Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 1968, Síða 40

Náttúrufræðingurinn - 1968, Síða 40
30 NÁTTÚRU FRÆÐIN GURINN sá hann vegna reykja og gufu, en taldi eldsuppkomuna hafa verið í einum gíghól norður af Blæng. Má vera að þetta „lave rundladne Bierg“ sé gígur sá á norðaustursprungu Lakagíga, sem er í for- grunni á mynd II. Á þriðja degi hélt Magnús til byggða. Sveinn Pálsson ber brigður á, að Magnús hafi komizt lengra en að Kaldbak, en mér virðist kort það, er Magnús hefur gert af út- breiðslu hraunsins, benda eindregið til þess, að hann hafi komizt á Blæng. Kortið er furðu gott og Magnús fer mjög nærri réttu um lengd vesturhraunsins. Einnig er mikill fengur að lýsingu hans á hraunum og vikrum svo skömmu eftir gosið. Sveinn Pálsson bætti þó stórum um þekkingu á sjálfum gosstöðvunum. Sveinn lagði upp í för þangað frá Geirlandi 30. júlí 1794, gisti fyrstu nótt við Galta og fór daginn eftir yfir hraunið fyrstur rnanna þar efra, en þegar haustið 1783 liafði verið gengið.yfir vesturhraunið frá Skaftárdal yfir i Skaftártungu. Sveinn kom fyrstur manna að gígaröðinni suðvestur af Laka og hafði einnig yfirsýn yl’ir norðeystri gígaröð- ina af Varmárfelli 31. júlí, en þaðan hélt hann til Geirlands um kvöldið. Kort Sveins af Skaftáreldahrauni og eldstöðvunum er nokkru réttara en kort Magnúsar Stephensens. Það kort Þorvalds Thoroddsens, sem hér er birt (1. mynd) er byggt á þeim kortum, ssem hér hefur verið getið. Nú líða nær 9 áratugir þar til Lakagígar eru kannaðir að nýju. Var það hinn kunni norski jarðfræðingur Amund Helland, sem lagði upp frá Hörgsdal ásamt landa sínum, A. M. Hansen, 12. ágúst 1881. Þeir gistu fyrstu nóttina við Öldusker. Næsta dag hrepptu þeir þoku, en könnuðu suðvestur gígaröðina, og norðaust- urgígana daginn eftir. Mældu þeir hæð fjölda gíga með loftþyngdar- mæli. Árið 1886 birti Helland greinargott rit um Skaftárelda: Lakis kratere og lavaströmme. Fylgja því tveir uppdrættir, annar af útbreiðslu hraunanna, hinn af gígaröðinni, og er það þetta kort, sem síðan hefur birzt í ótal eldfjallaritum. Það er í mjög stórum mælikvarða, nálægt 1:11 000, og er kortið rúmir 2 metrar að lengd. Mjög er það einfaldað, en þó vel hægt að átta sig á því. Næstir á vettvang eru tveir enskir vísindamenn, Tempest Ander- son og H. J. Johnston-Lavis og birti sá fyrrnefndi lýsingu á nokkr- um af Lakagígum og myndir af þeim í bók sinni: Volcanic Studies in many Lands, sem út kom í London 1903 (bls. 122—134 og pl. LXIV—LXVIII).
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128

x

Náttúrufræðingurinn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.