Dagblaðið Vísir - DV - 17.12.1992, Blaðsíða 18

Dagblaðið Vísir - DV - 17.12.1992, Blaðsíða 18
18 FIMMTUDAGUR 17. DESEMBER 1992. Menning Af höf ðingjum á Skaganum Enn ein byggðasagan hefur séö dagsins ljós. Fyrsta bindi af sögu Akraness kemur í kjölfar fjöl- margra hliðstæðra verka. Nægir þar að nefna sögu Reykjavíkur, Akureyrar, Seltjarnarness, Selfoss og Keflavíkur. Höfundur leggur áherslu á hve samofin saga Akurnesinga er stjórnmála- og menningarsögu þjóðarinnar - einkum á Sturlunga- öld og endurreisnarskeiðunum um og eftir 1800. Hann vekur sérstak- lega á því athygli hve stór hlutur Akurnesinga er í þjóðarsögu okk- ar, ekki síst ef haft er í huga þeir hafa líklega aldrei verið fleiri en nemur tveimur hundraðshlutum þjóðarinnar. Þessi áhersla höfund- ar gerir það að verkum að bókin höfðar í mun ríkari mæh til lands- manna í heild en ella hefði verið. Bókin hefst á ítarlegum kafla um landlýsingu (s. 14-88) þar sem fjall- að er um jarðfræði, landkosti og jarðnytjar, fjörunytjar, samgöngr, örnefni, fornleifar, þjóðtrú og sögur. Einhverjum kann að finnast þetta > BÆKUR í JÓLAGJÖF? Þá skaltu kynna þér ódýru Úrvalsbækurnar á næsta sölustað eða hringdu og ffáðu bæklinginn okkar í pósti urval: BÆKUR Sími 63 27 00 hægfara byrjun og e.t.v. langdregin (en þaö ræðst væntanlega fyrst og Bókmenntir Gunnlaugur A. Jónsson fremst af áhugasviði lesandans). En í þessum inngangskafla sýnir sig að höfundur vill leitast við að skrifa sögu einstaklinganna sem byggðu Akranes í sem mestum tengslum við umhverfi sitt í víðri merkingu þess orðs. Er það mjög lofsvert og reynist hér mikill fróðleikur dreg- inn saman og augljóst að mjög víða hefur verið leitað fanga. Meðal forvitnilegs efnis í bókinni má nefna frásagnir af umsvifum Brynjólfs biskups Sveinssonar (1639-1679) á Skipaskaga en hann virðist markvisst hafa stefnt að því að gerast útgerðarhöföingi þar og því hefur verið haldið fram að hann hafi lagt grunn að þéttbýlismyndun á Akranesi. Höfundur þessarar bókar telur þó eins líklegt að um- fangsmikil útgerð hafi verið þar fyrir siðaskipti. Akranes. Mikill fródleikur um sögu bæjarins dreginn saman í bókinni. Við hefðbundna söguritun beinist athygli öðru fremur að eftirminni- legum atburðum, svipmiklum ein- staklingum, náttúruhamförum, slysum og öðru sem raskar hvers- dagsframvindu í samfélagi - en lífi og viðhorfum almennings og menningaeinkennum hefur oft ekki verið nægilegur gaumur gef- inn, eins og Jón Böðvarsson bendir á. Og kannski mætti að vissu leyti gagnrýna þetta verk fyrir ónóga áherslu á þessa þætti. Það er um of saga höfðingja (sbr. kaflana „Garðahöfðingjar" og „Lögmanna- ætt á Hólmum tveim"), og sagan ekki sögð af sjónarhóli almennings í sama mæli og t.d. í nýútkominni sögu Keflavíkur eða hinu marglof- aða verki Guðjóns Friðrikssonar um sögu Reykjavíkur. Höfundur virðist gera sér grein fyrir þessari vöntun og segir í inngangsorðum sínum að margt í sögu hreppsins þurfi að kanna miklu betur - eink- um menningarsöguna. Kaflinn „Almennir hagir" sýnir þó að höf- undur leitast við að glíma við þess- ar spurningar. Bendir hann þar meðal annars á vissa sérstöðu Akraness sem felst í því að náttúru- hamfara gætti þar minna en al- mennt var hér á landi. Bókin er prýdd fjölda mynda og hefur vandaða nafna- og heimilda- skrá. Hins vegar er umbrot bókar- innar gallað. Óþarflega stórar spássíur eru öðrum megin á síðum bókarinnar, eins og mjög er í tísku um þessar mundir en nánast engar hinum megin. Jón Böðvarsson. Akranes. Frá landnámi til 1885. Prentverk Akraness hf. 1992 (335 bls.) Siglingar og skipskaðar í síðari heimsstyrjöld Bókin í skotlínu er að stofni til meistaraprófsritgerð höfundar í sagnfræði við Háskóla íslands qg naut hann fjárhagsstuðnings frá Eimskipafélagi Islands við samningu ritgerðarinnar og vinnslu bókarinnar. Bókin er saga farsiglinga Islendinga stríösárin 1939- 1945 og að hluta saga Eimskipafélagsins Jpessi ár. Heimilda hefur höfundur leitað víða. Itarleg heim- ildaskrá fylgir bókinni en í formála segir höfundur að aðallega hafi verið stuðst við heimildir í skjalasafni Eimskipafélagsins auk skjala frá sendiráðum í New York, Washington og London og utanríkisráðuneyt- inu. Leiðabækur skipa eru og heimildir. í fonnála seg- ir: „Við óflun ljósmynda leitaði ég í myndasafn Eim- skipafélagsins..." Auk mynda eru kort sem sýna siglingaleiðir skipa, þar á meðal Utprentað kort er sýnir siglingaleið ís- lenskra kaupskipa til og frá Bandaríkjunum. Þar er sýnd staðsetning skiptapanna er Hekla, Goðafoss og Dettifoss voru skotin niður. Formála bókarinnar ritar Þór Whitehead prófessor sem var umsjónarkennari höfundar við samningu meistarprófsritgerðarinnar. Höfundur hefur lagt á sig mikla vinnu við að gera efninu sem best skil. Árangur er sá að bókin er fróö- leg, segir ákveðinn þátt íslandssögunnar og auk þess vel skrifuð og læsileg. Þór segir í formála að þó íslendingar hafi engan her haft hafi mannfall þeirra verið hlutfallslega jafnmikið og sumra stríðsþjóðanna: „Þorri þeirra sem létu lífið voru sjómenn". Auk þess aö segja sögu sighnga og skiptapa freistar höfundur þess að „draga upp mynd af lífi þeirra sem sigldu á kaupskipunum, vinnu þeirra, baráttu fyrir bættum kjörum, siglingum í skipalestum, lífinu um borð við slíkar aðstæður, hafnarvinnu erlendis og í Reykjavík, slysförum og ekki síst þeim björgunarstörf- um sem sjómenn unnu". En höfundur gerir einnig grein fyrir ýmsum ákvörö- unum stríðsaðila sem höfðu áhrif á sighngar Eim- skipafélagsins og fléttast því gangur stríðsins inn í bókina. Reyndar rekur höfundur dálítið stöðu mála áratug- inn fyrir stríðið, kreppuna miklu og afleiðingar henn- ar m.a. á viðskipti milli þjóða. Nokkuð segir það um þessa tíma að forsætisráð- Bókmenntir Guðmundur G. Þórarinsson herra, Hermann Jónasson, beindi því til Eimskipafé- lagsins að það keypti einungis íslenskar kartöflur til skipa sinna, en birgðir voru miklar og hætta á að þær ónýttust. Strax við hernám Breta á íslandi 10. maí 1940 minnk- aöi skipastóll íslendinga um 2165 tonn er Þjóðverjar kyrrsettu Gullfoss og Snæfell. Árið 1941 tóku Bretar siglingarnar milli íslands og Bretlands í sínar hendur. TengsUn við Ameríku jukust. Sjómenn fengu áhættuþóknun eftir þjark og verkfóll hindruðu siglingar. Árásin á Heklu 1941 olli því að íslensk skip sigldu í skipalestum eftir það. Kaldhæðni örlaganna var það að síðasta vetur stríðs- ins skutu Þjóðverjar niður bæði Goðafoss og Dettifoss, skipin sem Eimskipafélagið hafði notað til Þýskalands- siglinga. Þann kafla þjóðarsögunnar sem rakinn er í þessari bók þurfti aö skrifa. Verður aö telja að allvel hafi til tekist. Hulda Sigurborg Sigtryggsdóttir. í skotlinu Almenna bókafélagið. 280 blaðsfður. Heill heimur í áskríft 52 ferðavinningar til áskrifenda frá okt. 92-sept. 93 Subaru Legacy dreginn úl 22. des. nk. Sími 632700 Grænt númer 99-6270 Síni 632700 Grænt númer 99-6270 Sfrni 632700 Grænt númer 99^270

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.