Dagblaðið Vísir - DV - 08.03.1982, Blaðsíða 18

Dagblaðið Vísir - DV - 08.03.1982, Blaðsíða 18
18 DAGBLAÐIÐ & VÍSIR. MANUDAGUR 8. MARZ 1982. — Já, það er rétt afl þeir Zillig ogi Stetter fundu hér fimm nýjar teg-j undir örvera sem tilheyra hópnumj archaebakterium, sagði dr. Guðni Alfreðsson, dósent við Liffræði- stofnun tslands, er DV hafði samband við hann vegna greinar um fund þennan i þýzka limuritinu Scala. Eins og fram kom í frétt DV umj fundinn eru aðaleinkenni þessara ör- vera mikið hita- og sýruþol. Þœrj vaxa i brennisteinsrikum hverum ogi sækja orku sina i brennistein. Geta þær vaxið við allt að 97° hita. ! Þessar tegundir sem þeir Zillig og Stetter tala um hafa aðeins fundizt hér, segir Guðni. — Þeirra hefur verið leitað bæði í Japan og á ftaliu við svipaoar aðstæður, en þær iiafa ekki fundizt þar. Þær virðast því enn sem komið er einkennandi fyrir ör- verugróður í ízlenzkum hverum. — Svona rannsóknir eru hluti af hitalíffræði, en þessar hitaþolnu ör- verur eru harðgerðastar allral örvera. Slíkar rannsóknir fengu byr undir báða vængi á sjöunda ára- tugnum er visindamaður að nafni Brock hóf nákvæmar rannsóknir á hverasvæðum i Yellowstone i Banda- rikjunum. Á næstu árum birti hann svo fjölda greina um efnið og kom m.a. í ljós að þær Örverur er þarna fundust voru ýmsum eiginieikum gæddar sem áður voru óþekktir. Hvað gerðist á „öld örveranna? — Bandarikjamaðurinn Woese og fleiri komu m.a. með þá tilgátu að þessar hitaþolnu örverur mynduðu þriðja meginhóp lífvera, asamt met- anmyndandi bakterium og mjög salt- þurfandi bakterium. Vildu þeir meina að sumar þeirra, og þá sér- staklega þær hitaþolnu og metan- myndandi, væru e.t.v. líkar fyrstu lifverum jarðarinnar. Það er lítið vitað um það milljarða ára timabil i jarðsögunni er allra frumstæðustu lífverurnar voru að þróast, en þettá timabil er oft kallað „öld" örver- anna. En nú binda menn sem sagt vonir við að archaebakteríur þessar örsmáu lífverur sem mælast allt niður í þúsundasta hluta úr millimetra, geti að einhverju leyti sagt okkur hvað gerðist á þeim milljörðum ára sem liðu í sögu jarðarinnar áður en loft- háðar (anda að sér súrefni) lífverur tóku að þróast. — Áður var talið að unnt væri að skipta öllum lífverum í dýra- og plönturiki. Venjulega var talað umi Fimm nýjar örverutegundir f innast á íslandi: ÞÆR KREFJAST EKKI MIKILS AF LÍFINU —aðeins hita allt að suðumarki og gnægð brennisteins Dr. Guðni A Ifreðsson, dóscnt: Mikilvægt að Islendingar standi sjalfir að rannsóknum. l)V-mynd: Bjarnleitur. frumverur annars vegar sem heil- kjörnunga og hins vegar sem dreif- kjörnunga. En rannsóknir síðustu 4—5 ára hafa leitt í ljós að archae- bakteríur virðast vera alveg nýr hópur og að ýmsu leyti frábrugðinn öðrum þótt hann eigi lika margt sam- eiginiegt með bæði heilkjörnungum og dreifkjörnungum. Ýmis lyf verka ailsekkiáþær — Munurinn liggur t.d. í byggingu bakteríuveggjarins og þá einkum efnasamsetningu hans. Svokölluð veggsýra finnst t.d. ekki í veggjum archaebakteria. Einnig er þol þeirra gagnvart ýmsum lyfjum og efnum athyglisvert. Ýmis lyf sem verka yfirleitt á bakt- eríur verka alls ekki á þær. Ég vil þó taka það fram að þessar bakteriur eru ekki sýkjandi. En á síðustu árum hefur verið iögð mikil áherzla á að finna nákvæmlega hvernig sýklalyf verka, þe.e.a.s hvaða frumuhlutar það eru sem lyfið hefur áhrif á. Og þá vaknar sú spurning hvernig einstakir frumuhlutir hafa orðið til. Aðferð sem byggist á raðgreiningu ýmissa stórsameinda í bakteríufrumunum, t.d. kjarnsýra og eggjahvítuefna, hef- ur hjálpað mjög til við skyldleika- rannsóknir þeirra. Á þessu grundvall- ast einnig nýjustu hugmyndir um þróun baktería. Getaþýttaukin af köst í iðnaði — Iðnaðurinn á líka sinna hags- muna að gæta í sambandi við þessar lífverur vegna ýmissa efnakljúfa sem þær hafa í sér, en þeir eru mun hita- þolnari en í öorum bakteríum sem lifa við lægra hitastig. Þar hafa menn ínikinn áhuga á að einangra þessa efnakljúfa (ensím) eða koma upp- lýsingum um erfðaeiginleika sem stjórna myndun þeirra inn í aðrar ör- verur sem eru auðveldari í ræktun og meira magn myndast af á skemmri tima. — Ef þetta er hægt er kannski unnt að nota þessa efnakljúfa við fram- leiðslu í iðnaði, en þar ganga efna- breytingar því hraðar sem hitastigið er hærra. Efnakljúfar sem standast hærra hitastig þýða mun meiri afköst. T.d. eru fitusundrandi efna- kljúfar mjög mikilvægir við gerð þvottaefnis. Ýmis efnafyrirtæki hafa því gjarnan styrkt rannsóknir á þessu sviði. Hyggja sjárfir á rannsóknir — Þeir vísindamenn sem hingað til hafa rannsakað lífverur íslenzkra hverasvæða hafa flestir verið útlend- ingar. En við hjá Líffræðistofnun Háskólans höfum nú mikinn hug á að standa að slíkum rannsóknum sjálfir. Enda er lika mjög mikilvægt að sem nákvæmastar rannsóknir fari fram áður en frekari röskun verður á íslenzkum hverum. Við Jakob K. Kristjánsson höfum sótt um styrk til slíkra rannsókna og hyggjumst byrja í sumar ef styrkur fæst. Okkur langar til að koma okkur upp svonefndu sí- ræktunarkrefi, þ.e.a.s. ræktunar- kerfi sem getur valið úr ákveðnar há- hitabakteríur með sérstaka eigin- leika. Að visu er ekki unnt að vinna alla þætti rannsóknanna hér vegna skorts á tækjabúnaði, eins og t.d.. efnagreiningu á vegg og himnu bakteríanna, en í þeim efnum hyggjum við á samvinnu við þá er- lenda visindamenn sem þegar stunda slíkar rannsóknir. Við höfum .t.d. leitað hófanna hjá Stetter og tók hann vel í þessa hugmynd okkar um samvinnu. -JÞ. Nýtt kjörorð fataf ramleiðenda: Veljum íslenzkt vörunnar vegna — en ekki í atvinnubótaskyni „Það er engin uppgjöf í okkur, þvert á móti", sagði Haukur Þorgilsson, framkvæmdastjóri Hlínar hf., þegar fyrirtækið kynnti nýverið fatnað sinn fyrir sumarið. Hlín hf. er systurfyrirtæki Hildu hf. og stofnað upp úr Kápudeild Max. Er það nú eina fyrirtækið á Islandi sem framleiðir kápur. „Auðvitað hefur blásið á móti og skilyrði eru ekki upp á það bezta í íslenzkum iðnaði. En það þýðir ekki annað en hressa upp á sálina að vera bjartsýnn, endurbæta hönnun og. markaðsstarf og snúa vörn í sókn," sagði Haukur. Hlín hefur fjóra hönnuði á sínum snærum og býður fjölbreytt úrval af kápum, jokkum og drögtum fyrir sum- arið. Efnin eru létt, litirnir bjartir, varan vönduð og á hagstæðu verði, að sögn framleiðendanna. Enda hafa forsvarsmenn Hlínar og I-Iildu nú breytt um slagorð. Nú skal ekki lengur styðja íslenzkan iðnað til að forðast atvinnuleysi heldur „Velja íslenzkt" vegna þess að fatnaðurinn er vandaðri, þjónustan betri og verðið hagstæðara. -JB. Páll Einarsson jaröeðlisfræðingur við átskriftarbúnað þriggja mælaáSuð- Vesturfandi. Vrdvörunarkerfiö í Mývat nssveit endurbætt: Skjálftamæl- um fjölgad Stnttir jakkar, siðir jakkar, frakkar, regnkápur, ullarkápur og draktir. Allt þetta er að finna f nýju sumarlínunni frá HUn. I)V mynd: Friðþjófur. Nýlega veitti Alþingi Almannavörnum ríkisins sérstaka fjárveitingu til aðstyrkja viðvðrunar- kerfið í Mývatnssveit. Að sögn Ouðjóns Petersen, framkvæmda- stjóra Almannavarna, var rætt við vísindastofnanir um tvær mögulegar leiöir í þessu skyni. Önnur var að tölvuvæða hallamælakerfið en hin að auka við skálftamælingarnar Og konia upp sjálfvirkum viðvörunar- búnaði i tengslum við þær og var ákveðiðað velja síðari kostinn. Páll Einarsson, sem hefur umsjón meS smiði skjálftamælanna hjá Raunvísindastofnun Háskóla ts- lands, sagði að stofnunin hefði ekki mannskap til að halda stoðuga skjálftavakt í Mývatnssveit og þvi hefði verið farið út í að endurbæta tækjakostinn. Auk þess væri það kerfi þriggja mæia sem fyrir væri orðið mjög viðkvæmt og ef einn niælanna bilaði væri ekki hægt að staðsetja skjálfta með neinni ná- kvæmni. Páll sagði að nú væru tveir mæiar i smiðum hjá stofnuninni sem setja ætti upp i Mývatnssveit. Þar væri um að ræða mæla svipaða þeim sem fyrir væru. Þeir væru i raun viðbót við það mæiakerfi sem starfrækt hefur verið á þessu svæði frá árinu 1970. Gert er ráð fyrir að mælarnir verði tilbúnir innan 2—3 mánaða. ÓEF

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.