Morgunblaðið - 17.11.2001, Síða 68

FÓLK Í FRÉTTUM
68 LAUGARDAGUR 17. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
FÁAR rokksveitir hafa notið annarra
eins vinsælda á síðustu árum og Chic-
ago-sveitin Smashing Pumpkins.
Ekki er bara að hún seldi plötur í
milljónavís, heldur naut hún á sama
tíma virðingar fyrir að vera framsæk-
in og tilraunakennd, sem fer sjaldn-
ast saman við vinsældir. Skammt er
síðan Smashing Pumpkins lagði upp
laupana og við hæfi að menn minnist
hennar með safnskífu á við þá sem
kemur út á morgun, ekki síst þegar
með fylgir aukadiskur af óútgefnu
eða sjaldheyrðu efni.
Þó Smashing Pumpkins hafi byrj-
að sem samstarfsverkefni náði söngv-
ari sveitarinnar og helsti lagasmiður
snemma undirtökunum og eins gott
eftir á að hyggja, enda var hún við
það að geispa golunni þegar Corgan
setti félögum sínum þá afarkosti að
þeir létu hann um stjórn eða hættu
ella. Corgan er frábær lagasmiður og
hefur margsannað snilli sína á því
sviði, en það hefur líka sett svip sinn á
sveitina hve hann hefur verið iðinn
við að sálgreina sjálfan sig á plasti,
enda kraumaði margt ókræsilegt í
hans sálarkássu.
Skilnaðarbarn
William Patrick Corgan er hálffer-
tugur og skilnaðarbarn sem setið hef-
ur í honum alla tíð. Hann hugðist
verða körfuboltahetja, en þegar hann
sá vin sinn spila á rafgítar eitt sinn
voru örlög hans ráðin og eftir að hann
náði að safna sér fyrir gítar fóru allar
frístundir í gítarleik. Ekki leið á
löngu þar til að Corgan var búinn að
stofna hljómsveit, The Marked, sem
lék þunglamalegt rokk. Í þeirri sveit
var trymbillinn Jimmy Chamberlin,
sem síðar varð besti vinur hans, og
tók þátt í að stofna með honum nýja
sveit með James Iha á gítar og
D’Arcy Wretzky á bassa. Sveitin fékk
heitið Smashing Pumpkins og tók
ekki langan tíma að komast á samn-
ing hjá Virgin plötuútgáfunni. Fyrsta
platan hét Gish og kom hún út 1991.
Henni var vel tekið en um líkt leyti
varð grunge-byltingin í rokkinu vest-
an hafs og þar sem Smashing
Pumpkins lék listaspírurokk átti hún
á brattann að sækja um tíma.
Þegar kom að því að taka upp plötu
númer tvö var ástandið innan sveit-
arinnar orðið heldur klént, Chamb-
erlin á kafi í sukki og svínaríi og
Wretzky og Iha, sem voru par, orðnir
miklir óvinir. Corgan var sá eini sem
hélt haus og gekk svo langt að hann
samdi öll lög og lék á öll hljóðfæri á
skífunni nema trommurnar. Þegar
upptökum lauk kallaði hann síðan
saman sveitina og sagði mönnum að
annaðhvort helguðu þeir sig Smash-
ing Pumpkins og beygðu sig undir
hans stjórn eða færu að fást við ann-
að.
Félagar Corgans brutu odd af of-
læti sínu og eins gott, því platan,
Siamese Dream, rokseldist um heim
allan og gerði Corgan og félaga að
stjörnum.
Eftir langa og stranga tónleikaferð
til að fylgja skífunni eftir héldu liðs-
menn í frí, en Corgan gat ekki hætt
að vinna; þremur dögum eftir kom-
una heim til Chicago var hann kom-
inn af stað í hljóðverinu aftur.
Tvöföld metsöluskífa
Þriðja breiðskífa Smashing
Pumpkins, Mellon Collie and the Infi-
nite Sadness, var tvöföld tveggja
tíma skífa með 28 lögum. Stjórar
Virgin voru ekki á því að gefa hana út,
vildu hafa diskinn einn, en Corgan
hafði sitt fram og rétt fyrir sér að
vanda; platan seldist í meira magni
en dæmi voru um fyrir með tvöfalda
plötu, hátt í tíu milljón eintök farin
þegar þetta er ritað. Árin sem á eftir
fylgdu voru bæði hræðileg og
ánægjuleg; ánægjuleg að því leyti að
hljómsveitinni gekk allt í haginn útá-
við, platan seldist vel og ævinlega var
uppselt á tónleika í sífellt stærri stöð-
um. Innan hljómsveitarinnar var þó
sitthvað í ólagi, ekki síst það að
Chamberlin var enn á kafi í fíkniefna-
neyslu og sumarið 1996 spillti tón-
leikaför sveitarinnar að sukkbróðir
hans, hljómborðsleikarinn Jonathan
Melvoin, sem lék með sveitinni á tón-
leikum, lést á hótelherbergi Chamb-
erlins. Chamberlin var snimmhendis
rekinn úr sveitinni, sem var Corgan
eðlilega aukaáfall, því þá var enginn
vinur hans eftir í Smashing Pumpk-
ins, og ekki léttist lundin við það að
hann missti móður sína um haustið
eftir langvarandi baráttu hennar við
krabbamein.
Chamberlin snýr aftur
Tónleikaferðinni til að kynna Mel-
lon Collie lauk í febrúar 1997 og
vinnusemi Corgans var söm við sig,
því þegar var haldið í hljóðver að
vinna að næstu skífu. Vinnan gekk þó
ekki nema miðlungi vel, því ekki tókst
að gera þá þjóðlagaskífu sem stefnt
var að. Á endanum var Corgan einn í
hljóðverinu að glíma við plötuna og
tókst loks að ljúka henni um veturinn
1997/98, en þess má geta að á smíða-
tímanum gekk Chamberlin aftur til
liðs við Corgan og D’Arcy hætti. Plat-
an fékk heitið Adore og kom út 1998.
Hún þótti stinga talsvert í stúf við
fyrri skífur, lágstemmd og tregafull,
og seldist fyrir vikið ekki nema miðl-
ungi vel. Hugsanlega má þó skrifa
það á að tónleikaferð til að kynna
skífuna var í styttra lagi, en Corgan
lá á til að komast í næstu plötu,
MACHINA: The Machines of God,
sem kom út snemma árs 2000. Sala á
henni var enn minni, enda breytt and-
rúmsloft í tónlistarheiminum, R&B
og gelgjupopp allsráðandi. Corgan
varð svo gramur að hann lýsti því yfir
að tónleikaferðin til að kynna
MACHINA yrði síðasta ferð Smash-
ing Pumpkins, hann hygðist leggja
sveitina niður. Hann stóð og við þau
orð sín og lokatónleikarnir voru
haldnir í rokkbúllunni Metro í Chi-
cago, en á þeim stað hélt sveitin ein-
mitt sína fyrstu tónleika.
Þá um haustið stóð Corgan í stríði
við útgáfu sína vegna þess að hann
vildi gefa út afgangslög sem urðu til
þegar MACHINA var tekin upp, en
Virgin ekki. Á endanum komu lögin,
25 alls, út á Netinu undir nafninu
Machina II: The Friends and Ene-
mies of Modern Music, og mátti hver
sækja sér sem sýndist. Á þeim áratug
sem sveitin starfaði hafði hún því sent
frá sér efni á sem nam þrettán breið-
skífum þannig að ekki skorti Corgan
innblásturinn.
Á þessu ári hafa liðsmenn Smash-
ing Pumpkins síðan fengist við sitt-
hvað, James Iha stundað sinn sólófer-
il og Billy Corgan unnið að sólóplötu
með Chamberlin sér til halds og
trausts, aukinheldur sem hann lék
með New Order í sumar. Samstarf
Corgans við Chamberlin hefur
reyndar getið af sér nýja sveit, Zwan,
og mun hún halda sína fyrstu tónleika
seinna í mánuðinum, á vesturströnd
Bandaríkjanna. Einnig setti hann
saman tvö DVD söfn og síðan skífuna
sem er kveikja þessarar samantekt-
ar, safnplötuna tvöföldu The Smash-
ing Pumpkins Greatest Hits, sem
gefur gott færi á að velta fyrir sér
merkilegum ferli sveitarinnar.
Ljósmynd/Björg Sveinsdóttir
Billy Corgan í lokaferðinni í Dominion-leikhúsinu í Lundúnum.Smashing Pumpkins í árdaga.
Bandaríska rokksveitin Smashing Pumpkins
var virt og vinsæl. Árni Matthíasson skoðaði
væntanlega safnskífu sveitarinnar sálugu.
Virt og vinsæl
Vitsmunir
(Wit)
Drama
Bandaríkin/Bretland, 2001. Skífan VHS.
Bönnuð innan 12 ára. Leikstjórn: Mike
Nichols. Handrit: Emma Thompson og
Mike Nichols, byggt á leikriti eftir Marg-
aret Edson. Aðalhlutverk: Emma Thomp-
son, Christopher Lloyd, Eileen Atkins,
Audra McDonald.
ÞESSI sjónvarpsmynd sem nýlega
vann til tveggja Emmy-verðlauna er
einkar vönduð aðlögun á harmrænu
leikriti eftir Margaret Edson. Þar
segir frá Vivian Bearing, virtum bók-
menntaprófessor sem greinist með
krabbamein. Um er að ræða magnaða
sögu, sem finnur samhljóm með
dauðastríði aðalpersónunnar og til-
vistarhugleiðinga
sextándu aldar ljóð-
skáldsins Johns
Donnes, jafnframt
því sem fjallað er um
vitsmunaleg við-
brögð sjúklingsins
við skelfilegum
veruleika sjúkdóms-
ins. Kvikmyndin nýtur alls sem prýtt
getur gott kvikmyndaverk, hug-
myndaríki í aðlögun, stórleiks Emmu
Thompson, og handrits sem uppfullt
er af gullmolum en nær einnig að
fanga ómannlegt veikindaferlið sem
að lokum hefur rúið sjúklinginn öllu
þreki. Bæði er þar um að kenna við-
stöðulausum framgangi sjúkdómsins
og ópersónulegu heilbrigðiskerfinu
sem gerir sjúklinginn að læknisfræði-
legu viðfangi, án þess að kunna nokk-
ur skil á þeim andlega stuðningi sem
sá sjúki þarf á að halda. Það er hinn
margrómaði leikstjóri Mike Nichols
sem hér heldur um stjórnartaumana
og er um töluverða áherslubreytingu
að ræða í hans verkefnavali. Í stað
stjörnum prýddra stórmynda eins og
hann er vanur að gera, s.s. Primary
Colors, Wolf og The Graduate, fáum
við hér frá honum látlausa sjónvarps-
mynd sem fjallar af djúpu innsæi um
tilvistarlegar og vitsmunalegar hliðar
lífsins – og dauðans. Heiða Jóhannsdóttir
Myndbönd
Djúpt
innsæi
Marlene
Drama
Þýskaland/Ítalía, 2000. Bervík VHS.
Leyfð öllum aldurshópum. Leikstjórn:
Joseph Vilsmaier. Aðalhlutverk: Katja
Flint og Herbert Knaup.
FÁAR leikkonur hafa markað jafn
djúp spor í kvikmyndasöguna og
þýska leikkonan Marlene Dietrich
sem í röð mynda leikstjórans Josef
von Sternbergs gerði ódauðlega
ímynd háskakvendisins tilfinninga-
kalda. Hér er ævi hennar lýst, og
hefst frásögnin þegar Dietrich var
óþekkt sviðsleik-
kona í Þýskalandi.
Þá er fylgst með því
er hún er uppgötvuð
af Sternberg, við-
brögðum hennar við
uppgangi nasismans
og flutningi hennar
yfir til Hollywood. Í
anda hefðbundinna
„ris og fall“ kvikmynda, sjáum við
einnig hvernig ferill hennar tekur
loks dýfu. Katja Flint sýnir sterkan
leik í titilhlutverkinu, sem er vitan-
lega lykilatriði fyrir góða kvikmynd,
og endurgerð Berlínarborgar milli
stríða er vel heppnuð. Marlene líður
hins vegar mikið fyrir samhengislaust
handrit, þar sem stórmyndatilburðir
missa sín mjög. Helst mætti halda að
hér væri á ferðinni stytt útgáfa af
lengri sjónvarpsseríu, svo áberandi
eru á köflum stökkin í tíma og rúmi.
Þetta gerir að verkum að myndin fell-
ur sennilega fáum í geð nema þeim
sem kvikmyndasögulegan áhuga hafa
á viðfangsefninu.
Heiða Jóhannsdóttir
Gyðja hvíta
tjaldsins
„BARÁTTA Elling og Kjell Bjarne
er vissulega ýkt, af því að þeir eru
bernskir og eiga við geðræn vanda-
mál að stríða, en líkt og allir aðrir eru
þeir að reyna að ná ákveðnum mark-
miðum, en óttast eigin takmarkanir
og sjálfstraustið er ekki alltaf mikið,“
segir Peter Næss, leikstjóri kvik-
myndarinnar Elling, sem frumsýnd
var á kvikmyndahátíð í Háskólabíói í
gærkvöld.
Peter Næss hefur aðallega starfað
í norsku leikhúsi, en árið 1999 gerði
hann gamanmyndina Algjörir timb-
urmenn. Árið 1997 var hann ráðinn
sem leikstjóri að Oslo Nye Teatre,
þar sem hann leikstýrði verkinu Ell-
ing og Kjell Bjarne, en handrit þess
var unnið upp úr einni af fjórum
skáldsögum Ingvars Ambjornsens
um hinn sérstaka Elling. „Sá sem rit-
aði leikritið, Axel Hellstenius, hefur
að mestu fengist við að skrifa kvik-
myndahandrit. Leikritið bar þess
merki og þegar við hófum æfingar
þurftum við að sleppa mörgum atrið-
um, sem við treystum okkur ekki til
að leysa á sviði,“ segir Peter. „Tak-
markanir sviðsins gerðu það að verk-
um að við einbeittum okkur að því að
segja sögu Ellings og Kjell Bjarne
þar sem þeir bjuggu í litlu íbúðinni
sinni, nýlausir út af geðsjúkrahúsi.
Innilokunin og óttinn við umheiminn
varð meginþema leikritsins. Við kvik-
myndun verksins var hins vegar kjör-
ið að víkka sjónarhornið og þá not-
uðum við handritið nánast óbreytt.
En fyrstu 10 mínútur myndarinnar
og síðustu 15 mínúturnar voru hvergi
í upphaflegu handriti. Þetta er ekki
leikrit á kvikmyndatjaldi, heldur
sjálfstæð kvikmynd, þótt hún beri
uppruna sínum vitni á þann hátt, að
mikið er um samræður.“
Í kvikmyndinni er
fylgst með Elling, sem
hefur alla ævi búið einn með móður
sinni. Þegar hún deyr er hann vist-
aður á geðsjúkrahúsi, en tveimur ár-
um síðar á hann að takast á við dag-
legt líf, í íbúð sem hann deilir með
félaga sínum af sjúkrahúsinu, Kjell
Bjarne. „Þetta er mynd um vináttu,“
segir leikstjórinn. „Allir þarfnast ein-
hvers og vilja að aðrir þarfnist þeirra.
Kvikmyndin einblínir ekki á sál-
fræðilegan vanda aðalhetjanna, held-
ur mannlega reisn þeirra og sam-
stöðu. Auðvitað er samstaða ekki
tískuorð núna. Í Noregi ríkir mikil
peningahyggja, en myndin víkur
aldrei að peningum, völdum eða feg-
urð, bara baráttunni fyrir eigin lífi.
Líklega hefur almenningi þótt nota-
legt að sjá slíka mynd.“
Elling og Kjell
Bjarne í okkur öllum
Vinsældir myndarinnar Elling í Noregi skýrast að mati leik-
stjórans af því að vinirnir Elling og Kjell Bjarne kljást við
ósköp svipaða hluti og við gerum öll. Ragnhildur Sverris-
dóttir spjallaði við Peter Næss skömmu fyrir frumsýningu.
Hátt í 800 þúsund manns sáu
myndina í Noregi. „Um 60 þúsund
manns sáu leikritið og um 200 þúsund
keyptu bókina,“ segir Peter, svo það
er ljóst að Norðmenn þekkja Elling
vel.
Kvikmyndin verður sýnd um alla
Evrópu og Bandaríkin, en Peter segir
að sér hafi komið ánægjulega á óvart
að hún hefði jafn alþjóðlega skír-
skotun og raun ber vitni, því margir
hefðu kallað hana sérnorska. Hún
verður framlag Noregs til Ósk-
arsverðlaunanna, en Peter segist
engar væntingar gera til þeirra. „Ég
hef aldrei átt mér drauma um að
verða Hollywood-leikstjóri og hef
meiri áhuga á að vinna í leikhúsinu og
grípa í kvikmyndagerð.“