Dagblaðið Vísir - DV - 19.06.1992, Side 15

FÖSTUDAGUR 19. JÚNÍ 1992.
15
Það er vandsiglt
milli skers og báru
Greinarhöfundur segir að samkvæmt EES-samningnum gjörbreytist hlut-
verk Alþingis.
Markmið EES-samninganna er
að stuðla að stöðugri og jafnri efl-
ingu viðskipta- og efnahagstengsla
milli samningsaðila. Fyrsti hluti
samningsins fjallar um þessa meg-
inreglu. Til þess að ná markmiðum
þessum er allt samstarf samræmt
og til grundvaliar lögð frelsin fjög-
ur: fijálsir vöruflutningar, frjálsir
fólksflutningar, frjáls þjónustu-
starfsemi og frjálsir flármagns-
flutningar. Einnig að komið verði
á kerfi sem tryggi að samkeppni
raskist ekki og reglur þessar séu
virtar af öllum og komið verði á fót
nánari samvinnu á öðrum sviðum,
svo sem á sviði rannsóknar- og þró-
unar-, menntunar- og umhverfis-
og félagsmála. Erfitt getur reynst
að ná þessum markmiðum og því
er tekið fram í 2. mgr. 3. gr., eflaust
ekki að ástæðulausu, að varast beri
ráðstafanir sem geti teflt ofan-
greindum markmiðum í tvísýnu.
Aflögð er mismunun
þjóðernis
í 4. gr. segir: „Hvers konar mis-
munun á grundvelli ríkisfangs er
bönnuð á gildissviði samnings
þessa nema annað leiöi af einstök-
um ákvæðum hans.“ Ríkisborgar-
ar á Evrópska efnahagssvæðinu,
sem eru um 360 milljónir, eru í
meginatriðum allir jafnréttháir. í
lögum um eftirlit með útlendingum
og lögum um atvinnuréttindi út-
lendinga telst hver sá útlendingur
sem ekki hefur íslenskan ríkis-
borgararétt. Á þessu verður algjör
grundvallarbreyting og hygg ég að
margir geri sér ekki grein fyrir af-
leiðingunum. í bókun 15 við EES-
samninginn eru leyfðar takmark-
anir til þess að viðhalda innlendum
ákvæðum fyrir aðildarríkin fram
KjáHaiinn
Sigurður Helgason
viðskipta- og lögfræðingur
að 1. jan. 1998. Það vekur undrun
að Sviss og Liechtenstein gera í
sömu bókun mjög ítarlega fyrir-
vara í 10 undirgreinum, sem snerta
m.a. fjöldatakmörkun árstíðabund-
ins vinnuafls og vegna fleiri
ástæðna. Undrun vekur að íslend-
ingar hafa ekki séð í þessu sam-
bandi ástæðu til bókunar. Mætti
þó ætla að við hefðum haft ríka
ástæðu til þess og þá hef ég m.a. í
huga sérstöðu fiskvinnslufólks,
sjómanna og atvinnuréttindi skip-
stjómarmanna. Sagt er að við Is-
lendingar ætlum að búa lengur við
þennan samning en aðrar þjóðir í
EFTA og þurftum því einmitt að
sýna hér sérstaka aðgætni. Það er
algild regla í alþjóðlegum við-
skiptasamningum að virða bókanir
og fyrirvara einstakra ríkja, en séu
þeir ekki gerðir þá er nær útilokaö
að taka þá upp síöar. Nánar verður
rætt um þetta atriöi þegar fjallað
verður um öryggisráðstafanirnar.
Forgangstúlkun
EB-dómstólsins
í 6. gr. EES-samningsins segir að
túlka beri efnislega samsvarandi
reglur í samræmi við úrskurði
EB-dómstólsins. Gerður er þó fyrir-
vari um dómsúrlausnir í framtíö-
inni, en samkvæmt 105. gr. samn-
ingsins skal sameiginleg EES-
nefnd endurskoða þróun fordæm-
isréttar bæði EB-dómstólsins og
EFTA-dómstólsins og gera nauð-
synlegar ráðstafanir til samræm-
ingar. EB-dómamir eru ein af aUra
mikilvægustu réttarheimildum
sem fylgja samningi þessum og em
í stöðugri þróun eftir því sem fleiri
deilumál koma þar til úrlausnar.
Hér skal vikið að tveimur athyghs-
verðum dómum sem voru birtir í
Evrópurétti eftir Stefán Má Stef-
ánsson prófessor. í máli nr. 6/64,
Costa-málinu, segir í forsendum
dómsins. DómstóU EB er þeirrar
skoðunar að lög EB séu rétthærri
en lög einstakra aðUdarríkja sem
kunna að vera þeim andstæð. Að
áUti dómsins gUdir þetta hvort sem
lög aðildarríkis era eldri eða yngri
eða EB-lögin brjóti í bága við
stjómarskrárákvæði. í öðra máh
nr. 167/73 um áhafnir á frönskum
skipum. Ákvæði voru í frönskum
lögum að hluti áhafnar skyldi vera
franskur. EB-dómstóUinn komst að
þeirri niðurstöðu að frönskum
stjórnvöldum væri skylt að hlutast
tíl um að nema slík ákvæði úr lög-
um. Vart er hægt að skUja þetta
öðravísi en samningsaðilum sé
skylt að nema öU ákvæði andstæð
frelsunum fjórum úr lögum sínum.
Hlutverk EB-dómstólsins er að
mörgu leyti ólíkt hlutverki okkar
dómstóla, þar sem ekkert sUkt
ákvæði er í lögum um afdráttar-
laust fordæmisgildi dóma.
Gjörbreyting á
hlutverki löggjafans
Samkvæmt 7. gr. EES-samnings-
ins skulu tekin upp í landsrétt allar
tilheyrandi reglugerðir, svo og
flestar tilskipanir EB. Samkv. 102.
gr. samn. skal tU þess að tryggja
samræmingu lögfesta í viðkomandi
EFTA-ríki öU ný ákvæði eins fljótt
og unnt er eftir að EB hefur sam-
þykkt þau. Gjörbreyting verður á
hlutverki Álþingis íslendinga
samkv. 2. gr. stjskr. um setningu
almennra réttarreglna. Farist fyrir
að breyta eða setja ný lög, sem
snerta ákvæði umrædds samnings,
þá skiptir það engu, því að reglu-
gerðir og tilskipanir EB eru samkv.
þessu rétthærri. Alþingi verður
nánast afgreiðslustofnun í stórum
hluta málaflokka.
Ekki verður hjá því komist að
telja frosið fyrir öU skilningarvit
hjá þeim stjórnmálamönnum sem
fullyrða að EES-samningurinn feli
ekki í sér neitt framsal valds né
röskun á höfuðeinkennum ís-
lenskrar stjórnskipunar.
Sigurður Helgason
„Dómstóll EB er þeirrar skoðunar að
lög EB séu rétthærri en lög einstakra
aðildarríkja sem kunna að vera þeim
andstæð. Að áliti dómsins gildir þetta
hvort sem lög aðildarríkis eru eldri eða
yngri eða EB-lögin brjóti 1 bága við
stj órnarskrárákvæði. “
Framtíð einsetins
skóla í Fossvogi
Skólastjóri Fossvogsskóla hefur tilkynnt að ekki sé hægt að senda for-
eldrum upplýsingar um fyrirkomulag skólans næsta haust.
Um nokkurra ára skeið hefur verið
rekin tílraun í Fossvogsskóla með
einsetinn skóla. Það þýðir að öU
börn eru á sama tíma í skólanum
og eiga foreldrar þannig auðveld-
ara með að skipuleggja tíma sinn
og bama sinna. Þetta sem kaUað
er tUraun hér í Reykjavík era eðU-
leg og sjálfsögð mannréttindi ann-
ars staðar, bæði hérlendis og víða
í nálægum löndum. Fjölskyldan fer
á fætur á sama tíma, systkini eða
nágrannar fara saman í skólann
og koma saman úr honum.
Þeir fólksflutningar, sem tíðkast
víðast hvar í hádeginu hér í
Reykjavík, þegar foreldrar era að
sækja börn sín í skólann og/eða
fara með önnur, eru þvílík tíma-
skekkja í nútíma þjóðfélagi, svo
ekki séu notuð sterkari orð, að slíkt
ætti að heyra sögunni til. Það
stress, álag og aukinn umferðar-
þungi með tílheyrandi slysahættu,
sem fylgir þessum flutningum, er
þess eðUs að stjómvöld ættu að sjá
sóma sinn í að reyna að hlú að því
Utla sem gert er tU að draga úr
þessum ósköpum.
Einsetinn skóli er
þjóðhagslega hagkvæmur
í þeirri umræðu, sem átti sér stað
í vetur um niðurskurðinn í grann-
skólakerfinu, kom það fram að
unnin hafði verið á vegum Háskóla
KjaJlaiinn
Gunnlaugur Júlíusson,
foreldri og form. Alþýðu-
bandalagsins í Reykjavík
íslands úttekt á m.a. hagkvæmni
einsetins skóla. Þar kom það fram
að hægt var beint að spara svo
miUjörðum skipti með því að hlúa
betur-að grunnskólanum, fyrir ut-
an allan þann gróða sem ekki er
hægt að mæla, svo sem vegna
minna álags á böm og foreldra.
Engu að síður tóku hin skamm-
sýnu stjómvöld þann valkostinn
að skera flatt niður fjárveitingar til
grannskólans og auka þar með á
vanda barna, foreldra og skóla-
fólks.
Hvað gerist
í Fossvogsskóla?
Nú um miðjan maí tilkynnir
skólastjóri Fossvogsskóla foreldr-
um að ekki'sé hægt að senda foreld-
rum upplýsingar um upphaf skóla-
árs og fyrirkomulag nk. haust því
enn Uggi ekki fyrir hvort hægt
verður að halda áfram með einset-
inn skóla næsta skólaár. Ekki fást
svör frá menntamálaráðherra um
hvort hægt verði að halda áfram
með einsetinn skóla næsta skólaár
eða ekki. Ef skóhnn yrði tvísetinn
þá þýddi það aukalega skerðingu
fjárveitinga fyrir Fossvogsskóla of-
an á það sem allir aðrir fá.
Þetta virðingarleysi mennta-
málaráðherra fyrir skólafólki, for-
eldrum og bömum er gersamlega
óþolandi. Skólayfirvöld geta ekki
sinnt starfi sínu og hafið skipulagn-
ingu skólastarfs fyrir næsta ár eins
og nauðsynlegt er þegar þessi tími
er kominn. Foreldrum er t.d. stefnt
í óvissu með atvinnu sína, þar sem
þeir foreldrar sem t.d. vinna heima
hálfan daginn og utan heimihs
hinn hluta dagsins fá ekki að vita
hvort þeir geti starfað þannig
áfram, hvort þeir þurfi að leita eft-
ir breytingum eða hætta að vinna.
Börnunum er einfaldlega gefið
langt nef því þau fá ekki einu sinni
að vita hvort núverandi fyrirkomu-
lag gUdi næsta haust með ákveðnu
öryggi og stöðugleika, eða hvort við
taki þvælingur í hádeginu með til-
heyrandi morgun/eða eftirmið-
dagsgæslu.
Foreldrar allra sex ára bama við
skólann skrifuðu nýverið undir
áskoran til menntamálaráðherra
um að núverandi fyrirkomulagi
verði haldið áfram og að ákvörðun
um það Uggi fyrir sem fyrst. Með
hhðsjón af starfi stjórnvalda á
fyrsta ári ríkisstjómarinnar er þó
rétt að vera svartsýnn á að það
gangi eftir, hið góða sakar aldrei.
Gunnlaugur JúUusson
„Ekki fást svör frá menntamálaráð-
herra um hvort hægt verði að halda
áfram með einsetinn skóla næsta
skólaár eða ekki. Ef skólinn yrði tvíset-
inn þýddi það aukalega skerðingu Qár-
veitinga fyrir Fossvogsskóla ofan á það
sem allir aðrir fá.“