Pressan - 07.01.1993, Blaðsíða 24

Pressan - 07.01.1993, Blaðsíða 24
24 FIMMTUDAGUR PRESSAN 7. JANÚAR 1993 L E I K H U S M Y N D L I S T K L A S S f K MYNDLIST • lan Hamilton ŒFinlay skoskur lista- maður sem hlotið hefur alþjóðlega frægð sem Ijóðskáld, mynd- listarmaður og skrúðgarða- hönnuður, sýnir verk sin á Kjarvalsstöðum á menningar- hátíðinni SKOTTÍS, skosk-ís- lenskum menningardögum. Á sýningunni, sem hefst á laugardag, gefur að líta myndverk Finlays, nokkra ne- onskúlptúra og litskyggnur af Stonypath- garðinum í Lan- arkshire, einu af mikilvægustu samtímalistaverkum Evrópu. Hefst laugardag kl. 16. • Inga Svala Þórsdóttir og Olga Bergmann sýna verk si'n í Gallerí 11. Inga Svala sýn- ir skúlptúrverk en Olga mál- verk. Hefur hún tileinkað sér gamla tækni, svonefnt egg tempura, og eru öll verkin máluð á tré. • Bandarfsk utangarðslist í Hafnarborg, menningar- og listastofnun Hafnarfjarðar. Sýningin, sem heitir öðru nafni „Outsider USA", er skipulögð af Thord Thordem- an og hefur verið sett upp víða um Norðurlönd. Héðan fer sýningin til meginlands Evrópu. Hefst laugardag. • Afmælissýning Nýlista- safnsins, sem á 15 ára af- mæli um þessar mundir. Sex listamenn sýna verk sín í boði safnsins; Aðalheiður Elva Jónsdóttir, Elsa D. Gísladóttír, Pétur Örn Friðriksson, Ólöf Nordal, Ragna Hermanns- dóttir og Ingileif Thorlacius. Hefst laugardag. • Jóhann Jónsson frá Vest- mannaeyjum sýnir vatnslita- myndir sínar í Lóuhreiðri við Laugaveg. Opið virka daga kl. 9-18oglaugardagakl. 10-14. • Asmundur Sveinsson. í Ásmundarsafni setndur yfir sýningin Bókmenntirnar i list Ásmundar Sveinssonar. Opið alladagakl. 10-16. • Lítil verk íslenskra mynd- listarmanna eru sýnd á mynd- listarsýningu i Listmunahús- inu. Á sýningunni eru tæp- lega hundrað verk eftir eftir- talda listamenn: Ásu Ólafs- dóttur, Eyjólf Einarsson, Guð- rúnu Einarsdóttur, Gunnar Örn Gunnarsson, Huldu Hákon, Hring Jóhannesson, Jóhannes Geir-Jónsson, Jón Axel Björnsson, Jón Óskar, Magnús Kjartansson, Magnús Tómasson, Sigriði Ásgeirs- dóttur, Sigurð Örlygsson og Willem Labey. Ópið virka daga kl. 12-18 og um helgar kl. 14-18. Lokað á mánudög- • Sigurjón Sigurðsson sýnir málverk sín í Perlunni, 1. hæð. Stðasta sýningarhelgi. • Peter Bishop sýnir grín- aktugar teikningar f setustofu Nýlistasafnsins. Opið kl. 14-18. • Japanskar tréristur eru myndhefð sem af mörgum er talin eitt helsta framlag Jap- ana til heimslistasögunnar. Meðal annars eru á sýning- unni í Mokka verk eftir suma af stórsnillingum japanskrar prentmyndahefðar. Síðasta sýningarhelgi. SYNINGAR • Víkin og Viðey, sýning í Nýhöfn á 'fornleifum frá land- námi til siðaskipta í Reykjavík, á vegum Árbæjarsafns. • Sigurgeir Sigurjónsson sýnir landslagsljósmyndir í Ráðhúsi Reykjavíkur. Hann hefur nýverið gefið út bók með Ijósmyndum sínum. • Lækningaminjasafn seín sýnir áhöld og tæki sem tengiast sögu læknisfræðinn- ar á íslandi, í Nesstofusafni við Neströð á Seltjarnarnesi. HVERNIG Á AÐ FJALLA UM MENNINGUNA? í desembermánuði flæddu yfir landsmenn bókapistlar og menn- ingarrýni í fjölmiðlum, svo ríflega að það gekk fram af venjulegu fólki. Flóðbylgja þessi heyrir ekki til nýmæla en getur verið skrambi leiðigjörn sé ekki sæmilega að henni staðið. Heilmikil umræða fór þó fram um umfiöllunina sem slíka og voru uppi ólíkar skoðanir um ágæti hennar. PRESSAN innti þrjá rithöfunda, Ólaf Gunnarsson, Guðmund Andra Thorsson og Friðriku Benónýs, um menning- arlega umræðu hérlendis. Fara spurningar og svör hér á eftir. 1. Að magninu slepptu, er op- inber umræða um menningu oglistirnógugóð? Guðmundur Andri: „Um- ræðan um það hvort umræðan sé nógu mikil er að minnsta kosti al- veg nógu mikil. Umræða um listir snýst eiginlega ekki um neitt ann- að en það. Og svo hitt að það vanti peninga. Hins vegar gerist nánast aldrei að maður heyri opinberlega skemmtilegt fólk tala um eítthvað annað en þessa endalausu um- ræðu." Ólafur: „Nei, hún er ekki nægilega vönduð og ekki nógu fagmannlega unnin." Friðrika: „Það er svo afstætt hvað er nógu gott. Sjálf hef ég ver- ið blaðamaður, gagnrýnandi og rifhöfundur og því setið öllum megin borðsins. Það hefur alltaf farið í taugarnar á mér að lista- menn hafa haft ótakmarkaðan að- gang að fjölmiðlum í auglýsinga- skyni. Þeir telja sig hafa þann rétt og verða móðgaðir og fúlir segi maður sem blaðamaður að það Ólafur Gunnarsson sem þeir hafi fram að færa sé ekki nægilega gott til að um það sé fiallað. Umræðan ber því oft keim af auglýsinga- og yfirborðs- mennsku." 2. Hverjir eru gallarnir og hverjir eru kostirnir? Guðmundur Andri: „Það er einhver ótti við annars vegar dýpt og hins vegar léttleika sem skilar sér í þessu brúnaþunga tíðinda- leysi. Það hafa til skamms tíma verið of áberandi menn sem eru einhvern veginn íbyggnir yfir engu — svona „ég-hygg- að-hik- laust-megi-segja-menn. Þeir eru afurðir þess þegar stjórnmála- flokkarnir stjórnuðu hér gagnrýni eins og öðru og eru sennilega að Friðrika Benónýs deyja út. Menningarumfiöll- un hefur smám saman víkk- að með óháðum miðlum og það er komið fram fólk sem telur sig hafa öðrum skyld- um að gegna en búa til þjóð- skáld." Ólafur: „Kostirnir eru þeir að við njótum fámennis og fáum umfjöllun um bæk- urnar. Erlendis er það víst svo að þar er maður í fullri vinnu nokkra daga vikunn- ar við að opna bókaböggla. Aðeins lítill hluti ritverka fær gagnrýni og afganginum er einfaldlega skóflað á forn- sölur. Gallinn hér er hins vegar sá að gagnrýnin sem birtist er oft hroðvirknislega unnin. Þeir sem starfið stunda mættu til dæmis fylgjast betur með því sem er að gerast erlendis og uppgötva þar með sérstöðu íslands. Við eig- um marga listamenn sem stand- ast samanburð og höfum ekkert til að skammast okkar fyrir." Friðrika: „Gallarnir eru fyrst og fremst þeir að engin skýr mörk eru á milli auglýsingamennsku og umfjöllunar. Að mfnum dómi var það hræðilegt af PRESSUNNI að skella viðtölum við höfunda sam- an við gagnrýni. Þá fer þetta að verða ískyggilega augljóst." 3. Fá islenskar bókmenntir þá gagnrýni sem þær eiga skilið? Guðmundur Andri: „Ég veit það ekki. Sumt af henni er svolítið loðmullulegt og til marks um það hvað íslendingar eiga bágt með að fjalla um hugmyndir. Hún á ekki endilega að vera „hörð" eða „væg", þarf ekki einu sinni alltaf að vera sanngjörn. Hún verður hins vegar að vera greindarleg. Það ætti að vera leiðarljós gagn- rýnendum þegar þeir setjast niður til að skrifa: Eg vil að fólki finnist égsvogreind(ur)." Ólafur: „Það er stöðugt til vandræða að flestallar bækur eru gefnar út á síðustu mánuðum árs- ins í einni kös. Mér finnst því að oft fái þær fagmannlegri umfjöll- un eftir áramót þegar tíminn er rýmri og má í því sambandi neíha tímarit Máls og menningar." Friðrika: „Oftast nær. Það er þó einn hvimleiður ávani gagn- rýnenda sem færst hefur í aukana með árunum en hann er sá að setja samasemmerki á milli gagn- rýni og niðurrifsstarfsemi. Niður- rifsstarfsemi er að slá sjálfan sig til riddara með því að vera ofsa- lega harður og töff. Frum- skilyrðið er að ganga út frá forsendum bókmenntanna sjálfra. Það er alltaf leiðinlegt að lesa dóma þar sem gagnrýn- andi segir rithöfundinum hvernig bók hann hefði átt að skriía í stað þess að fjalla um bókina sjálfa. Svo er hreint og beint ógnvekjandi að jafnvel sá sem sér um neytendasíðuna skrifi um bókmenntir eins og tíðkaðist á DV fyrir þessi ióL Þar var enginn faglegur grundvöllur lagður að gagnrýni." 4. Taka rithöfundar næg- an þátt í þessari umræðu sjálfir, eða er hún ef til vill hlutverk annarra? Guðmundur Andri: „Nei. Mér finnst of algengt að sjá höf- unda víkjast undan því að tala um nokkurn skapaðan hlut með alíbí- inu „Mitt er að yrkja, ykkar að skilja". Umræða höfunda um bókmenntir er of mörkuð hags- munum í brauðstriti, sem ég býst við að sé óhjákvæmilegt. Það er þá þeim mun brýnna að þeir séu ekki að skipta sér af umfjöllun gagnrýnenda, sætti sig við að rætt sé um það sem þeir senda frá sér." Ólafun „Það er aldrei gott að taka þátt í gagnrýnni umræðu um eigið verk, það er erfitt og ef til vill tilgangslaust. Gagnrýnandi á að segja hvað honum sjálfum finnst og ef rithöfundur setur sig í þau spor er eins og hann sé að halda stjórnarfund um ágæti verka sinna." Friðrika: „Mér finnst rithöf- undarnir fá of mikið sjálfdæmi um hverju þeir vilja koma á fram- færi. Þeir voru til dæmis fáránlegir og jafhframt neyðarlegir bóka- kynningarþættirnir tveir sem sýndir voru í Ríkissjónvarpinu fyrir jólin þar sem hóað var sam- an hópi af rithöfundum sem klöppuðu hver öðrum á bakið." 5. Geturðu nefnt dæmi um umfjöllun síðustu mánaða sem var góð og jafhframt um einhverja sem var vond? Guðmundur Andri: „Bóka- blað PRESSUNNAR var jafn líf- legt og skemmtilegt og bókablað Moggans var dauðyflislegt. Það sama var upp á teningnum í sjón- varpinu. Þeir hjá Stöð 2 gerðu frísklega og fagmannlega kynn- Guðmundur Andri Thorsson ingarþætti á jólabókunum, meðan ríkissjónvarpið varð sér enn eitt árið til skammar í sinni umfjöll- un." Ólafur: „Nei, á hvorugan veg- inn get ég það. Almennt má hins vegar segja að jákvætt er þegar gagnrýnendur leyfa sér að vera ekki svo stórir með sig sjálfir að þeir þori að hrífast af öðrum en dauðum mönnum. Þeir verða að segja meiningu sína og verða jafh- framt að vera færir um að sleppa fram af sér beislinu, ekki aðeins þegar þeir eru reiðir, heldur líka þegar þeir eru glaðir." Friðrika: „Sjónvarpsþættirnir voru fyrir neðan allar hellur. Einn- ig fannst mér sárt að sjá umfjöllun Kolbrúnar Bergþórsdóttur, sem er að mörgu leyti mjög góður gagn- rýnandi, um bók Trausta Steins- sonar. í dómnum kvaðst hún hafa hætt lestri á blaðsíðu fjörutíu. Engu að síður skrifaði hún gagn- rýni. Ekki veit ég um hvað hún var að skrifa fyrst hún las ekki bókina. Dæmi um mjög vel unna og góða gagnrýni voru hins vegar dómar Jóns Halls Stefánssonar í PRESS- UNNI um nýjustu bækur Þor- steins frá Hamri og Gyrðis Elías- sonar, en auk þess að fjalla um feril þeirra kristallaðist þekking hans á rithöfundunum í dómun- um. Maður verður að bera þá virðingu fyrir sjálfum sér að skrifa ekki eingöngu um eitthvað sem manni dettur fyrst í hug. Einkenni bókmenntakynningar Stöðvar 2 var hraðsuða; stutt, knappt og töff." Ljóðskáld, myndlistarmað- ur og skrúðgarðahönnuður Nú um helgina verður opnuð sýhing á verkum eins þekktasta listamanns Skota, Ians Hamilton Finlay. Hann hóf feril sinn sem ljóðskáld og rithöfundur. Finlay var einn þeirra fyrstu sem hófu að vinna myndrænt með ljóð, „konkretpóesíverk", og var brautryðjandi á því sviði í Evr- ópu. Út frá rituðum orðum sín- um hefur hann unnið þrívíð verk og prentuð af ýmsu tagi, en hann málar hins vegar aldrei. Alþjóðlega frægð hefur hann ekki síst hlotið fyrir sérstakt við- fangsefni sitt og listrænt undur, skrúðgarðinn „Litlu Spörtu". Þar heldur hann sig öllum stundum en ekki allir hljóta það happ að fá inngöngu í hann, því Finlay þennan má nefnilega telja til örg- ustu sérviskupúka. Al- menningur þarf að fara eftir töluverðum króka- leiðum til að fá aðgang að garðinum og eru kvenfé- lög til dæmis í litlu uppá- haldi hjá honum. Sérviska hans veldur því einnig að hann fylgir verkum sínum aldrei úr hlaði og kýs að nota óhefðbundnar leiðir til samskipta við umheim- inn. Til að koma hug- myndum sínum á fram- færi má segja að hann tali í gegnum listayerkin svo og fjölmiðlana, en árið 1961 hleypti hann af stokkunum sérstöku útgáfufyrir- tæki, „Wild Hawthorn", sem hef- £ecc ri'ztófixu um fúfie,. Verk lans Hamilton Finlay verða tekin til sýningar á KjarvaIsstöðum um helg- ina, en þar fer einn kunnasti listamaður Bretlandseyja sem jafnframt hefur hlotið mikla alþjóðlega frægð. ur fram- leitt meira en 800 verka hans. Þar á meðal má nefna póstkort, ljóð, tímarit, bæklinga og jafhvel hlífar fyrir sultukrukkur. Tveir fyrirlestrar verða haldnir um listamanninn; annar á sunn- dag en hinn síðar í mánuðinum.

x

Pressan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Pressan
https://timarit.is/publication/298

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.