Dagblaðið Vísir - DV - 05.08.1999, Page 12

12
FIMMTUDAGUR 5. ÁGÚST 1999
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: EYJÓLFUR SVEINSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ÓLI BJÖRN KÁRASON
Aöstoöarritstjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjóri: PÁLL ÞORSTEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift: ÞVERHOLTÍ11, 105 RVÍK,
SÍMI: 550 5000
FAX: Auglýsingar: 550 5727 - RITSTJÓRN: 550 5020 - Aðrar deildir: 550 5999
GRÆN númer: Auglýsingar: 800 5550. Áskrift: 800 5777
Stafræn útgáfa: Heimasíða: http://www.skyrr.is/dv/
Vísir, netútgáfa Frjálsrar fjölmiðlunar: http://www.visir.is
Ritstjórn: dvritst@ff.is - Auglýsingar: auglysingar@ff.is. - Dreifing: dvdreif@ff.is
AKUREYRI: Strandgata 25, sími: 462 5013, blaöam.: 462 6613, fax: 4611605
Setning og umbrot: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Filmu- og plötugerð: ÍSAFOLDARPRENTSMIÐJA HF. - Prentun: ÁRVAKUR HF.
Áskriftarverð á mánuði 1900 kr. m. vsk. Lausasöluverð 170 kr. m. vsk., Helgarblað 230 kr. m. vsk.
DV áskilur sér rétt til aö birta aðsent efni blaösins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds.
DV greiðir ekki viðmælendum fyrir viötöl við þá eða fyrir myndbirtingar af þeim.
Margir kallaðir en fáir útvaldir
Pólitíska moldviðrið út af lokun Sæunnar á Ólafsfirði
sýnir, hversu erfitt er að úthluta opinberum stuðningi,
svo að öllum líki. Byggðakvóti er verðmæt auðlind, þar
sem margir eru kallaðir, en fáir útvaldir. Þeir, sem ekki
fá, verða að vonum harla ókátir með niðurstöðuna.
Ekki verður séð, að rangt hafi verið staðið að úthlut-
un byggðakvótans. Alþingi setti um hann lög, sem
Byggðastofnun hefur reynt að fara eftir. Samkvæmt síu
laganna er Ólafsfjörður of stór og öflugur bær til að kom-
ast gegnum nálarauga skömmtunarkerfisins.
Alþingismenn, sem settu lögin sjálfir, eru farnir að
heimta, að Byggðastofnun líti fram hjá texta laganna og
veiti fyrirtæki á Ólafsfirði sérstaka fyrirgreiðslu, að því
er virðist vegna þess, að forstjóri þess hafði sérstaklega
hátt, þegar hún skellti hurðum og læsti.
Dæmið sýnir í hnotskurn, að úthlutun er aldrei sann-
gjörn. Hún er í innsta eðli sínu mismunun. Þar á ofan
liggur í hlutarins eðli, að meiri líkur eru á, að hún verð-
launi skussa, heldur en þá, sem hafa staðið sig vel og
byggt upp blómlegan rekstur á eigin fótum.
Við rekum okkur sífellt á þá staðreynd, að mark-
aðslögmálin ein eru sanngjörn. Þau mismuna ekki og
þau verðlauna ekki skussa. Þau grisja garð atvinnulífs-
ins og gefa þeim plöntum svigrúm, sem bezt vaxa.
Þannig eflist þjóðarhagur mest og hraðast.
Um leið felst grimmd í hlutleysi markaðslögmálanna.
Bæjarstjóri Ólafsíjarðar lýsir þeim vítahring, að nú flytj-
ist atvinnulausar konur frá Ólafsfirði með böm sín og
lögheimili eiginmanna sinna og þar með verði ógætilega
skuldsettur bærinn af útsvarstekjum þeirra.
Raunar er engin byggðastefna þjóðinni hagkvæm önn-
ur en sú, sem tryggir byggð í landinu gagnvart útlönd-
um. Ef allir vilja búa í nágrenni Kvosarinnar, á að leyfa
þeim það, án þess að leggja fyrir þá sérstakar byggða-
gildrur fyrir hönd plássa, sem em á undanhaldi.
Vilji þjóðfélagið draga úr þungum straumi þjóðarinn-
ar til höfuðborgarsvæðisins, kostar það mikið skattfé,
sem nýtist ekki í annað, og þar á ofan misklíð á borð við
þá, sem risin er út af því, hvort sanngjarnt sé eða ekki,
að Sæunn á Ólafsfirði njóti opinberrar fyrirgreiðslu.
Staðreyndin er sú, að fólksflutningar í landinu eru svo
stríðir, að velviljað ríkisvald hefur ekki fé til að hamla
gegn þeim. Með úthlutun byggðakvóta til fámennra
byggða á undanhaldi er hægt að klóra smávegis í bakk-
ann, en ekki að snúa við augljósri byggðaþróun.
Sú byggðastefna, sem rekin er hér á landi, er smá-
byggðastefna, sem getur linað þjáningar hér og þar um
tíma, en fær ekki hamlað gegn tímans þunga straumi.
Hún er eins konar guðsþakkarverk stjórnmálamanna,
sem henda skildingum í útvalda fátæklinga.
Vafalaust hafa einhverjir grátið, þegar í eyði lögðust
Dritvík og Djúpalón, þar sem sést ekki tangur né tetur af
stórveldistíma fyrri alda. Vafalaust hafa aðrir grátið,
þegar Hornstrandir lögðust í eyði og breyttust í eftirsótta
náttúmvin. En markaðslögmálin fengu að ráða.
Þjóðfélag getur kosið sér að sækja fram veginn og
halda til jafns við önnur þjóðfélög í umhverfi sínu. Það
getur líka valið þá leið að leggjast í varðveizlu fortíðar og
verja til þess fjármunum sínum, svo að það breytist í
eins konar byggðasafn fátæktar og fortíðar.
Gagnslaust er hins vegar að kasta skildingum í
sérvalda smælingja í þeirri von, að almættið taki viljann
fyrir verkið og fyrirgefi þjóðinni syndir hennar.
Jónas Kristjánsson

„A sama tíma og milljónir manna deyja árlega úr sulti er ofát eitt af stærstu heilbrigðisvandamálum ríku þjóð-
anna og það fer vaxandi."
Mannsins
megin
ur er þá orðinn á
matarfíkn og fíkn í
kaffi, tóbak eða
áfengi.
Röntgenskyn
Þeir sem eru of
feitir virðast mcirgir
hafa alveg sérstakt
skyn, eins og sjötta
skilningarvitið, fyr-
ir því hvar orkurík
fæða er. Jafnvel á
hressingarstöðum
þar sem fólk er kom-
ið til þess að lifa
heilbrigðu lífi og
grennast, rennir
sumt fólk augum
eins og radargeisl-
Kjallarinn
Jónas Bjarnason
efnaverkfræðingur
„Tugir prósenta íslendinga eru
haldnir ofþyngd (10-20% umfram
kjörþyngd) eða offitu (yfir 20%);
á síðustu árum virðist landinn
enn vera að þyngjast. Rannsókn-
ir hafa sýnt að of mikil fita og
prótín eru í mat landans....“
um eða ís i lítersílátum
og háma í sig, mann-
skepnan verður
ofgnóttinni að bráð.
Slungið framboð
Iðnaðurinn er í meira
lagi slunginn í því að
búa til mat sem fólk á
erfitt með að standast;
margt ruslfæðið leynir
á sér og er með 39-40%
fitu. „Þú getur ekki
hætt þegar þú ert byij-
aður“. Sumt morgun-
korn er lævíst sælgæti
með miklum sykri.
Vinsælustu gosdrykkir
eru oftar en ekki
blanda af frískandi
koltvíoxíði, bragðefn-
um og miklum sykri;
þegar drykkjanna er
neytt finnur neytand-
inn fyrir þægilegu
„orkuskoti" renna um
æðar.
Atferli manna snýst að miklu
leyti um mat og hefur alla tíð gert
enda er hann aflgjafi lífsins, heilsu
og vellíðanar. En matur tengist
ýmsu öðru eins og trúarbrögðum
og siðum, hindurvitnum og for-
dómum, ímyndunum eða sjálfs-
blekkingum. Sumir japanskir karl-
menn telja að möluð horn nas-
hyrninga auki karlmennsku.
Sinn er siður...
Aðstæður í hverju landi eru
mjög ráðandi um það hvers er
neytt. Inúítar á Grænlandi borð-
uðu áður fyrr nær eingöngu dýraf-
urðir; nú eru víða danskar mat-
vörur frá Brugsen á boðstólunum
en margar þjóðir neyta nær ein-
göngu jurtaafurða. Gyðingar
borða ósúrt brauð á páskahátíð-
inni, en það er brauð án súrgers
og lyftingar, það er því hart og
stökkt undir tönn.
Þessi venja á rætur að rekja til
3. Mósebókar, en nákvæma upp-
talningu er þar að finna hvers má
neyta og hvers ekki. Svínið er
óhreint, eins úlfaldinn og hérinn;
múslímar neyta ekki svínaafurða
heldur. í Indlandi eru kýr heilag-
ar og ósnertanlegar en Kínverjar
virðast neyta alls þess sem matur
getur leynst í; jafnvel trjábörkur
er lagður í lög og er hann þá kall-
aður brauð fátæka mannsins.
Þörf eða fíkn?
„Maður er það sem hann etur“,
stendur einhvers staðar. Hungur
er heilbrigð tilfinning þegar lík-
aminn þarfnast fæðu; en oft er
skynjunin brengluð og fólk finnur
til svengdar að nauðsynjalausu.
Það er oftast vegna þess að fólk
hefur vanið sig á sællífi og kitlað
bragðfærin um of. Sumir hafa
langtímum saman verið með of
mikinn blóðsykur, alveg frá barn-
æsku en það getur valdið offitu-
vanda alla ævi. Aðeins stigsmun-
um yfir hlaðborðin og nemur hvar
fitumiklar sósur er að finna en
matarílát með þeim tæmast fyrst.
Nýlega sást í sjónvarpi þegar
maður einn í Bandaríkjunum var
sóttur til að fara á sjúkrahús;
hann var um hálft tonn að þyngd
og þurfti að rífa húsgafl til að unnt
væri að ná manninum út með gaff-
allyftara. Hann sagðist ekkert
skilja hvers vegna hann væri
svona; margir hafa brosað en
læknir kvað við að það væri ekki
hlæjandi að þessu. Mjög margir í
því landi er haldnir offitu; algengt
er að sjá þannig fólk við verslunar-
miðstöðvar haldandi á stórum
pokum fullum af frönskum kartöfl-
Böl og blessun
Á sama tíma og
milljónir manna deyja
árlega úr sulti er ofát
eitt af stærstu heil-
brigðisvandamálum ríku þjóðanna
og það fer vaxandi. Offita getur
valdið m.a. sykursýki, gigtar-
vandamálum, hjarta- og æðasjúk-
dómum auk mikilla óþæginda og
slæmrar sjálfsímyndar.
Tugir prósenta íslendinga eru
haldnir ofþyngd (10-20% umfram
kjörþyngd) eða offitu (yfir 20%); á
síðustu árum virðist landinn enn
vera að þyngjast. Rannsóknir hafa
sýnt að of mikil fita og prótín eru
í mat landans og að kolvetni (ekki
sykur) eru af skornum skammti,
en þeim fylgja yfirleitt trefjar sem
eru nauðsynlegar fyrir heilbrigða
meltingu. Sykurát er allt of mikið.
Jónas' Bjamason
Skoðanir annarra
Einkavæðing og eignaraðild
„íslenzkt viðskiptalíf hefur gjörbreytzt á undan-
förnurn árum. Forystumenn í viðskiptalífi eru nú til-
búnir til að standa að viðskiptum sem nema mjög
háum fjárhæðum. Þar er um að ræða upphæðir sem
hingað til hafa ekki þekkzt í viðskiptum á íslandi.
Ein af ástæðunum fyrir því, að þetta er hægt er sú,
að verðbréfafyrirtækin og fyrirtæki á borð við FBA
hafa opnað nýjar leiöir í viðskiptalífinu... Þau viö-
skipti sem skýrt var frá i gær, eru hins vegar ann-
ars eðlis... Það skal ekki lastað út Eif fyrir sig. Hins
vegar sýna þessi viðskipti vel, að við einkavæðingu
bankanna á íslandi geta óvæntir atburðir gerzt. Þeg-
ar á þetta er litið er ljóst, að ríkisstjórninni er veru-
legur vandi á höndum.“
Úr forystugrein Mbl. 4. ágúst
Bankarnir og þenslan
„Bankakerfið á svo sannarlega hlut að máli í
þenslunni, sennilega meira ómeðvitað frekar en
meðvitað og sést það á hinu aúkna lánsframboði.
Það hefði mátt ganga hægar um gleðinnar dyr í þess-
um málum... Þannig er bankakerfið látið bregðast
við með aðgerðum Seðlabankans og öðrum peninga-
legum aðgerðum. Bankarnir eru auðvitað bara að
reyna að græða hver í sínu horni og reyna að lána
sem mest.“
Tryggi Þór Herbertsson svarar blaðamanni Dags um
þensluábyrgð bankanna - í Degi 4. ágúst
Fjárhagsafkoma aldraðra
„Þið hafið eflaust bæði heyrt og séð niðurstöðu
skoðanakönnunar um fjárhagslega afkomu eftir-
launaþega og annarra láglaunahópa, m.ö.o., þið haf-
ið það gott og getið lagt niður skottið og verið ekki
með neitt nöldur. Það era aðeins fá prósent sem eru
að dragast upp vegna fátæktar... Það er glæsilegt að
tróna á toppnum með góð lífskjör miðað við ná-
granna okkar en einhvers staöar stendur: „Maður
líttu þér nær.“ Væri það ekki nærtækara að bera
okkur saman við lífskjör innan eigin þjóðar?... Ég
endurtek, í sambcmdi við launavísitöluna svo og
skattamálin, að það er staðreynd að um þrír fjórðu
hlutar lífeyrissjóðsteknanna eru fjármagnstekjur en
eigi að síður verður að greiða yfir 38% af þeim.“
Úr pistli Guðmundar Jóhannssonar í Mbl. 4. ágúst