Tíminn - 24.02.1973, Side 12

12
TÍMINN
Laugardagur 24. febr. 1973.
Að fullnaðri formbyltingu
tslenzk ljóð 1954-1963. Eftir 45
höfunda. Bókaútgáfa Menningar-
sjóðs og Þjóðvinafélagsins.
Reykjavik 1972.
Nú eru liðin f jórtán ár frá þvi að
Menningarsjóður gaf út íslenzk
ljóð 1944-1953. Sú bók „átti vin-
sældum lesenda að fagna”, eins
og greint er frá i formála þessa
nýja ljóðasafns. Ef leyfist að
vitna til persónulegrar reynslu,
er mér ljúft að votta hve góður
fengur Islenzk ljóð voru dreng
innan fermingaraldurs sem átti
litinn kost ljóðabóka samtiðar-
skálda. Svo munu ýmsir geta
vitnað. Þvi er það vonum seinna
að Menningarsjóður tekur nú upp
þráðinn og sendir á markað
sýnisbók næsta tiu ára skeiðs
þegar þriðji áratugur frá lýð-
veldisstofnun er brátt á enda
runninn. Væntaniega verður þeg-
ar hafizt handa að velja til sýnis-
bókar áranna 1964-1973. Þá hafa
menn fengið i hendur viðtækt
sýnishorn kveðskapariðkana i
landinu um þrjátiu ára skeið.
Snið þessa nýja safns er vita-
skuld með sama hætti og hins
fyrra. Tveir veljenda eru hinir
sömu og áður, Gils Guðmundsson
og Guðmundur Gislason Hagalin,
en Helgi Sæmundsson hefur kom-
ið i stað Þórarins Guðnasonar.
Skáldin sem Ijóð eiga i bókinni
eru nú tveimur fleiri en fyrr:
þeim er eins og áður skipað i staf-
rófsröð og aftast skrá yfir frum-
ort ljóðasöfn þeirra. Af skáldun-
um fjörutiu og fimm telst mér til
að tuttugu og tvö hafi átt ljóð i
fyrri bókinni, sautján gefið út
fyrstu bók sina á áratugnum, og
sex annaðhvort enga bók sent frá
sér á fyrra tiu ára skeiðinu, þótt
fyrr væru fram komin, ellegar
verið úthýst i fyrra safninu af ein-
hverjum sökum. Meðal þeirra
sem ekki gáfu út ljóðasöfn á
fyrsta áratug eftir lýðveldisstofn-
un er Kristmann Guðmundsson
sem i bókaskrá er sagður hafa
birt einu ljóðabók sina 1955,
Kristmannskver. Ekki er það
rétt: fyrsta skáldrit Kristmanns,
gefið út áður en hann hélt til
Noregs, var ljóðabókin Rökkur-
söngvar, 1922. Sú villa er og i
bókaskrá að bók Jóns Óskars,
Söngur i næsta húsi, er sögð hafa
komið út 1964: á að vera 1966.
Ennfremur kann að vera viliandi,
aö taldar eru athugasemdalaust
bækur sem að mestu eða öllu leyti
eru endurprentanir fyrri ljóða.
Þannig er um bækur Jónasar E.
Svafárs (Klettabelti fjallkonunn-
ar), Kristins Reyrs (Leikrit og
ljóð) og Kristjáns frá Djúpalæk (1
vingarðinum ). Sérstöku máli
gegnir um Einar Braga sem tvi-
vegis hefur gefið út eldri ljóð sin
að viðbættum nýjum ljóðum.
Bækur skáldanna eru taldar allt
til siöasta árs: þó hefur fallið
undan bók Braga Sigurjónssonar
frá i haust, Páskasnjór.
Þegar menn virða fyrir sér
ljóðasafn sem þetta.má vitanlega
spyrja sem svo hvort nokkur rök
séu til að safna saman i bók ljóð-
um svo margra skálda, á ýmsum
aldri (elzt skáldið er fætt 1886 og
hið yngsta 1939) og að þvi skapi
ólikra eingöngu vegna þess að
þau hafa gefið út ljóðabækur á
sama áratug. Að minu viti er
þessi hugmynd engan veginn frá-
leit út frá þvi sjónarmiði að hér sé
ætlunin að kynna mönnum sam-
tiðarkveðskap. Þess vegna tel ég
rétt og skylt að leggja megin-
áherzlu á aö draga fram hvað
raunverulega bar til tiðinda i
ljóðlistinni á þessum tima. 1 slikri
sýnisbók eiga að skipa mest rúm
Helgi Sæmundsson
fremstu skáld yngri kynslóðar og
þau eldri skáld sem sýndu nýja
hlið á ljóðagerð sinni á áratugn-
um. En hér hefur svo mörgum
verið boðið inn fyrir dyr að munur
hóla og fjalla verður heldur litill:
ljóðasmiðir er næsta fáir lesendur
myndu gefa gaum og höfundar
sem heyra til liðnum tima skipa
of mikið rúm.
Að minum dómi er hefðbundn-
um skáldskap minni háttar
skálda gert of hátt undir höfði i
þessari bók i samanburði við höf-
unda sem ótvirætt hafa markað
djúp spor. Þannig er Guömundi
Böðvarssyni ekki ætlað hér meira
rúm en Guðmundur Frimann og
Guðmundur Ingi Kristjánsson
hljóta. Af einhverjum ástæðum
vilja veljendur halda á loft bragð-
daufum langlokum á borð við írr
kvæðum ölvis hnúfu eftir Guð-
mund Inga (útþynning á sögu-
ljóðum skálda nitjándu aldar) og
Kvæðið um Gullinkollu eftir Guð-
mund Frimann (sviplitil, upp-
flosnuð erótik). Þess er þó skylt
að geta að báðir þessir höfundar
eiga snotur persónulegri kvæði i
bókinni, og hefði orðstir þeirra
verið betur borgið með þvi að láta
þau duga. Þannig má nefna ýmis
dæmi um vafasamt ljóðaval,
enda liggur i hlutarins eðli að sitt
sýnist hverjum i þessum efnum.
Hvað sem liður vali einstakra
ljóða, verður sú hugsun áleitin við
lestur bókarinnar að veljendur
hafi næsta takmarkaðan skilning
á hinu ferskasta og djarflegast i
nútfmaljóðagerð. Rýrir það
vitanlega gildi bókarinnar meira
en litið. Eitt gleggsta dæmi þess
er hið litilf jörlega rúm sem
Hannesi Sigfússyni er ætlað.
Hann er þó fortakslaust meðal
hinna merkustu og sérstæðustu
Gils Guðmundsson
samtiðarskálda, en hefur aldrei
verið metinn að verðleikum. Ann-
að dæmi um ihaldssemi útgef-
enda að þessu leyti er val þeirra á
ljóðum Hannesar Péturssonar
sem skipar veglegan sess i bók-
inni eins og vera ber. (Hannes
hefur nú gert nokkrar breytingar
á annarri ljóðabók sinni, I sumar-
dölum, og ekki allar til bóta að
minu mati, enda einatt vafasamt
að hrófla verulega við alkunnum
kvæðum). En úr stund og stöðum
hafa verið valin þrjú ljóð úr
Röddum á daghvörfum, en ekkert
úr ljóðaflokknum Stund einskis,
stund alls, sem er i senn nýstár-
legasti og áhrifamesti hluti
bókarinnar, og formið bendir
fram á við til Innlanda. Þessi
ljóðaflokkur er ekki lengri en svo
að vel hefði mátt taka hann upp
BÍLSTJÓRARNIR
AÐSTOÐA
SENDIBILASTÖDIN HF
EINGÖNGU GÓÐIR BÍLAR
-
allan. Fleira mætti tina til sem
vitnar um að veljendur halda
fram hlut hefðbundins skáldskap-
ar á kostnað nútimaljóðlistar:
hver sem vill getur gengið úr
skugga um það.
Stefna útgefenda virðist vera sú
að leyfa sem allra flestum að
fljóta með, og telja þeir það
væntanlega til marks um frjáls-
lyndi að taka upp ljóð nokkurra
skálda sem aðeins hafa gefið út
eina bók: seilast þeir jafnvel til
huldumannsins Arnliða Alfgeirs.
Er raunar varla von að vinnu-
brögð veljenda séu markviss þeg-
ar sjónarmið er það eitt að taka
upp i bókina „kvæði sem flestra
skálda er ort hafa og gefið út i
bókum á þessu áraskeiði ljóð at-
hyglisverð frá listrænu sjónar-
miði”, eins og segir i formála.
Þarf verulegt frjálslyndi til að
telja allan þennan kveðskap at-
hyglisverðan, og er vandséð að
sumum þessum skáldum sé greiði
Guðmundur Hagalin
gerður með þvi að ota ljóðum
þeirra fram. En þess er skylt að
geta að fyrri bókin heíur hér
markað brautina, og eðlilegt má
þykja að þeim skáldum sem þar
voru tekin með sé hér fylgt eftir
Og siðan koma önnur til sem
einnig eiga sinn rétt. Niðurstaðan
verður hálfur fimmti tugur skáld-
menna. Það er öllum kunnugt að
mikill fjöldi manna fæst við yrk-
ingar, en sú staðreynd er einkum
athyglisverð i almennu menn-
ingarsögulegu tilliti: bókmennta-
sögunni koma ekki við nætti öll
skáld sem gefa ljóð sin út i bók-
um.
Ég er þvi þeirrar skoðunar að
þessi ijóðasöfn kæmu að betri
notum ef skáldin væru nokkru
færri,og hinum beztu þeirra ætlað
riflegt rúm. Þannig fengju les-
endur tækifæri til að glöggva sig
betur á þeim kveðskap sem helzt
er vert að kynnast. Slikt hlýtur að
vera markmiðið með útgáfu sem
þessari. I fyrri bókinni virtist mér
meiri viðleitni til þessa en hér.
Bókmenntasögulegar ályktanir
verða varla dregnar af sýnisbók
ljóða frá aðeins einum áratug. En
það er glöggt að hin svonefnda
formbylting er gengin yfir þegar
liðið er á það skeið sem bókin tek-
ur yfir. Segja má að sú nýsköpun
ljóðsins sem nefnd hefur verið
þessu nafni, ef til vill með vafa-
sömum rétti, hafi verið leidd til
sigurs með þrem ljóðabókum frá
árunum 1944-1948: Kvæðum
Snorra Hjartarsonar, Þorpinu
eftir Jón úr Vör og Timanum og
vatninu Steins Steinars (Sbr.
Sveinn Skorri Höskuldsson: Að
yrkja á atómöld, Rvik 1970) Ef
menn gera ráð fyrir að þetta sé
rétt má einnig segja að jafnvægi
komist á eftir miðjan sjötta ára-
tuginn. Þá markar árið 1955 lok
formbyltingár. Þá kom út Sjö-
dægra Jóhannesar úr Kötlum,
þar sem eitt höfuðskáld eldri kyn-
slóðar gengur djarflega til móts
við hina nýju ljóðlist með sinu
listrænasta verki. Einnig kemur
fyrsta bók miðaldra skálds, Þor-
geirs Sveinbjarnarsonar, sem
hefur orðið verulega snortinn af
nýrri ljóðagerð, og kunnað vel að
hagnýta sér þau áhrif. Og enn
gerist það á þessu ári að Hannes
Pétursson birtir Kvæðabók sina
sem menn fögnuðu mjög, ekki sizt
vegna þess að þeim þótti þar hin
gamla hefð farsællega samhæfð
nýjum aðferðum.
Um mót sjötta og sjöunda ára-
tugsins er allt fallið i ljúfa löð i is-
lenzkri ljóðagerð. Þá eru komin
fram á sjónarsviðið öll þau ljóð-
skáld sem síðan hafa látið veru-
lega til sin taka. Nú er kominn
timi til að risið sé gegn rikjandi
ástandi: þessi árin hvilir drungi
yfir ljóðlistinni. Sýnisbók ljóða
frá 1964-73 mun vart kynna mönn-
um marga spámenn hins nýja
tima sem verulegur gaumur sé
gefandi. Lifvænlegur skáldskap-
ur verður ekki til átakalaust.
íslenzk ljóð Menningarsjóðs
gætu veitt gleggri visbendingu
um stöðu ljóðlistarinnar, ef útgef-
endur legðu næmari hlustir við
röddum nýs tima en endurómi
liðinnar tiðar. Þegar lokið verður
að taka saman þetta stóra safn
kveðskapar á íslandi i þrjátiu ár,
væri vel til fundið að Menningar-
sjóður léti gera úrval þeirrar
ljóðlistar þess tima sem helzt
bendir fram á við, til stundarinn-
ar sem liður.
Gunnar Stefánsson.
Námskeið
fyrir stjórnendur þungavinnuvéla
Mánudag 12. marz n.k. hefst námskeið
fyrir stjórnendur þungavinnuvéla sbr. 16.
gr. aðalsamnings Verkamannafélagsins
Dagsbrúnar og Vinnuveitenda frá 8. april
1972.
Skráning þátttakenda fer fram á skrifstofu Dagsbrúnar,
Lindargötu 9 simi 25633 og skrifstofu Vinnuveit.endasam-
bands Islands, Garðastræti 41 simi 18592.
Þátttökuskilyrði eru, að hlutaðeigandi hafi unnið á tæki-
jarðýtu, gröfu eða krana — i a.m.k. 18 mánuði og hafi
skirteini öryggiseftirlits rikisins um vinnu á slíkum vél-
um.
Fjöldi þátttakenda hvers námskeiðs er takmarkaður við
20.
Námskeiðið stendur yfir i 2 vikur (a.m.k. 80 klst), alla
virka daga frá kl. 8-17.
Þátttökugjald er kr. 2.500.00.
Nánari upplýsingar eru veittará skrifstofum Dagsbrúnar
og Vinnuveitendasambandsins.
Stjórn námskeiðanna.
Starfsstúlknafélagið SÓKN
Kvöldskemmtun
Starfsstúlknafélagið Sókn efnir til kvöld-
skemmtunar sunnudaginn 25. febrúar
1973, kl. 8.30 i Glæsibæ — Útgörðum.
Húsið opnað kl. 8.00.
Skemmtiatriði:
1. BINGÓ — Góð verðlaun.
2. Þorvaldur Halldórsson skemmtir.
3. Skemmtiþáttur Sóknarkvenna.
4. DANS — Hljómsveit hússins.
Munið, húsið opnað kl. 8.00.
Sóknarkonur fjölmennið.
Takið með ykkur gesti.
Starfsstúlknafélagið Sókn.
Damask
sængurfatnaður
i sængurver 4 m. 505/-
I sængurver 4 m. 610/-
i kodda 0,7 m. 90/-
i kodda 0,7 m. 105/-
i lök 2,2 m. 275/-
Dúnhelt 4 m. 1260/-
Dúnh. 0.7 m. 220/-
Sendi gegn póstkröfu.
LITLISKÓGUR
Snorrabraut 22 simi 25644.