Fréttablaðið - 11.05.2005, Blaðsíða 46

Fyrir um þremur árum var barist
um Tryggingamiðstöðina og Ís-
landsbanka. Ákveðin kjölfesta
náðist þá í TM sem hefur haldið
síðan en sömu sögu er ekki að
segja um Íslandsbanka. Í Kaup-
höllinni eru mest viðskipti með
Íslandsbanka sem er rakið til
þess að enn sé nokkur barátta um
bankann.
En rifjum upp hvað gerðist
fyrir þremur árum. Landsbank-
inn keypti hlutabréf Straums og
tryggði Ísfélaginu í Vestmanna-
eyjum ráðandi hlut. Þá hafði Jón
Ásgeir Jóhannesson, forstjóri
Baugs, falast eftir þessum bréf-
um. TM átti á þessum tíma hlut í
Íslandsbanka og var hann lykilat-
riði í baráttu um meirihluta í
bankaráðinu.
Kaupin fóru fram á genginu
67 sem jafngildir 16,75 krónum á
hlut. Í dag er gengið um 21 króna
á hlut og hefur því ávöxtun bréfa
í félaginu ekkert verið til að
hrópa húrra fyrir síðustu árin. -
dh
MIÐVIKUDAGUR 11. MAÍ 2005 MARKAÐURINN22
F Y R S T O G S Í Ð A S T
Dögg Hjaltalín
skrifar
Stjórnmálamenn hafa verið duglegir að gagnrýna
valdabaráttu í viðskiptalífinu og á nýliðnum aðal-
fundi Samtaka atvinnulífsins gagnrýndi Halldór
Ásgrímsson forsætisráðherra valdabaráttu í ís-
lensku viðskiptalífi. „Í stað þess að aðaláherslan sé
lögð á að bæta fyrirtækin, auka arðsemi þeirra og
markaðsvirði berast ítrekað fréttir af átökum um
yfirráð. Í hvers þágu eru þessi átök? Eru þau í þágu
almennra hagsmuna starfsmanna, eigenda og þjóð-
félagsins? Svo má vera stundum,“ sagði hann.
Þetta er algengt viðkvæði hjá stjórnmálamönn-
um sem virðast sjá ofsjónir yfir baráttu í viðskipta-
lífinu.
STÓLASLAGUR
Þegar fáir aðilar eiga stóra hluti í fyrirtækjunum
vill brenna við að viss barátta myndist milli þeirra
eða algjör eining. Alltént virðist það vera á yfir-
borðinu. Sú barátta sem sýnileg er út á við, snýst
fyrst og fremst um sæti í stjórnum fyrirtækjanna.
Eins og gefur að skilja þarf hluthafi
eða hluthafahópur að ráða yfir
ákveðnu magni af hlutafénu til þess að
eiga öruggt sæti í stjórn fyrirtækis.
Síðustu misseri hefur skapast mikil
opinber umræða um meinta valdabar-
áttu innan ákveðinna fyrirtækja á ís-
lenska hlutabréfamarkaðnum. Þegar rætt er um
valdabaráttu er verið að vísa til þess þegar einn eða
fleiri aðilar kaupa stóran hlut í fyrirtæki, oftar en
ekki á verði sem er hærra en markaðsgengið, til
þess að ná völdum eða að koma í veg fyrir að bréf
sem til sölu voru á markaðnum komist í hendur
annars aðila valdabaráttunnar. Þetta getur raskað
valdahlutföllum innan fyrirtækisins og oft sitja
smærri hluthafar eftir. Litlu hluthafar sitja yfirleitt
eftir þegar fyrirtæki eru afskráð eins og sést hefur
á síðustu misserum. Samt virðist vera um nauðsyn-
legar aðgerðir að ræða því að í flestum tilvikanna
hafa engin átök verið áður en félögin voru tekin af
markaði.
BESTU BITARNIR
Um þessar mundir má segja að helsta baráttan snú-
ist um Íslandsbanka en þar hefur verið barist um
völdin í nokkur ár. Síðasta útspilið í þeirri baráttu
var salan á Sjóvá og varð hún til að styrkja núver-
andi stjórn í sessi. Straumur hefur lítið hýru auga
til Íslandsbanka með Landsbankann í broddi fylk-
ingar.
Straumur var sjálfur í miðri baráttu bankanna
áður en bæði Íslandsbanki og Landsbankinn vildu
fá Straum. Það endaði með sigri Íslandsbanka og
mikilli uppstokkun í íslensku viðskiptalífi.
Valdabarátta í viðskiptalífinu er oft ekki valda-
barátta í orðsins fyllstu merkingu heldur barátta
um peninga. Því þegar öllu er á botninn hvolft snýst
viðskiptalífið að mestu leyti um krónur og aura.
VITLAUST VERÐLAGT
Hættan sem getur steðjað að er að væntingar al-
mennings stýri ekki verði fyrirtækjanna. Verðið
stýrist af kaupum stærri fjárfesta á bréfum á
gengi, sem oft endurspeglar fremur valdabaráttu
og togstreitu í viðskiptalífinu en raunverulegar
væntingar um frammistöðu fyrirtækjanna. Verðið
getur því hækkað óhóflega tímabundið. Á fullkomn-
um markaði leiðréttist þó verðið til lengri tíma litið.
Þegar barátta stendur yfir um skráð
fyrirtæki hækkar verð, bæði vegna
þess að líklegir kaupendur eru að auka
við sig og einnig eru margir sem ætla
sér að græða á þessu valdabrölti.
Fyrirtæki eru oft sögð of hátt verðlögð
og að það stafi bara af valdabaráttu en
ætti það ekki einmitt að vera ánægjulegt að sem
flestir hefðu áhuga á viðkomandi fyrirtæki?
Það gefur auga leið að þau fyrirtæki sem barist
hefur verið um eru verðmætari í augum þeirra sem
vilja komast yfir þau en annarra fjárfesta. Verðið
er réttlætt með því að með breytingum verði hægt
að ná miklu meiri verðmætum út úr félögum. Bæði
með sameiningum við önnur félög og sölu einstakra
hluta fyrirtækisins.
Gallinn við valdabaráttu snýr oftast að rekstri
fyrirtækjanna sjálfra. Valdabarátta hefur áhrif á
stjórnendur og rekstur fyrirtækja meðan á átökun-
um stendur. Valdabarátta veldur óvissu meðal
starfsmanna fyrirtækja sem ekkert er hægt að gera
við. Valdabarátta tekur aðallega tíma frá lykil-
stjórnendum því oftar en ekki eru þeir tengdir eig-
endum fyrirtækjanna vináttuböndum og ríkir
traust oftast þar á milli.
M Á L I Ð E R
Valdabarátta
Hvaða áhrif hefur barátta um
völd á rekstur fyrirtækja?
Það er ljóst, að þegar barátta
verður um yfirráð í fyrirtæki,
þá fer mikill tími stjórnenda í
slík málefni. Þetta er hins vegar
líklega einkenni á frjálsu mark-
aðskerfi og er ekki neitt öðru-
vísi á Íslandi en í öðrum lönd-
um. Ef litið er á uppgjör fyrir-
tækja undanfarin
misseri bendir al-
mennt ekkert til
þess, að slík bar-
átta hafi haft nei-
kvæð áhrif á
rekstur og af-
komu fyrirtækja.
Finnst þér valda-
barátta vera áber-
andi í íslensku við-
skiptalífi?
Barátta um völd
hér á landi er
áberandi, fyrst
og fremst vegna
þess, hve mark-
aðurinn er lítill
og kaup og sala
fyrirtækja vekur
mikla athygli.
Fyrirtæki okkar geta verið hlut-
fallslega mjög stór á íslenskum
markaði og fjölmiðlar fjalla
mjög mikið um þreifingar og
breytingar á eignarhaldi. Kaup
og sala fyrirtækja snýst ekki að-
eins um valdabaráttu. Ég vil nú
halda, að í flestum tilfellum leiti
menn leiða til hagræðingar með
samruna og kaupum, og að við-
skiptaleg sjónarmið ráði yfir-
leitt frekar í slíkum hlutum.
Telurðu smærri hluthafa bera
skaða af valdabaráttu?
Ef litið er til þróunar hluta-
bréfaverðs undanfarið hér á
landi, bendir ekki margt til þess
að menn hafi skaðast mikið á
viðskiptum á markaði.
Hverjir eru kostir og gallar
valdabaráttu?
Frjáls og opinn markaður með
hlutabréf leiðir sem betur fer
oftast til þess, að stjórnendur
fyrirtækja leggja sig meira
fram og afkoma fyrirtækja hef-
ur almennt verið að batna. Hins
vegar getur slík barátta líklega
leitt til þess, að skammtímasjón-
armið fái frekar að ráða í dag-
legum ákvörðunum, þar sem
menn eru uppteknir við þá bar-
áttu sem háð er hverju sinni.
Verður valdabarátta til þess að
verð á fyrirtækj-
um verður óeðli-
legt?
Mér finnst ekki
neitt benda til
þess að verð á fyr-
irtækjum hafi ver-
ið óeðlilegt á und-
anförnum misser-
um. Þegar mark-
aður ákveður verð
og aðilar eru til-
búnir í viðskipti,
þá finnst mér ekki
rétt að vera að
tala um óeðlilegt
verð!
Er ástæða til að
hafa áhyggjur af
mikilli valdabar-
áttu í íslensku við-
skiptalífi?
Ég tel að við eigum ekki að hafa
of miklar áhyggjur af slíku, en
umræðan á þó rétt á sér. Stjórn-
arhættir fyrirtækja skipta
miklu máli í þessu sambandi. Ef
viðskiptalífið getur komið sér
saman um almennar reglur um
stjórnarhætti, sem tryggja að-
komu stórra sem smárra hlut-
hafa að upplýsingum um stjórn-
un fyrirtækja, þá er það besta
leiðin fyrir alla fjárfesta.
Eiga stjórnmálamenn að hafa
áhyggjur af baráttu um völd í
viðskiptalífinu?
Stjórnmálamenn eiga fyrst og
fremst að einbeita sér að því að
búa til almennan ramma og
lagareglur, sem gilda fyrir alla
á markaði. Þeir eiga ekki að
vera að skipta sér of mikið af
daglegum rekstri fyrirtækja og
með því að breyta jafnvel leik-
reglum, sem gilt hafa um við-
skipti manna á milli.
Snýst ekki aðeins
um valdabaráttu
T Ö L V U P Ó S T U R I N N
Til Jóns Karls
Ólafssonar
forstjóra Icelandair
Barist um bréfin
Tryggingafélög og bankar eru spennandi valdatæki.
TRYGGINGAMIÐSTÖÐIN Í öllu sínu veldi.
Með peningana að vopni
Það gefur auga leið að þau fyrirtæki sem barist hefur verið um eru verðmætari í
augum þeirra sem vilja komast yfir þau en annarra fjárfesta. Verðið er réttlætt með
því að með breytingum verði hægt að ná miklu meiri verðmætum út úr félögum.

 









 




  
Valdabarátta í fyrirtækjum virðist vera að aukast, að minnsta kosti ef marka má
orð stjórnmálamanna um íslenskt viðskiptalíf. En hversu mikið er um valda-
baráttu í íslensku viðskiptalífi? Snýst hún um bestu bitana eða völd og áhrif?