Fréttablaðið - 27.01.2007, Blaðsíða 86

Í
litla strandbænum Tossa
de Mar á Costa Brava
strönd Spánar eru dag-
arnir 20. og 21. janúar
einir mestu hátíðisdagar
ársins. Íbúum bæjarins,
sem eru um 4.000, fjölgar að
minnsta kosti um helming þessa
daga og stemningin er afar sér-
stök; þrungin hátíðleika, trega og
gleði allt í senn.
Tilefni hátíðahaldanna er ríf-
lega 500 ára gamalt heit bæjarbúa
við heilagan Sebastian sem sagður
er hafa bjargað bænum frá plág-
unni miklu sem gekk yfir Evrópu
á 14. og 15. öld og varð milljónum
manna í álfunni að fjörtjóni. Þessa
plágu köllum við Íslendingar
Svarta dauða og er talið að hann
hafi orðið um þriðjungi íslensku
þjóðarinnar að aldurtila á sínum
tíma.
Þegar fréttir bárust til Tossa de
Mar um pláguna ógurlegu lögðust
íbúar bæjarins á bæn og hétu á
heilagan Sant Sebastian sér til
hjálpar, en hann verndar fólk gegn
sjúkdómum, samkvæmt kaþólskri
trú.
Þeir hétu því að ef hann hlífði
bænum við plágunni miklu myndu
þeir minnast þess með því að
senda á hverju ári pílagrím frá
Tossa til bæjarins Santa Coloma
de Farners þar sem minningar-
kapella um heilagan Sebastian
stendur. Milli þessara bæja er um
40 kílómetra leið um fjalllendi að
fara.
Og dýrlingurinn bænheyrði
íbúa Tossa, sem allar götur síðan
hafa staðið við heit sitt og úr hefur
orðið mikil og táknræn trúarhátíð,
sem dregur vaxandi fjölda fólks
til bæjarins með hverju árinu sem
líður.
Hátíðin hefst eldsnemma að
morgni þess 20. janúar með því að
bæjarbúar og aðkomufólk koma
saman til hátíðarmessu í dóm-
kirkjunni í Tossa. Messan hefst
klukkan sjö en þrátt fyrir það eru
hundruð manna samankomin í
kirkjunni sem undantekningar-
laust er troðfull út að dyrum.
Í messunni er tilkynnt hver
hafi orðið fyrir valinu sem píla-
grímur ársins, en nýr maður fær
það mikilvæga hlutverk á hverju
ári. Hann er skrýddur sérstakri
skikkju sem skreytt er skeljum,
enda Tossa de Mar fiskimannabær
frá öndverðu.
Að messu lokinni ganga kirkju-
gestir fylktu liði um götur bæjar-
ins á eftir pílagrímnum, forystu-
mönnum bæjarins og prestum
sem bera líkneski heilags Sebasti-
ans. Leiðin liggur í litla kapellu
sem helguð er verndardýrlingi
bæjarins, þar sem bæjarstjórinn
afhendir pílagrímnum sérstakt
ferðaskjal og pening til að borga
fyrir messu í kapellu heilags
Sebastians í Santa Coloma de
Farners.
Síðan leggur pílagrímurinn af
stað í gönguna miklu og honum
fylgja hundruð manna á öllum
aldri, sem glaðir leggja það á sig
að ganga þessa 80 kílómetra fram
og til baka frá Tossa de Mar til
Santa Coloma de Farners. Og alla
þessa löngu leið mæla menn ekki
orð frá vörum, þetta er þögul
ganga þar sem menn minnast písl-
arvættisdauðdaga dýrlingsins,
sem bjargaði bænum þeirra forð-
um daga.
Að þessu sinni lögðu tæplega 1.800
manns af stað frá Tossa og þar af
ríflega helmingurinn konur, en
göngumenn eru ávallt fleiri þegar
20. janúar ber upp á helgi. Margir
göngumenn ganga berfættir bæði
til að minnast enn betur á eigin
skinni kvöl og pínu dýrlingsins, en
líka vegna þess að þeir hafa heitið
einhverju persónulegu á dýrling-
inn. Og þá ber þess að geta að á
þessum árstíma geta göngumenn
búist við hvernig veðri sem er á
leiðinni; kulda og snjó upp í fjöll-
unum ef því er að skipta.
Gangan er kynjaskipt, karlar
ganga sér og konur sér en það
skapast af því að lengi vel var
þessi ganga einungis ætluð
körlum.
Þar sem leið pílagrímsins og
fylgdarmanna hans liggur um
þorp og bæi, bíður þeirra matur
og drykkur og þeim er hvarvetna
tekið með mikilli hlýju og
lotningu.
Að kvöldi 20. janúar er pílagríma-
gangan frammi í Santa Coloma de
Farners og þar er tekið á móti henni
með kostum og kynjum. Haldið er
til kapellu heilags Sabestians þar
sem sungnir eru sérstakir söngvar
honum til dýrðar en því næst er
matast og síðan gengið til náða.
Bæjarbúar Santa Coloma de Farn-
ers sjá um að hýsa pílagrímana og
má nærri geta að þar er víða þröng
á þingi þessa nótt.
Morguninn eftir er snemmendis
sungin messa og síðan leggur píla-
grímagangan aftur af stað til
Tossa en mun færri snúa aftur en
lögðu af stað, enda er það mikil
þrekraun að ganga 80 kílómetra á
einum og hálfum sólarhring.
Gangan mikla kemur síðan til
Tossa að kvöldi þess 21. janúar og
er það afar áhrifamikil stund að
fylgjast með þögulum pílagrím-
unum ganga síðasta spölinn heim,
þreytan skín af hverju andliti og
þjáningarsvipurinn á sumum
leynir sér ekki, sérstaklega þeim
sem gengið hafa berfættir en
suma þeirra þarf að styðja síðasta
spölinn.
Meðfram götunum þar sem
gangan fer um standa hundruð og
aftur hundruð manna í grafarþögn
og maður skynjar með sérstökum
hætti þá miklu helgi sem yfir þess-
ari hátíð hvílir.
Í kapellunni þaðan sem gangan
lagði af stað er stutt móttökuathöfn
og pílagrímarnir og margir bæjar-
búa kveikja á löngum kertum sem
þeir ganga síðan með fylktu liði
upp að dómkirkjunni þar sem
göngunni lýkur formlega með því
að líkneski dýrlingsins heilags
Sebastians er á ný borið inn í kirkj-
una þar sem það bíður þess að vera
borið út á ný að ári.
Þramma 80 kílómetra í þögn
Sú var tíðin að hug-
sjónafólk taldi það ekki
eftir sér að þramma
tugi kílómetra frá
Keflavík til Reykjavíkur
til að mótmæla veru
bandaríska hersins á
Íslandi. Sama hvernig
viðraði. Eftir að Kefla-
víkurgöngur lögðust af
eru fjöldagöngur á Ís-
landi að mestu liðin tíð.
Nú rölta menn í mesta
lagi niður Laugaveginn
ef mikið liggur við.
Sigurður Þór Salvarsson
hefur komist að því að
á Spáni eru það ekki
hugsjónir sem viðhalda
fjöldagöngum heldur
trúin og hefðir forfeðr-
anna.