Atuagagdliutit

Árgangur
Tölublað

Atuagagdliutit - 13.04.1978, Blaðsíða 19

Atuagagdliutit - 13.04.1978, Blaðsíða 19
Alfred Toft NUK.NUUK Kanga månalo_______ (TuingitaK) angerdlartitdluta sikunit ungu- neKarpugut. umiatsiarput kig- Qigussauvdlune aserorpoK. pigi- ssavut tamaisa tigoriardlugit PUgtårssuarmut KaKissariaKar- pugut, uvdlunut mardluinarnut nerissagssaxarpugut. nautsor- ssugkavui maligdlugit neriuti- gisimagaluarparput Nepisené- rérsimdsavdluta. månale tigsu- karpugut KaKugo sumilo nuni- kumårnerdluta naluvdlugo. år- dlerKuterput angnerpåx tåssau- vok: kdlernigssarssuarput. tigsukardluta uvdlut åipagsså- ne uvdlåkut anguartit ilåt o- KarpoK: uvdlume aKagulun.lt nunisdngikuvta tamavtalo per- dlerdluta toKusdngikuvta ilar- put toKuneKartariaKarpoK ila- rninit nerineKartugssångordlu- go, ajunginerpauvordlo saKissu- araK. tOKukåine pualanerssaung- mat. nukagpiaraK KialerpoK. o- ¦<* Karpunga, tamavta angisumik pitdlagauvugut, sok piåraluta toKutsisaugut? laimåitordle ta- mavta åssigigkavta imerdutari- aKarpugut kina ardlarput ild- minut nerissagssångusanersoK. tamarmik isumaKatåuput kig- sautigalugulo erngerdluta ime- rautisassugut, erKortitup tOKU- nigssane nautsorssutiginidsang- mago. akivunga: tamavta imdi- pugut, toKO erKarsautigissaria- Kardlutigo. taimåitoK ernger- dlunga imaisiorpunga: Kunga- seKutivnit amutdlarnerit arfi- neK mardluk pérpdka. arfinig- dlit takeKatigigsipdkat arfineK åipåt agfåinarmik takissusiler- dlugo KerKatigutdlo Kilerniler- dlugo. amutdlarnerit tduko ta- maisa takutipdka oKardlungalo: amutdlarnermik ndinermik a- mussissoK, uvangdusagaluaru- nilunit, ilaminut pigdliutigine- KdsaoK. tauva tunugpunga amutdlarne- ritdlo arfineK mardluk tduko akulerutdlugit, agssangma så- migdliup iluanut eKigutdlugit i- sue Jcrsisa nuisatitdlugit ildkalo Kinuvigalugit amusseruuvdlu- git. sujugdliujumassoKdngilaK. tauva saKissuaraK Kinuvigdra sujugdliorKuvdlugo, nudnårto- rujugssuvordlo takisoK amuga- miuk. tauvalo ikiortip takison åma amuvå. kivfavdle OKarsi- massup, saKissuaraK tonuneKd- sassoK, amutdlarneK naitsoK Kilernilik amuvd dnilårdluinar- dlunilo, aKaguane umiarssuaK takuvar- put. nigsiup isuanut ilugdleK Kilerparput KUtdlarsimatitdlu- gulo umiarssuarm.it takuneKar- sinångordlugo. umiarssuaK ko- nigdliartormat tamavidrdluta nivdlialerpugut. umiatsiaK umi- arssuarmit avalagpoK dnaut- dlutalo. umiarssuarmut ikigav- ta, tdssa hollandimiut arfang- niat, umiarssup nålagåta ikior- tilo umiarssup initånukartipå- tigut spegepølsemigdlo neri- ssagssitdluta. oKarfigåra mé- raunivnitdle pølsetornev ajor- dlunga, takuinardngavkulo a- jorsissardlunga, kisidne umiar- ssup ndlagåta pingitsailivdlu- nga pølse Kanivnut mangupd, meriaramale pingitsailivdlunga silaKdngitsumik imipånga pøl- seminermigdlo tunerKigdlunga. taimaisiorpoK 3—4-riardlu- net aulakualdlernigssama tu- ngånut, pølsilo ivara. tamatuma kingorna pølsetortu- dinalerpunga. umiarssup niuvertoKarfingmut tikiupåtigut." sorssutip „Mcrianen"ip tikinerata Hans Egedep inigssisimanera tå- ssångåinaK avdlångortipå. rådime GKausigssaKarsinauju- mavdlune sujunersutinik angu- ssarissanigdlo ersserKigsunik sar- KumiussissariaKarpoK. Hans Egedep nautsorssugai niuvernermut tungatitdlugo naut- scrssugkanik sujornatigut sulia- risimassair.inik sarKumiussivoK, tungavigisimavålc niuvertoKar- fingne tamane kalåtdlit ilaKuta- rif 300 migssait najugaKåsassut. „svjorna aussdkut atarKina- ngårtox navsuidusimavara, niu- vernerme niuvertoKarfingnit ta- manit pigssarsiarinexarsinåusa- ssut orssut Cordelit 100 dmit niorKutigssat saniatigut, kalåt- dlitdlo akilerårtdsagpata, åma 100 Cordelinik, tdsalo ilimagi- neKarsinaussoK angnerpån, tå- ssaulersinduput 3000 Rigsdale- rit. .." tåssalc isertitagssat, aukulo, ani- ngaussartutigssat: Rdl. 19 angutit nalinginaussut .. 950 2 palasit atauseK 150 Rdl . . 300 1 niuvertoK................ 150 1 ikicrte (assistent) ........ 100 1 nakorsaissartoK .......... 150 niorKutigssat ukiumut...... 300 1 umiarssuaK agssartut ..... 1200 katitdlugit migssiliordlugit . 3000 kalåtdlit issåinit issigalugit av- dlatut issikoKarput: Rdl. niorKutigssat nalingat ...... 300 niuvernerme niorKutigssat nalingat ................ 300 akilerårutit ................ 2700 imalunit erKornerussumik: pala- sip isumå maligdlugo niorKutig- ssap pisiarineKarnermine akia 10- riardlugc kalåtdlit akilisåput. crssunut kalåtdlit sivnerutita- mingnik akiliutåinut tacrtigssatut kalåtdlit pissagssarait nåmagtu- mik nalilerneKarsinåungitsoK, tå- ssa Gutip nålagauvfianut isersi- nautitauneK. niuvernerme såku- tunik igdlersorteKarput. kisalo igdlutik tåtordliunartut niorKU- tigssanik pinersau'.ikujungnik pi- ssariaKångitsunik hcllandimiut pingitsaillssutitut akigissartagåi- nik imertariaerupait. niuvertut kularput. pigissanik akiliutitut arsåringnigtugssatut Kalåtdlit-nunånut autdlartine- Karsimångitdlat, kisiåne tigusini- artarnermut peKatigititdlugo pe- riauserissartagartik nanginarpåt. akilerårnigssamut nalunaerssutit kisiåne råde inuit ai'Kinik agdlag- tuinermik suliaKalerpoK, sakulissarneK atortineKalerpordlo niuvertut su- junigssame angalagångamik ig- dluinarssutinik pananigdlc såku- lissartåsassut. kisiåne Kajagssuartumik inger- dlalsissoKarpoK: „26-dne (oktober 1730) niuver- toK niuverniarérsimavdlune ku- jatdnit tikipoK. isumaKarama kalåtdlit kungi- mut Kujamasungnertik takuti- tariaKaråt, sdimdunera isuma- gingningneranilo pivdlugit, Kaumarsagaussugssdngorting- matik inuneruvdlo matuma ki- ngorna pivdluartungorsinångor- titdlutik, erKavtinituinait pina- tik, kisidne åma ungasigsume najugaKartut! akuerssisimåput orssunik amerdldngitsunik tuni- siumavdlutik oKardlutik avdla- nik soKaratik, niuvertoKarjiup kujatånitut niuvertumit ndpar- tanik imanångitsunik orssunik imigagssandngnik 10-nik tigu- ssaKarsimdput, kimgilo akilerå- rutinik tuniumavdlugo. Kitsigsune najugagdlit ndpar- tanik 6-inik imigagssamingnik tigusiput." 15. december niuvertoK avang- navtinit tikiiipoK: „kalåtdlit avangnavtinitut nd- partanik mardlulingnik 11-nik åma tigusiput orssunik imigag- ssamingnik kungimutdlo tuniu- ssagssamingnik. sordlo pdsine- KarsinaussoK, inukulunguit tdu- ko perKusersuilsut sune tamane pdsingnigdlutik akuerssisimå- put." palasit atautsimTnerat Hr. Hans ajungitsoK — måna tai- ma taineKartalersoK — erdligto- rujugssusimavoK bille*inik Para- disimut isissutigssanik tuniussi- nigssaminut. 1724-me mérKamik kuissineK atauseK måna tikitdlugo kisiartauvoK. måna suliniartariaKalerpoK isu- magssarsianilo ataKatigigsitdlugit. tamåna pivoii 28. januar 1729: „uvdloK tduna piumassaråra pa- laseKatika, Hr. Ole Lange, (Ole Lange 1703—66), åma Hr. Hend- rich Miltzoug uvavnik atautsi- méKatigingnisassut, aulajanger- niardlugo KanoK iliordlune kri- stumiussuseK ajorndngitsumik pivdluarnartumigdlo iliordlune kalåtdlit akorndnut ikuneKarsi- naunersoK. .." uvdlorsiutine taima agdlagsima- vck, agdlagéngordlugulo sujiiner- sune atuarpå: angajoricåt aulajangersimassumik najugaxartut „Nålagkame isumaga sujunerta- ralo imaingmata: mérartait mi- kissut måne erKavtine najuga- Kartuartut, åmalo najugarissar- tagkamingnit nungneK ajortut, ornigdlugu Gutip oKausinik ili- niartineKarsinaussut, åmalo ug- perissamik ilumortumik akuer- ssisimassut, iliniarusugdlutigdlo Kagdlikut agssuarnaitsumik i- nussut, mérartait inungorniari- ardngata, mé;Kat kuisitarnerat imalunit sule mérautitdlugit kuissumut iluartumut pisine- Kartdsassut, tamatumalo ki- ngorna utorKaunerussut kuine- Kartdsavdlutik, nunane kristu- miussune pissarnertut iliordlu- ne, ajoKit ajoKingortitarumdrdlugit niu- vertOKarjiup sulissugssaisut, a- joKersuiartortitanit ndkutigine- K.ardlulik, iliniartitdlugit pe- rorsardlugildlo Gutimik mia- neringningnigssamut ilisima- ssaKalernigssamutdlo. kuisimångitsunerup toKunigsså tamdna tdssatuauvoK ikiutig- ssax K'utsingneruvsdrtup ikiui- neratigut pivdluarKussinerati- gutdlo takusinaussara, tdssa kristum.iussuseK ajorndngitsu- mik pivdluarnartumigdlo ilior- dlune inuit tduko akorndne i- kuneKarsindusavdlune, åmalo utorKait peKatigalugit kuisimå- ngitsussuseK toKujumårdlune asiujumårdlunilo. NiuvertoKarfik Godt-Haab den 28 Januarii 1729. HANS EGEDE." sujunersut isumaKatigigdlune a- kuerineKarpcK, tauvalo palasit tåuko pingasut sulivdlutik aut- dlartiput. kuisitarneK autdlartipoK februarime mérKat 16 3 inordlu- git ukiugdlit Kitsigsune kuine- Karput. K'issugtune mérKat 6 kui- neKarput Imerigsunilc mérKat 20. aussaunerane autdlacrsimaré- rångamik ukiåkut kalåtdlit uki- vigssamingnut utertarput, ncvem- berimilo Egede KeKertanukarKig- POk mérKat 19 kuiartordlugit. januarime ukioK tugdleK (1730) angalavoK Sermitsiamut, Iluiler- mut OKaitsunutdlo. katitdlugit ukiune 1729 — 31 mérKat 102 kuineKarput. arKit kalåtdlit kuisimångitsutut atitik pigir.arpait kristumiut peKatiga- lugit. auko åssersutigssat (Kitsig- Sunit, februar 1729): Orsek — OrseK Niviaksinguak — NiviarsiånguaK Akkuluk —¦ Åkuluk Attuinnak — AgtuinaK Ariok — ÅrKioK Kassiak — KisiartaK Killenak —¦ UtarKissoK Poluna — AulisagaK Nukarlak — NukardleK AlUnguak — AgdlunåK Kinah — K'ingaK Ujakkiok — UngalussaK Erfcofc —¦ ErKOK Pinneirsak — PinersoK (arKit Paars-ip agdlagtugainit pi- ssuput). pisimasscKarpordle: Hans Egedep tåssångåinartumik mérKa- nik amerdlanernik kuissiuma- jungnaerneranut pissutaulersu- mik. Kommissione 24.01.29-mérsoK Kommissione „Kalåtdlit-nunåne sulinerup" miisgsscrneKarnigsså pivdlugo pilersineKarsimassoK au- lajangersimavoK såkutut tamaisa måssåkordluinaK angerdlarKuni- ardlugit. „Morianen" autdlartineKarKig- Pck Nungmu/dlo aputdlune au- gustime 1730: „26-dne ilimagineKdngitdluinar- dlune umiatsiarssuaK niuverto- Karfingmut pivoK, autdlartine- KarsimavdUme Capitain Mohr- son-imit kungip umiarssuautå- ta Moriancn-ip nålagånit, umi- arssuardlo avatåne uningassoK piumassaKarpoK ilisimassortag- ssarsiumavdlune niuvertOKar- fingmut pulajartortitsissugssa- mik..." Nup umiarssualiviane ukiput. ukioK atoruminaitsorujugssu- vck. Kåumatit 3 ingerdlaneråne Nungme angutit 8 toKuput. kalåt- dlitdlo tamarmik nåparsimåput: tuberkulose „6-idne (november) Friderich Christian (kalåleK ajoKe) aut- dlartipara kalåtdlit mérartait iliniartikiartortitdlugit K'issug- tunc, Kitsigsune niuvertoKarji- torKamilo. 10-åne uterdlune tikipoK. nalunaerpoK kalålerpagssuit tdukunane tOKUsimassut, tOKU- ssutigåtdlo sakiagdlungneK ku- ersomerdlo måne atutorujug- ssuit tunitdlangnartorujugssu- gamigdlo tunitdlåussortuardlu- tik." nåpaut måne agdlauserineKartoK tåssauvoK kingusingnerussukut taineKartalersoK tuberkulose. akilerårutit nanertutaussut taima alugardliornerujugssuarmi- lunii kalåtdli) akilerårtiniarne- Kartuarput. 10. december niuvertup ikiortå Klingenberg Pisugfingmit tikipoK. rådip sulineratigul angalanermi- ne nagsarsimavai nåpartat 4 ka- låtdlit akilerårutinik tuniussaKar- sinaunersut misilingniardlugo. igdlut (kati'.dlutik 8-ussut) ang- nerssåine 4-ne nåpartat ilissarsi- mavai angutitdlo tutsuviginar- nerpåt mardluk akissugssaulersi- simavdlugit. niuverneK nangmineK kajumi- ssutsimit ingerdlavcK, palasilo a- varKuneKåinartarpcK, kisiåne a- kilerårutigssat KimarratigineKar- sinåungitdlal: nåpartarssuaK ig- dlup iluanitoK nipaitsumigdlo o- KalugtuartoK nålagtigititaunermut manigunigssamutdlo. K'orKut pinsip uvdluisa pingajuéne Hans Egede „Morianen"-imut ilauvdlu- ne autdlarpcK Kckome-mut (K'orKul) nautsiagssanik karri- nigdlo misilivdlune siaruarteriar- tcrdlune. pinsime angalarujornerup ta- matuma kingornatigui avangna- mukarput Nepisene-mut tåssane rutåmik såkutoKarfeKalersimang- mat. Nepisene-mut pigame Hans Egede nikatdlcrnsrtumik tusaga- KarpoK; hollandimiut niuvertut ilaisa OKalugtuarnera* maligdlugo danskij kungiat tOKUsimavcK, a- malo: kurtge toKusimavoK „Nepisene-nititdlunga Lieute- nant Gerner umiarssuaralugo Charitas 19. juni tikipoK, tusar- dliutindngilå alianartoK kungip toKusimanera, onarfigalutale kungip kingorårsissup sdimåu- ssingdrtup piumassaralugulo perKussvtigigd inuit tamarmik angerdlarKuneKarneK Kalåtdlit-nunånit angerdlarKU- neKdsassut niuvertoKarfitdlo a- torungnaersineKåsassut ani- ngaussartuterujugssuit måna ti- kitdlugo kinguneKdngitsumik Kalåtdlit-nunåne atorneKarsi- massut pivdlugit. . . Nungmut uterput isumatsagdlunga någdliumer- dlungalo Nepisene Kimagpara, umiatsiarssuardlo Nungmit tiki- simassoK atordlugo angerdlaler- punga 20. juni niuvertoKarjing- mutdlo tikitdlunga 27-åne. GIERTRUD RASK tikikama påsivara nuliara asa- ssara pev.ånginivne perKigdlu- arsimångitsoK, ilimagisimagav- kulo nunumit matumånga ar- tornartorsiornartum.it Kimagu- nigssaK nuånårutigiumårå påsi- lerpara, Kalåidlit-nunåta Ki- mangnigsså uvavtutdle aliasuti- gigå uvangalo ilagalunga uni- ngdinarumagaluardlune atugag- ssarisinaussavtinik akuerineKå- sagaluaruvta..." (nangisaoK) 19

x

Atuagagdliutit

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Atuagagdliutit
https://timarit.is/publication/314

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.