Fréttablaðið - 27.01.2007, Blaðsíða 32

F
yrirhugað er að koma
upp ratsjárstöð fyrir
bandaríska eldflauga-
varnakerfið í Tékk-
landi og skotstöð fyrir
gagneldflaugar í
Suður-Póllandi. Viðræður um upp-
setningu ratsjárstöðvarinnar í
Tékklandi eru þegar langt á veg
komnar og í Póllandi eiga þær að
komast á lokastig á næstu mánuð-
um. Ráðamenn í báðum löndum
hafa þó áður gefið skýrt til kynna
að þeir væru áhugasamir um að ná
samningum um þetta við Banda-
ríkjamenn.
Rússar hafa brugðist ókvæða við
þessum tíðindum. Vladimír Pútín
Rússlandsforseti sakaði Banda-
ríkjamenn um að stefna að „hern-
aðarvæðingu himinhvolfsins“ og
rússneski varnarmálaráðherrann
Sergei Ívanov sagðist ekki taka
trúanlegar fullyrðingar Banda-
ríkjamanna um að kerfinu væri
ætlað að verjast hættu á að lang-
drægum eldflaugum yrði skotið í
átt að Bandaríkjunum eða banda-
rískum herstöðvum frá löndum
eins og Íran eða Norður-Kóreu. En
eins og kunnugt er flokka banda-
rískir ráðamenn síðastnefndu
löndin sem „skúrkaríki“ og George
W. Bush Bandaríkjaforseti hefur
kallað þau „öxulveldi hins illa“.
Háttsettir hershöfðingjar í
Rússlandsher hafa einnig tjáð sig
um málið. Vladimír Popovkín, yfir-
maður geimferðadeildar Rúss-
landshers sem hefur umsjón með
geimferðaáætlun Rússa, sagði að
uppsetning búnaðar fyrir banda-
rískt eldflaugavarnarkerfi í fyrr-
verandi Varsjárbandalagslöndum
væri „skýlaus ógn við Rússland“. Í
október síðastliðnum hafði annar
rússneskur hershöfðingi, Jevgení
Búzhinskí, lýst því yfir að Rússar
myndu álíta sér ógnað ef Banda-
ríkjamenn settu upp slíkan búnað í
Mið- og Austur-Evrópu og þeir
myndu sjá sig knúna til að grípa til
gagnráðstafana. „Fælingarvígbún-
aði okkar gæti stafað bein ógn af
uppsetningu eldflaugavarna nærri
landamærum Rússlands,“ tjáði
Búzhinskí Moskvublaðinu Izvestíja,
en með fælingarvígbúnaði vísar
hann til rússneska kjarnorku-
vopnabúrsins. Rússar myndu álíta
uppsetninguna „óvinveitta aðgerð
af hálfu Bandaríkjanna, viðkom-
andi Austur-Evrópuríkja og NATO
í heild sinni.“
Ívanov varnarmálaráðherra
sagði einnig að ráðamenn í þessum
fyrrverandi Varsjárbandalags-
löndum væru að leggja sig í fram-
króka um þjónkun við Bandaríkin.
„Eins og önnur NATO-ríki vilja
Tékkland og Pólland sýna og sanna
hollustu sína,“ fullyrti hann.
Þar sem áformin eru ekki nærri
því eins vinsæl meðal almennings
í þessum löndum og meðal ráða-
manna er þó engin trygging fyrir
því að þau verði samþykkt. Sumir
Pólverjar og Tékkar telja að slíkar
stöðvar í löndum þeirra geti aukið
hættuna á að ráðist verði á þau.
Talsmenn Bandaríkjastjórnar hafa
ítrekað vísað gagnrýni Rússa á
bug og lýst sig reiðubúna að eiga
fullt samráð við þá um þessi mál.
Sean McCormack, talsmaður
utanríkisráðuneytisins í Washing-
ton, segir að stöðvarnar í Póllandi
og Tékklandi yrðu liður í kerfi sem
ætlað væri að verjast hugsanlegri
ógn frá „óábyrgum ríkjum“ sem
komið gætu höndum yfir eldflauga-
tækni „sem gæti ógnað vinaþjóð-
um okkar og bandamönnum og
ógnað Bandaríkjunum sjálfum.“
Andrew Schilling, talsmaður
sendiráðs Bandaríkjanna í Varsjá,
endurómaði þessi ummæli er hann
tjáði AP-fréttastofunni að banda-
rískt eldflaugavarnakerfi í Evrópu
miðaði aðeins að því að mæta
„hættunni af langdrægum eld-
flaugum í Mið-Austurlöndum.“
Sumir öryggismálasérfræðing-
ar telja að hernaðaruppbygging í
Íran og meintir kjarnorkuvígvæð-
ingartilburðir þarlendra stjórn-
valda séu aðalástæðan fyrir því að
Bandaríkjamenn leggi nú áherslu
á að koma upp þessum búnaði í
Evrópu.
„Það er Íran sem drífur þetta
ferli áfram,“ hefur AP eftir Riki
Ellison, forseta félagasamtakanna
Missile Defence Advocacy Alli-
ance, en þau tala fyrir eldflauga-
vörnum í þeirri trú að þær bæti
öryggi í heiminum.
„Þar sem Íranar halda stöðugt
áfram að auka við kjarnorkugetu
sína og eldflaugatæknibúnað er
nauðsynlegt að koma upp þessum
stöðvum í Mið-Evrópu,“ segir Elli-
son. „Ekki aðeins fyrir Evrópu og
bandarísku hermennina í Evrópu,
heldur líka fyrir varnir Bandaríkj-
anna sjálfra.“
Ekki eru þó allir jafn sannfærðir
um ágæti þessara áforma í Evrópu.
Í Póllandi og Tékklandi eru eins og
áður segir sumir á þeirri skoðun að
bandarísku eldflaugavarnastöðv-
arnar gætu aukið hættu á að lönd
þeirra verði fyrir árás.
„Ríkisstjórnirnar sem núna eru
við stjórnvölinn í báðum löndum
styðja áformin vegna þess að þær
eru báðar hægrisinnaðar og tor-
tryggnar á Evrópusamrunann. Þær
telja að hvað varðar öryggismál sé
affarasælast að eiga í sem nánust-
um tengslum við Bandaríkin,“
segir Jiri Pehe, stjórnmálafræð-
ingur við útibú New York-háskóla í
Prag. Að hans sögn eru Pólverjar
og Tékkar með þessu að sýna að
þeir treysti ekki Evrópusamband-
inu til að tryggja öryggi þeirra – og
eru jafnvel að reyna að grafa undan
tilraunum til að byggja upp sam-
ræmda varnarmálastefnu ESB.
Pehe segir hins vegar að stóryrtum
mótmælum Rússa við áformunum
beri að taka mátulega alvarlega.
„Rússar hafa á liðnum árum hótað
öllu mögulegu – til dæmis þegar
NATO ákvað að stækka til aust-
urs,“ segir hann. „Ég tel að þeir séu
þess fullvissir að þessu tiltekna
kerfi, verði það nokkurn tímann að
veruleika, er ekki beint gegn þeim.
Að mínu viti eru þeir að reyna með
þessu að beita ákveðnum þrýstingi
– og kannski svolítið að villa um
fyrir mönnum.“
Rússar hafa reyndar sjálfir komið
sér upp sínu eigin eldflaugavarna-
kerfi. Það byggir á hefðbundnari
gagneldflaugatækni og er í raun
framlenging á loftvarnakerfi
landsins. Slík kerfi hafa einnig
Japan og Ísrael. Að sögn Ellisons
vinna fimmtán lönd önnur að þróun
eldflaugavarnakerfa. Til að mynda
eiga Þjóðverjar og Ítalir í sam-
starfi við Bandaríkjamenn um
þróun MEADS-kerfisins svonefnda
sem á að taka við af hreyfanlegu
Patriot-gagneldflaugunum, sem
meðal annars var beitt gegn eld-
flaugum sem her Saddams Huss-
eins skaut að Ísrael í Flóabardaga
árið 1991. Patriot-kerfið er líka í
nokkrum NATO-löndum Evrópu.
Nýja bandaríska eldflauga-
varnakerfið er það langmetnaðar-
fyllsta, en það á að geta eytt lang-
drægum flaugum á meðan þær
eru á flugi á yztu mörkum gufu-
hvolfsins. Fjárveiting til þess af
bandarísku fjárlögunum á tíma-
bilinu 2002-2007 nam sem svarar
nærri 3200 milljörðum króna, en
það er eins og gefur að skilja mun
meira fé en varið hefur verið í öll
önnur gagneldflaugakerfi heims
til samans.
Ellison, sem er atvinnumálsvari
eldflaugavarna, er ekki einn um þá
skoðun að fleiri lönd eigi eftir að
sækjast eftir því að komast undir
verndarskjöld eldflaugavarna-
kerfis. Norski varnarmálasér-
fræðingurinn John Berg tjáði höf-
undi að hann væri sannfærður um
að þegar fram liðu stundir myndu
NATO-ríkin í Evrópu sameinast
um eitt kerfi, Rússar hefðu sitt og
Bandaríkjamenn sitt. Nokkur skör-
un yrði milli evrópska og banda-
ríska kerfisins, en þó ekki væri
nema vegna landfræðipólitískra
ástæðna yrðu þessi kerfi að hans
mati aðskilin og sjálfstæð. Rússar
myndu sækjast eftir því að selja
eigin tækni til uppbyggingar evr-
ópska kerfinu, en hann teldi ólík-
legt að eiginlegt samstarf kæmist
á milli Rússa og NATO-ríkja um
þróun eldflaugavarna.
Spurður hvort þessi tækni gæti
þegar fram í sækti nýtzt til að
bæta loftvarnir Íslands segist
Berg eiga erfitt með að sjá það.
Eldflaugavarnir til Evrópu
Bandaríkjamenn eru nú komnir á fremsta hlunn með að gera alvöru úr áformum um að koma upp búnaði fyrir hnattrænt
eldflaugavarnakerfi sitt í austanverðri Mið-Evrópu. Auðunn Arnórsson skrifar um eldflaugavarnir og deilur um þær.
Bandaríska kerfið er það lang-
metnaðarfyllsta, en það á að geta eytt lang-
drægum flaugum á meðan þær eru á flugi í
jaðri gufuhvolfsins. Fjárveiting til þess á tíma-
bilinu 2002-2007 nam sem svarar nærri 3.200
milljörðum króna.
..
© GRAPHIC NEWS
Hnattrænt eldflaugavarnakerfi Bandaríkjanna
Heimildir: IISS, Bandalag bandarískra vísindamanna, AP
Sergei Ívanov, varnarmálaráðherra Rússlands, lýsti í vikunni megnri óánægju með að Bandaríkja-
menn skyldu ætla að setja upp eldflaugavarnabúnað í Póllandi og Tékklandi - löndum sem áður til-
heyrðu Varsjárbandalaginu en eru nú í NATO. Bandarísk stjórnvöld staðfestu í byrjun vikunnar að
viðræður þar að lútandi stæðu yfir. Stefnt væri að því að byggja ratsjárstöð í Tékklandi en skotstöð
fyrir gagneldflaugar í Suður-Póllandi. Það yrði fyrsta slíka skotstöðin utan Bandaríkjanna.
Fjárveitingar á tímabilinu 2002-2007
46.356.000.000 USD
LO
K
A
FA
S
I
M IÐFASI
S
TA
R
TF
A
S
I
Stjórnstöð
Ógn metin og viðbrögð ákveðin
Thule, Grænlandi: Ratsjárstöð
Fort Greely í Alaska:
Skotstöð með 125 gagneldflaugum
Norður-
Kórea
ÍranÍrak
Tékkland, Pólland:
Ratsjár- og skotstöð fyrirhuguð
Vandenberg-herstöðin í Kaliforníu:
skotstöð með gagneldflaugum
Kuauai, Hawaii:
Ratsjárstöð
Fylingdales, Bretlandi:
Ratsjárstöð
1
6
2
3
74 5
Uppgötvun: (1) Með hjálp allt að 36
gervihnatta og (2) röð ratsjárstöðva á að vera
unnt að koma auga á eldflaug í flugtaki,
hvaðan sem henni er skotið í heiminum.
Flaugin fönguð: (4) X-bands-ratsjár-
stöðvar fylgja sprengjuoddum og tálbeitum
nákvæmlega eftir, með (3) Aegis-radar í
herskipum er SM-3-gagneldlaugum stýrt til
móts við óvinaflaugina og (5) langdrægar
gagneldflaugar úr skotstöð á landi skjóta
svonefndum EKV-föngurum (6) til móts við
sprengjuodd óvinaflaugarinnar á svonefndum
miðfasa flugs hennar ofan gufuhvolfsins.
Lokafasavarnir: (7) hreyfanlegar
gagneldflaugar (THAAD, SM-3 og PAC-3) eiga
að elta uppi og eyða sprengioddum á einnar
mínutu lokafasa flugs þeirra.