Dagblaðið Vísir - DV - 06.07.1990, Blaðsíða 14

Dagblaðið Vísir - DV - 06.07.1990, Blaðsíða 14
14 FÖSTUDAGUR 6. JÚLÍ 1990. Frjálst.óháð dagblaö Útgáfufélag: FRJALS FJÖLMIÐLUN HF. Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON Ritstjórar: JÓNAS KRISTJANSSON og ELLERT B. SCHRAM Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÖNSSON Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON Auglýsingastjórar. PALL STEFANSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift, ÞVERHOLTI 11.105 RVlK.SlMI (91 )27022-FAX: (91)27079 Setning, umbrot, mynda- og plötugerð: PRENTSMIÐJA FRJALSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF., ÞVERHOLTI 11 Prentun: ÁRVAKUR HF. - Askriftarverð á mánuði 1000 kr. Verð í lausasölu virka daga 95 kr. - Helgarblað 115 kr. Hafskipsmenn sýknaðir Dómur hefur gengið í undirrétti í Hafskipsmálum. Af þeim sautján einstaklingum, sem ákærðir voru fyrir meint misferli í málefnum Hafskips og Útvegsbankans, hefur sakadómur Reykjavíkur sýknað fjórtán. Þrír voru fundnir sekir fyrir minni háttar afglöp en í öllum megin- atriðum hafnaði sakadómur þeim sakargiftum sem bornar voru á hina ákærðu. Hér er að vísu um undirréttardóm að ræða og málið á væntanlega eftir að ganga til Hæstaréttar. En engu að síður er dómsniðurstaðan mikill sigur fyrir sak- borninga og að sama skapi áfall fyrir ákæruvaldið. Ekki síst í ljósi forsögu málsins. Fá mál hafa vakið jafnmikla athygh ogþetta Hafskips- mál. Frá fyrstu tíð hefur það verið dramatískt og póh- tískt. í upphafi voru málefni Hafskips blásin upp í hálf- gerðum galdraofsóknum og fóru þar fyrir stjórnmála- menn og rannsóknarblaðamenn sem þóttust sjá svik og spillingu í hverju skúmaskoti þessa fyrirtækis. Einkum áttu forsvarsmenn Hafskips að hafa gabbað bankastjórn Útvegsbankans, makað sinn eigin krók og misnotað póhtíska aðstöðu sína til fyrirgreiðslú og framdráttar á kostnað almennings. Sjö einstakhngar, tengdir Hafskip, voru hnepptir í gæsluvarðhald í margar vikur og um- fangsmikil rannsókn var sett í gang á skjölum, bókhaldi og samskiptum Hafskips við Útvegsbankann. Var ekki annað að skilja en hér væru stórglæpamenn á ferð sem áttu skihð hina verstu meðferð. í skugga umræðunnar og umtalsins magnaðist al- menningsáhtið gegn Hafskip og gjaldþrot þess var tahð eitt mesta fjármálahneyksli aldarinnar og var þá ekki hhft æru eins eða neins sem fyrirtækinu tengdist. Eng- inn griður var gefinn til endurreisnar fyrirtækisins, eignir seldar fyrir slikk og á endanum var gefin út ákæra á bankastjóra og lögfræðinga Útvegsbankans til við- bótar við forsvarsmenn Hafskips. Engum skyldi hlíft. Offorsið var svo mikið að saksóknari sást ekki fyrir og hann lét það ekki aftra sér frá málshöfðun, þótt aug- ljósir ágaUar væm á málsmeðferð hans og tengslum við máhð að því leyti að ríkissaksóknari hafði áður stjórnað rannsókninni sem rannsóknarlögreglustjóri og bróðir hans sat í bankaráði Útvegsbankans. Þessar yfirsjónir saksóknara kostuðu endurupptöku málsins með öUum þeim töfum, óþægindum og kostnaði sem því fylgdi. Sérstakur saksóknari var skipaður til að rannsaka máUð upp á nýtt og gefa út "nýjar ákærur. Nú eru að minnsta kosti fimm ár Uðin síðan Hafskips- máUð hófst. Málatilbúnaðurinn aUur hefur verið eins-. dæmi en gjaldþrot Hafskips er ekki neitt einsdæmi og jafnvel spurning um það hvort fyrirtækið hafi yfirleitt verið gjaldþrota og hvort ekki hefði mátt bjarga því frá faUi ef æsingur og ofsóknir hefðu ekki komið í veg fyr- ir yfirvegaðar aðgerðir. Vera má að gjaldþrot Hafskips hafi þótt stórt á sínum tíma, en á þeim fimm árum, sem Uðin eru, hafa stærri og alvarlegri skeUir átt sér stað sem nú þykja ekki tiltökumál. Dómur sakadóms er sigur fyrir réttlætið, sigur fyrir réttarkeríið. Það kennir okkur enn einu sinni að aUir eru saklausir þar til þeir eru fundnir sekir. Það segir okkur að einstaklingar eiga vörn í dómskerfinu, enda þótt almenningur, stjórnmálamenn og fjölmiðlar hafi þá fyrir rangri sök með sleggjudómum og galdraofsókn- um. Æra hinna ákærðu hefur verið hreinsuð. Dómurinn hefur verið kveðinn upp. EUert B. Schram Lýðræði og flokksræði Enda þótt Mikhail Gorbatsjov hafi verið við völd í Sovétríkjunum í fuJl fimm ár og gjörbylt á þeim tíma sovésku samfélagi, hefur komm- únistaflokkurinn sjálfur, sem hann var valinn til að veita forstöðu, á engan hátt breytt sjálfum sér á þeim tíma. Það er fyrst nú á yfirstandandi flokksþingi, sem breytingar sem endurspegla þjóðfélagsþróunina í Sovétríkjunum verða gerðar. Þær breytingar munu umbylta komm- únistaflokknum og hann verður eftir í allt annarri mynd en hingað til þrátt fyrir tilraunir íhalds- manna til að halda öllu óbreyttu. Það er í flokknum, eða öllu heldur hluta flokksins, sem andstaðan gegn umbótastefnu Gorbatsjovs er sterkust og það er lika í fiokknum sem stuðningur við perestrojku er sterkastur. Það er óvíst að andstæðar fylk- ingar rúmist lengur í sama flokki, það eru sterkar líkur til að flokkur- inn klofni og þeir sem lengst vilja ganga sjái sig tilneydda til að starfa á öðrum vettvangi því að flokkur- inn sem stofnun er orðinn helsti þröskuldur í vegi raunverulegra lýðræðisumbóta í Sovétríkjunum. Vinstri menn til hægri Frá því síðasta flokksþing var haldið, árið 1986, hefur kommún- istaflokkurinn afsalað sér stjórnar- skrárbundnum einkarétti á völd- um og tugir smáflokka hafa verið stofnaðir. Einstakir kommúnista- flokkar, eða öllu heldur útibú sov- éska flokksins í einstökum lýðveld- um, hafa sagt sig úr lögum við móðurflokkinn, svo sem kommún- istaflokkar allra Eystrasaltsríkj- anna þriggja. Þessi ólga hefur haft mikil áhrif í móðurfiokknum þar sem nú eru gagnstæðir straumar. Það eru íhaldsmenn, þeir sem oft eru kall- aðir harðhnumenn eða hægri menn, sem hafa undirtökin í flokknum, vinstri menn, sem í vest- rænum skilningj eru til hægri, eru í minnihluta. - Á milli þessara póla er allur fjöldinn, sem vUl umbætur, en er ekki endilega reiðubúinn til aö yfirgefa flokkinn ef sjónarmið þeirra verða ekki ofan á. Harðlínumenn' HarðUnumenn svokallaðir eru þeir sem kalla sig Mandskan vett- vang og krefjast þess að lenínísk grundvallaratriði um strangan flokksaga og alræði flokksins yfir ríkissrjórn, ráðuneytum, verk- smiðjum og öllum þáttum daglegs lífs verði fylgt strangt eftir. Þeir vilja síður en svo að kommúnista- flokkurinn verði aðeins einn af mörgum flokkum, hann á að verða alisráðandi. Æðsta ráðið, eða þing- ið, á að vera valdalaust að kalla. Úr þessari átt kemur sterkasta and- staðan við Gorbatsjov því að það er einmitt alræði flokksins sem stendur umbótum í Sovétríkjunum fyrir þrifum meira en nokkuð ann- að. En þessi armur flokksins, með mestan hluta skrifræðisveldisins innan sinna vébanda, er lang- áhrifamestur allra flokksstofnana í Sovétríkjunum enda þótt hann komi ekki fram á öllum sviðum s°em skipulegt flokksbrot. Þekktasti talsmaður þessara sjónarmiða er Jeyor Lítgatsjov, og þessi hluti flokksins á flesta fulltrúa á flokks- þinginu í Moskvu, eða um 44 pró- ^sent. Margir úr þessum armi tala um nauðsyn úrbóta og segjast styðja perestrojku en þær umbæt- ur eiga að vera innan núverandi kerfis, kerfinu sjálfu á ekki að breyta. Flokkabandalag Andstæð fylking róttækra um- KjallarJnn Gunnar Eyþórsson fréttamaður kommúnistaflokksins séu úr sög- unni. Lýðræðislegur vettvangur hefur aðeins 140 fulltrúa af 4700 á flokksþinginu en þeir eiga mikinn fjölda bandamanna. Talið er að um þriðjungur allra flokksmanna kommúnistaflokks- ins, sem í eru um 18 milljónir manna, sé hallur undir sjónarmið Lýðræðislegs vettvangs en sé ekki endilega reiðubúinn til að kljúfa flokkinn þeirra vegna. Meðal þess- ara umbótasinna eru fræg nöfh svo sem Boris Jeltsín, forseti Rúss- lands, og Gavril Popov, borgar- srjóri í Moskvu. Þetta er sá hluti kommúnistaflokksins sem Gor- batsjov verður að höfða til ef hann ætlar sér að eiga meirihlutastuðn- ing í valdastofhunum flokksins. Nú eru allar horfur á að það mis- „Það var flokkurinn sem skapaði Gor- batsjov, hann á ekki um annað að velja en fara að vilja flokksins, og það eru harðlínumenn sem hafa nú styrkt stöðu sína." Mikhail Gorbatsjov, forseti Sovét- ríkjanna. - „Ekki vilji fyrir því aö fella hann á þessu þingi, en staða hans er velkari en fyrr," segir m.a. í gretninni. bótasinna kallar sig Lýðræðislegan vettvang og þeir menn vilja breyta flokknum í venjulegan stjórnmála- flokk sem berst fyrir sínum sjónar- miðum á fundum æðsta ráðsins eins og hver annar stjórnmála- flokkur í lýðræðisríki. Forystu- menn þessa arms kommúnista- flokksins vilja að flokkurinn afsali sér öllum sérréttindum og völdum utan þings, svo sem yfirráðum yfir flokksdeildum í KGB, innanríkis- ráðuneytinu og hernum. Og í stað þess að kommúnistaflokkurinn sé einn flokkur allra Sovétríkjanna með útibú í lýðveldunum, eigi hann að verða flokkabandalag sjálf- stæðra flokka í lýðveldunum. Þessi sjónarmið eiga miklu fylgi að fagna í Eystrasaltsríkjunum og einnig í Moskvu og Leningrad og meðal formælenda þeirra er Júrí Prokofiéf, leiðtogi kommúnista í Moskvu. Jeltsín og Lígatsjov Það er fullvíst, vegna þess að harðlínumenn eru í meirihluta á flokksþinginu, að stefna Lýðræðis- legs vettvangs verður ekki ofan á sem stefna flokksins. Þar af leiðir að miklar líkur eru á að þessi hluti flokksins, sem er í rauninni sósíal- demókratar, segi skilið við komm- únistaflokkinn. Þar með er ekki sagt að umbætur á vettvangi takist. Lígatsjov og harðlínumenn eiga flesta fulltrúa á flokksþinginu og tahð er víst að það verði hans menn sem fái meirihluta í mið- stjórn. Þá er útlit fyrir að staða Gorbatsjovs verði veikari eftir flokksþingið en fyrir það. Hugsanlegt er talið aö kommún- istaflokkurinn klofni upp úr þess- um landsfundi og harðhnumenn verði allsráðandi í langstærsta hluta hans. Lýðræðislegur vett- vangur verði að sósíalistaflokki, sem starfi í samvinnu við suma af nýju flokkunum sem upp hafa sprottið, og í framtíðinni komi til flokkabandalag andkommúnískra flokka. En að því er engan veginn komið. Flokksræði Þótt Gorbatsjov missi völd innan flokksins hefur hann stöðugt unnið að því að efla stjórn landsins á lýð- ræðislegum grundveUi, utan flokksins. Hann er forseti, með meiri völd en nokkur fyrri forseti, og sem slíkur getur hann miklu komið til leiðar. Hann hefur stefht að því að draga úr stjórn flokksins á landsmálum og koma á lýðræðis- legum srjórnarháttum. Sú lýðræðisbylting í Sovétríkjun- um sem hann hefur sjálfur komið á er nú að grafa undan völdum hans. Andstæðingar hans eru í meirihluta í valdastofhunum flokksins en fylgismenn hans eru í fararbroddi í umbótastarfi hinna einstöku lýðvelda. Þá kemur það Gorbatsjov í koll að hafa ekki látið kjósa sig í lýðræðislegum kosning- um til forseta. Ef svo væri stæði hann með pálmann í höndunum. En völd hans byggjast á kommúni- staflokknum og þar á hann sterk- ari andstæðinga en nokkru sinni fyrr. Hann verður að tryggja völd sín með því að höfða til fyrrum andstæðinga sinna, svo sem Jelts- íns, og jafnframt reyna að friða fylgismenn Lígatsjovs. Hann verð- ur að hafa stuðning beggja. Það virðist ekki vilji fyrir þvi meðal flokksmanna að fella Gor- batsjov á þessu þingi en hitt er ljóst að staða hans er veikari en fyrr. Það var flokkurinn sem skapaði Gorbatsjov, hann á ekki um annað að velja en fara að vilja flokksins og það eru harðlínumenn sem hafa nú styrkt stöðu sína. Gunnar Eyþórsson

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.