Fréttablaðið - 11.05.2005, Side 16

Woody Allen sagði í bíómynd að
þegar hann hlustaði á Wagner
fengi hann löngun til að gera
innrás í Pólland. Sjálfur er ég í
hópi þeirra manna sem vill held-
ur hafa vasaklút en landakort af
Póllandi innan seilingar þegar
ég hlusta á verk Wagners. Eitt
þeirra var flutt í þýsku ríkis-
óperunni núna á sunnudaginn.
Sætið sem ég fékk var eiginlega
of gott því að sú hugsun varð
áleitin að fyrir ótrúlega stuttu
síðan sátu leiðtogar þriðja ríkis-
ins á þessum sama stað, í þessu
sama húsi og hlustuðu á þessa
sömu tónlist. Margir neita sér
enn um að hlusta á þessa
himnesku tónlist vegna þess að
mennirnir sem hófu mestu
styrjöld allra tíma sóttu í hana
innblástur.
Skelfileg saga er ekki aðeins
óþægilega nálæg í tíma á þess-
um stað, heldur líka í rúmi. Ég
lenti í vandræðum með að kom-
ast í óperuna því leiðin var lok-
uð frá Reichstag þar sem síðasti
bardagi stríðsins í Evrópu var
háður, suður með Branden-
borgarhliðinu og meðfram hinu
nýja risastóra minnismerki um
helför gyðinga sem með sínum
þúsundum stílfærðra legsteina
þekur svæði á stærð við tvo fót-
boltavelli í hjarta Berlínar.
Menn voru að minnast þess að
þennan dag voru sextíu ár liðin
frá falli Berlínar og sigri banda-
manna í heimsstyrjöldinni. Ég
ók því aðra leið og framhjá
staðnum þar sem Hitler hafðist
við í byrgi sínu þar til svæði að-
eins litlu stærra en nýja minnis-
merkið um helförina var það
eina sem eftir var af þriðja rík-
inu, mesta heimsveldi sem orðið
hefur til á meginlandi Evrópu.
Leiðin lá líka framhjá minnis-
merki um fólk sem var drepið
fyrir að reyna að flýja yfir
Berlínarmúrin fyrir aðeins
fáum árum og að torginu þar
sem Göbbels stjórnaði bóka-
brennum nasista. Aftur var leið
lokuð því hundruð lögreglu-
manna biðu átekta vegna göngu
nýnasista. Enginn óttaðist fálið-
aða nýnasista, heldur óttuðust
menn að venjulegt fólk færi að
berja á þessum ógæfusömu, at-
vinnulausu og illa menntuðu
ungmennum sem í angist sinni
og niðurlægingu dýrka mann-
vonsku nasismans.
Þjóðverjar hafa gert betur
upp sögu sína en nokkur önnur
þjóð í heimi. Fyrstu tuttugu árin
eftir stríðið var villimennska
nasista raunar lítið rædd í
Þýskalandi. Þetta breyttist hins
vegar gersamlega eftir upp-
reisn unga fólksins 1968. Stríðið
hefur verið rætt með slíkum
þunga að nánast hvert einasta
kvöld ársins er á dagskrá á ein-
hverri sjónvarpsstöðinni um-
ræðuþáttur eða frásögn um hel-
för gyðinga, glæpi nasista eða
óhugnað stríðsins, auk þess sem
skólarnir sjá til þess að ný kyn-
slóð veit jafnvel ennþá meira en
þeir eldri um glæpi Þjóðverja í
stríðinu.
Deilur um heimsstyrjöldina á
þessu afmælisári hafa líka snúið
að Sovétríkjunum en ekki Þýska-
landi. Í huga Rússa frelsuðu
Sovétmenn Evrópu undan oki
nasismans. Það gerðu þeir vissu-
lega en í hugum margra íbúa
Austur- og Mið-Evrópu mörkuðu
lok stríðsins hins vegar ekki að-
eins lok eins hernáms heldur
upphaf annars. Þetta var megin-
boðskapur forseta Bandaríkj-
anna í Evrópuferð hans. Þetta er
líka rétt svo langt sem það nær.
Menn gleyma því hins vegar
stundum að það voru fyrst og
fremst hermenn Sovétríkjanna
sem sigruðu þýska herinn.
Sovétríkin misstu 27 milljónir
manna í stríðinu en Bandaríkja-
menn aðeins fjögurhundruð þús-
und. Það voru Sovétmenn sem
brutu þýska herinn á bak aftur.
Nær 75% af öllum þýskum her-
mönnum sem féllu í stríðinu
voru drepnir á austurvígstöðv-
unum. Svipað hlutfall af her-
gögnum Þjóðverja glataðist í
stríðinu við Sovétríkin. Það eru
yfirburðir Hollywood í kvik-
myndaheiminum en ekki sögu-
legar staðreyndir sem hafa gefið
kynslóðum fólks á Vesturlöndum
þá mynd af stríðinu að það hafi
fyrst og fremst verið Banda-
ríkjamenn sem sigruðu Þýska-
land. Framlag þeirra skipti
miklu en sýnist um leið lítið í
samanburði við framlag og fórn-
ir Rússa. Rússneska stjórnin not-
ar minninguna um stríðið í póli-
tískum tilgangi og hvorug þjóðin
umgengst þessa miklu sögu af
raunverulegri virðingu við fórn-
arlömb stríðsins. Bretar virðast
fastir í gömlum og oft ósönnum
staðalmyndum af sjálfum sér og
öðrum. Frakkar neita að horfast í
augu við dapurlegar staðreyndir
um þjóð sína í síðari heimsstyrj-
öldinni. Japanir hafa einangrað
sig í Asíu með afneitun sinni á
nýlegri sögu landsins. Í þessum
efnum ættu menn að taka sér
Þýskaland til fyrirmyndar. ■
K ópavogur, næststærsta bæjarfélag landsins, er 50 ára ídag. Þennan dag fyrir 50 árum fékk bærinn kaupstaðar-réttindi, en þá voru íbúarnir upp undir fjögur þúsund
talsins. Þeir eru nú um 26 þúsund. Saga Kópavogs teygir sig þó
enn lengra aftur og segja má að bærinn sé á leið til upprunans
nú þegar byggðin er komin að Elliðavatni, þar sem á Þingnesi
neðan við hina nýju byggð er talið að hið forna Kjalarnesþing
hafi verið haldið.
Það er gömul saga og ný að þeir sem ekki hafa fundið sér hús-
næði við hæfi í höfuðborginni Reykjavík hafa sest að í Kópa-
vogi. Þetta var einkum áberandi á fyrstu dögum kaupstaðarins
og svo núna á síðustu árum, eftir að Kópavogsbær eignaðist
Smárahvamms- og Fífuhvammslandið. Þá hófst hin gífurlega út-
þensla Kópavogs, sem nú teygir sig vestan frá sjó og upp að
Elliðavatni.
Marbakkahjónin Finnbogi Rútur Valdimarsson og Hulda
Jakobsdóttir komu mjög við sögu á fyrstu árum Kópavogskaup-
staðar og settu svip sinn á vöxt og viðgang bæjarins. Finnbogi
Rútur var fyrsti bæjarstjórinn i Kópavogi, en hafði áður verið
oddviti þar. Þegar hann fór til annarra starfa tók Hulda við starfi
bæjarstjóra og varð þar með fyrsta konan til að gegna því starfi
hér á landi. Bærinn óx hratt á fyrstu árunum og það var erfitt
fyrir bæjaryfirvöld að halda í við íbúafjölgunina hvað varðar
gatnagerð og skólabyggingar, en þeir tímar eru löngu að baki.
Samvinna þeirra Sigurðar Geirdal bæjarstjóra, sem lést fyrir
aldur fram í vetur, og Gunnars Birgissonar og flokka þeirra,
Framsóknarfloks og Sjálfstæðisflokks, í bæjarstjórn Kópavogs
hefur borið ríkulegan ávöxt og sú mikla fjölgun íbúa sem orðið
hefur á höfuðborgarsvæðinu á undanförnum árum hefur hlut-
fallslega verið langmest í Kópavogi.
Nú þegar byggðin er komin að austurmörkum bæjarins þurfa
bæjaryfirvöld að fara að huga að frekari landvinningum. Þegar
er ljóst að stórverkefni blasir við í uppbyggingu Lundarhverfis-
ins, sem sátt náðist um eftir miklar deilur bæjaryfirvalda og
íbúa í nágrenninu. Það var gott dæmi um hvernig íbúar geta með
samstilltu átaki haft áhrif á umhverfi sitt.
0Segja má að í Kópavogi séu tvö miðsvæði og helgast það af
legu bæjarins. Annars vegar er Hamraborgin, og svokölluð
Torfa með Kópavogskirkju sem einkennistákn, og hins vegar
Smáralindin og svæðið þar í kring. Á Torfunni hafa Kópavogs-
búar nú reist hverja menningarbygginguna af annarri og verið
þar í fararbroddi á margan hátt, eins og með tónlistarhúsinu
Salnum. Ekki verður minnst á hann án þess að nefna nafn Jónas-
ar Ingimundarsonar. Það er ómetanlegt fyrir bæjarfélög að hafa
innan sinna raða menn eins og hann, sem með dugnaði sínum og
áhuga marka stefnuna í ákveðnum málum svo eftir er tekið.
Þarna á Torfunni þrífst nú margvísleg menningarstarfsemi og
er skemmst að minnast alþjóðlegrar glerlistasýningar, sem
haldin var í tilefni af afmæli bæjarins og teygði sig um menn-
ingarhúsin á svæðinu. ■
11. maí 2005 MIÐVIKUDAGUR
SJÓNARMIÐ
KÁRI JÓNASSON
FRÁ DEGI TIL DAGS
A› muna og gleyma
Viðkvæmni?
Ýmsir þungavigtarmenn voru fjarri
góðu gamni í eldhúsdagsumræðum á
Alþingi í gærkvöldi. Formenn stjórnar-
flokkana tóku ekki til máls. Ráðherrarn-
ir Sturla Böðvarsson og Guðni Ágústs-
son héldu uppi merkjum fyrir þá og
voru einu ráðherrarnir sem til máls
tóku.
Framsóknarflokkurinn hefur þótt fara
halloka í umræðunni og ímyndar-
sköpuninni í vetur og hafa margir
dyggir framsóknarmenn kveinkað
sér undan harðýðgi fjölmiðlanna.
Stjórnarandstæðingar á Alþingi
hafa blásið á þetta og sagt
þá fulla sjálfsvorkunnar.
Guðni Ágústsson, varafor-
maður Framsóknarflokks-
ins, tók upp þennan þráð í eldhúsdags-
umræðunum í gærkvöldi. Hann kvað
Framsóknarflokkinn hafa legið undir
árásum og gagnrýni í blaðaskrifum og í
þinginu. „Við erum auðvitað mannleg
og gerum okkar mistök. Nú finnst mér
aðalvopn andstæðinganna vera undir-
ferli, sögusagnir og hálfsannleikur. Búa
til ljóta mynd af annars ágætu fólki.
Hinn nýi stíll í pólítískri umræðu er sá
að kasta fýlubombu í andlit and-
stæðingsins og sverta hann per-
sónulega.“ Guðni sagði að þetta
hefði gerst áður og nefndi árásir á
Ólaf heitinn Jóhannesson forsæt-
isráðherra fyrir 30 árum.
Sagan segir okkur að
þetta er ekki í fyrsta
skipti sem eiturgufur
leggur upp af fjölmiðlunum í stjórn-
málaumræðunni. Engar siðareglur geta
komið í veg fyrir það.
Þetta með utanríkisþjónustuna
Sigurjón Þórðarson, Frjálslynda flokkn-
um, sté í pontu í eldhúsdagsumræðun-
um í gærkvöldi. Hann kvaðst hafa gert
ítrekaðar tilraunir til þess að spyrjast
fyrir um fjölda sendiherra í utanríkis-
þjónustunni allar götur frá árinu 1995
en ekki fengið að taka slíka fyrirspurn á
dagskrá. Kannski var það vegna þess
að upphaflega vildi hann spyrja um
flokksgæðinga og vildi vita hverjir
hefðu fengið vinnu eftir framgangskerfi
utanríkisþjónustunnar og hverjir hefðu
bara gengið viðstöðulaust inn í stöð-
urnar.
johannh@frettabladid.is
ÚTGÁFUFÉLAG: 365 – prentmiðlar RITSTJÓRI: Kári Jónasson FRÉTTARITSTJÓRAR: Sigurjón M. Egilsson og Sigmundur Ernir Rúnarsson AÐSTOÐARRITSTJÓRI: Jón Kaldal FULLTRÚI RITSTJÓRA:
Guðmundur Magnússon RITSTJÓRNARFULLTRÚI: Steinunn Stefánsdóttir AUGLÝSINGASTJÓRI: Þórmundur Bergsson RITSTJÓRN OG AUGLÝSINGAR: Skaftahlíð 24, 105 Reykjavík AÐAL-
SÍMI: 550 5000 SÍMBRÉF Á FRÉTTADEILD: 550 5006 NETFÖNG: ritstjorn@frettabladid.is og auglysingar@frettabladid.is VEFFANG: visir.is UMBROT: 365 – prentmiðlar PRENTVINNSLA:
Ísafoldarprentsmiðja ehf. DREIFING: Pósthúsið ehf. dreifing@posthusid.is Fréttablaðinu er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu, Suðurnesjum og Akureyri. Einnig er hægt að
fá blaðið í völdum verslunum á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. ISSN 1670-3871
LESTU GREININA Á VISIR.IS
OG SEGÐU SKOÐUN ÞÍNA
Í DAG
HEIMSSTYRJÖLDIN
JÓN ORMUR
HALLDÓRSSON
fia› eru yfirbur›ir Hollywood í
kvikmyndaheiminum en ekki
sögulegar sta›reyndir sem
hafa gefi› kynsló›um fólks á
Vesturlöndum flá mynd af
strí›inu a› fla› hafi fyrst og
fremst veri› Bandaríkjamenn
sem sigru›u fi‡skaland.
Í Kópavogi búa nú um 26 þúsund manns og
þar er blómlegt atvinnu- og menningarlíf.
Kópavogur
50 ára
Stökktu til
Rimini
26. maí frá kr. 29.990
Verð kr. 29.990 í viku
/ kr. 39.990 í 2 vikur
Netverð á mann, m.v. hjón með 2 börn,
2-11 ára, í íbúð í 1 eða 2 vikur. Flug,
skattar, gisting og íslensk fararstjórn.
Stökktu tilboð 26. maí.
Verð kr. 39.990 í viku
/ kr. 49.990 í 2 vikur
Netverð á mann, m.v. 2 í stúdíó/íbúð í
1 eða 2 vikur – ath. enginn barnaafsláttur.
Flug, skattar, gisting og íslensk
fararstjórn. Stökktu tilboð 26. maí.
Heimsferðir bjóða ótrúlegt tilboð á
síðustu sætunum til Rimini þann
26. maí. Nú getur þú notið fegursta
tíma ársins á þessum vinsælasta
sumarleyfisstað Ítalíu. Þú bókar og
tryggir þér sæti og 4 dögum fyrir
brottför færðu að vita hvar þú gistir.