skriftir og fjármagnskostnað er 320
miHjónir eftir fyrstu níu mánuðina í
ár samanborið við 213 milljónir á
sama tímabili í fyrra og 298 milljón-
ir eftir fyrstu 6 mánuði ársins 2000.
I tilkynningu frá félaginu segir
að ástæður mikiUa sviptinga í
rekstri félagsins megi rekja til
SÉBÉCARl]
Barnavagnar
@1 □©Oq Hlíðasmára s. 564 661 ( nES pa 17 3
lægri framlegðar, aukinna fjár-
magnsgjalda, lægri fjármunatekna,
aukinna vaxtagreiðslna, hækkun
langtímaskulda og skuldbindingar
vegna skiptasamnings við viðskipta-
banka félagsins.
Ekki reiknað með miklum
breytingum á afkomu
Fram kemur í tilkynningunni að
framlegð af rekstri skipa sé hlut-
fallslega lægri nú en í júníuppgjöri.
Þá var framlegðin 18,5% en eftir níu
mánuðina mælist hún 13,4%. Megin-
breytingin þama á sé vegna hækk-
unar á olíukostnaði sem sé 21% hluti
tekna eftir níu mánuðina samanbor-
ið við 17,8% í júníuppgjöri og 10 -
12% í eðlilegu árferði, eins og segir í
tilkynningunni. Framlegð af rekstri
vinnsludeilda sé einnig lægri nú en í
júníuppgjöri, var 15% en sé nú
13,2%.
Fjármagnsgjöld umfram fjár-
munatekjur eru samtals 245,2 millj-
ónum króna hærri nú en í lok júní.
Sé litið til sama tímabils í fyrra er
munurinn 486,5 milljónir. Fjár-
munatekjur eru um 61,8 milijónum
lægri fjárhæð en í fyrra og fjár-
magnskostnaður 424,7 milljónum
hærri fjárhæð. í tilkynningu félags-
ins segir að mismunur fjármuna-
tekna skýrist af söluhagnaði hluta-
bréfa og verðbreytingafærslu en
fjármagnsgjöld skýrist á mun óhag-
stæðari gengisþróun langtímalána.
Vaxtagreiðslur félagsins hafa jafn-
framt aukist. Ennfremur er færð í
reikningsskilin skuldbinding vegna
skiptasamnings við viðskiptabanka
félagsins.
Samkvæmt tilkynningu félagsins
liggur mismunur fjármagnsliða
þessa þijá mánuði því aðallega í
hækkun langtímaskulda en verð-
bætur og gengismunur sem gjald-
færður er í septemberuppgjöri er
100 milljónum hærri en í júníupp-
gjöri og auk þess eru vextir lang-
tímaskulda 45 milljónum króna
hærri. Því til viðbótar er síðan gjald-
færsla vegna vaxtaskiptasamninga
93,4 mUljónir króna.
Veltufé frá rekstri er um 140
milljónir króna samanborið við 172
milljónir á sama tímabili í fyrra.
Veltufé frá rekstri félagsins er um
50 miUjónum króna lægri fjárhæð
nú en í 6 mánaða uppgjöri 2000.
Samkvæmt tilkynningunni er
ekki reiknað með að miklar breyt-
ingar verði á afkomu félagsins til
loka reikningsársins
Marel hf. hyggst
stofna 2-3 ný
dótturfélög
MAREL hf. hyggst stofna 2-3 ný
dótturfélög á markaðssvæðum þar
sem fyrirtækið hefur hvað mesta
vaxtarmöguleika og það fyrsta hef-
ur nú þegar verið stofnað í Þýska-
landi. Gert er ráð fyrir að heimild
til hlutafjáraukningar frá síðasta
aðalfundi félagsins verði nýtt á
næstu vikum.
Á undanförnum mánuðum hefur
verið unnið að stefnumörkun fyrir
Marel hf. með það að markmiði að
skerpa framtíðarsýn fyrirtækisins
og í tilkynningu til Verðbréfaþings í
gær kemur fram að þeirri vinnu sé
nú lokið. Þar segir að framtíðarsýn
Marel hf. sé að vera í fararbroddi á
alþjóðamarkaði í þróun og mark-
aðssetningu hátæknibúnaðar með
það að markmiði að auka framleiðni
viðskiptavina sinna í matvælaiðn-
aði. Áframhaldandi vöxtur Marel
hf. mun verða drifinn af innri vexti
sem byggist á öflugri markaðs-
tengdri vöruþróun og auknu sölu-
og markaðsstarfi. Jafnframt mun
hann byggjast á ytri vexti með
kaupum á fyrirtækjum sem styrkja
markaðs- og/eða tæknilega stöðu
fyrirtækisins.
Áhersla verður áfram lögð á
þrjár iðngreinar: Kjöt-, alifugla- og
fiskiðnað, en í fyrra var sala í ali-
fugla- og kjötiðnaði um 50% af
veltu fyrirtækisins. Á næstu 2-3 ár-
um er gert ráð fyrir að hún vaxi
hraðar en sala í fiskiðnaði og verði
um þriðjungur í hverri iðngrein.
Markaðssetning í kjötiðnaði verður
efld, þar sem sérstök áhersla verð-
ur lögð á þróun á ýmsum skurðar-
vélum. Boðnar verða nýjar tegund-
ir vinnslukerfa og eftirlitshugbún-
aðar sem bæta vinnuaðstöðu
starfsfólks og auka hráefnisnýtingu
og afköst.
I tilkynningunni segir að þessi
nýju kerfi geri mönnum kleift að
rekja uppruna afurða, sem sé mjög
mikilvægt, einkum eftir þá reynslu
sem menn hafa fengið af sjúkdóm-
um í búfénaði. Umtalsverðir mark-
aðsmöguleikar eru taldir vera fyrir
þessar vinnslulínur þar sem tiltölu-
lega fáar nýjungar hafa komið fram
við vinnslu á kjöti á síðustu árum.
Einnig gera nýjar reglugerðir, m.a.
innan Evrópusambandsins, kröfu
um rekjanleika vegna heilbrigðis-
sjónarmiða. Nú er unnið að upp-
setningu á fyrsta vinnslukerfinu af
þessari tegund í Þýskalandi og
verður það tekið í notkun fyrir
miðjan nóvember næstkomandi.