Tímarit iðnaðarmanna - 01.09.1928, Síða 11

T í M A R I T
IÐNAÐARMANNA
hornin þóttu virðulegust jafnvel fram á 16. öld.
Fyrst eftir að drykkjarhornin lögðust niður, segir
Troels Lund í »Dagligt Liv i Norden«, að not-
aðar hafi verið skálar í fuglslíki, sem voru látnar
fljóta ofan á skapkerunum, og úr þeim hafi veislu-
gestir drukkið ölföngin. Af þessu ætla menn svo,
að komið sje orðið »skál«, sem notað er, ef menn
vilja drekka öðrum til. Slíkar fuglslíkisskálar hefir
höf. t. d. sjeð á söfnum í Noregi og Svíþjóð.
Svo að vikið sje aftur að veisluhöldunum, þá
má geta þess, að Fornbrjefasafnið, annálar og ýms
önnur heimildarrit sýna það ljóslega, að lítið var
dregið úr veisluhöldum hjá höfðingjum þjóðarinnar,
og læt jeg mjer hjer nægja, að grípa niður á stöku
stað í frásögu Þorvaldar Thoroddsens, IV. b. 1. h.
Þorvaldur segir, að það hafi verið mikið fagnað-
arefni, þegar útlent öl, áfengt og haldgott, fór að
flytjast á 13. öld, því að margir höfðingjar á
Sturlungaöld hafi verið drykkjumenn miklir. Það
sjest einnig á frásögn Þorvaldar, að biskuparnir
ljetu eigi sinn hlut í veisluhöldunum. Arni biskup
í Björgvin sendir Arna Helgasyni biskupi í Skál-
holti meðal annars hálfa lest ölfanga, og það var
árið 1308. Þá er líka skýrt frá því, að Wilchin
biskup hjelt svo ágæta veislu árið 1394, að enginn
þóttist þvílíka rausnarveislu hafa sjeð á Islandi.
Veisla þessi stóð sjö nætur, og allir skyldi drekka
sem lysti, nótt og dag, en ekki var annað drukkið
en þýskt öl, og þaðan af dýrara. Stóra stofan í
Skálholti var þrísett af höfuðsmönnum gáttanna í
milli. Biskupar hafa sumir verið drykkfeldir, því
að það er kunnugra en frá þurfi að segja, að á
14. og 15. öld áskildu þeir sjer mat og öl á em-
bættisyfirreiðum handa sjer og sveinum sínum.
Þorvaldur Thoroddsen segir, að á 16. öld hafi
bjór verið almenn verslunarvara og hafi verið
drukkinn af lærðum og leikum. Auk erlendu öl-
kaupanna, sem ávalt hafa all-mikið tíðkast frá 13.
öld, var jafnan gert mungát heima fyrir fram á
16. öld, og jafnvel lengur í kauptúnum, eins og
síðar verður sagt frá. Þá hefir öl og mjaðar-
drykkja ekki horfið úr sögunni, meðan einokunar-
verslun Dana átti sjer stað á Islandi; það má sjá
á hinu merkilega riti ]óns Aðils: »Einokunarversl-
un Dana á íslandi 1602—1787«. Á skrifum ]óns
sjest, að í kaupsetningu Ara Magnússonar vorið
1615 var mat á óblönduðum miði og ómenguðum
Liibiskum bjór. Enn fremur var mat á Sundsku
öli, sem einnig var þýskt; það var miklu ódýrara,
og danska ölið ódýrast. Þá er einnig getið um
kaupsetningu á hunangi, og var það all-dýrt. —
í einokunartilskipun, 20. apríl 1602, eru öl, vín,
mjöður og brennivín taldar þær vörutegundir, sem
áríðandi sje að flytja til landsins. Á 17. öld var
ölið lang-algengast, einkum þýska ölið, enda þótt
hitt væri jafnan brýnt fyrir kaupmönnum og al-
menningi, að danska ölið væri ljúffengast og
geymdist von og úr viti* 1)- Þrátt fyrir öll meðmæli
með danska ölinu, líkaði mönnum það illa, og eftir
því sem ]ón Aðils segir, urðu kaupmenn að neyð-
ast til þess að fá undanþágu til þess að flytja
þýskt öl til landsins, og telur hann Hafnfirðinga
hafa keypt 5 lestir, eða 60 tunnur af þýsku öli
árið 1605. Kaupsetning, sem getið er um í »Ein-
okunarverslun Dana«, sýnir, að 1619 eru gerð kaup
á fjórum tegundum, sem sje: Liibiku-fatbjór, svo-
nefndu Skildings-öli, sem var þýskt, miði og tví-
sterku öli, sem var af dönskum uppruna. Og í
aðflutningsskrá 1655 virðast vera fluttar átta teg-
undir af öli; auk þess var mjöðurinn ávalt all-
mikið keyptur. Það má greinilega sjá á skrifum
]óns Aðils um einokunarverslun Dana á Islandi,
að menn voru að jafnaði ekki ánægðir með varn-
inginn, og sjest það best af skemtilegri klögumáls-
kæru Þórðar Hendrikssonar sýslumanns, sem ]. A.
tilfærir: »1 áttunda máta afsegjum vjer þann mjöð
að betala, sem þegar hann er drukkinn, svíður
hann í hálsinn ámóta og edik, en þembir upjí
mannsins líf, svo manni liggur við að springa. í
annan máta afsegjum vjer þann mjöð, sem skömmu
seinna verður daufur og fúll í sínu eigin íláti,
þegar hann hefir nokkra stund staðið, því að vjer
meinum svoddanslags mjöður sje annaðhvort af
slæmum kostum gerður eða skemmilega blandaður«.
Ámóta aðfinsla átti sjer stað um danska ölið, enda
mjöðinn líka, því að menn þóttust geta fært sönn-
ur á það, að úr einni tunnu væru gerðar margar,
og má þá nærri geta, að bragðið hefir verið farið
að dofna. Af þýsku ölföngunum þótti hið svo-
nefnda Pryssing-öl einna dýrmætast; það geymdist
vel og var áfengt, enda kostaði átta fiska potturinn.
Jón Aðils getur þess í »verslunareinokuninni«, að
auk aðflutnings á öli hafi Islendingar sjálfir haft
ölhitu fram eftir allri 17. öld; sama segir Þor-
valdur Thoroddsen, en ölhitan mun samt varla
hafa lagst niður svo snemma. Á einokunartímun-
um var jafnan flutt all-mikið til Iandsins af malti
og humli, sem vitanlega hefir gengið til ölgerðar1).
Eins og áður er skýrt frá, var á söguöldinni
og jafnvel lengur eingöngu drukkið öl og mjöður;
minna var ávalt um mjaðardrykkjuna, því að þótt
efnin væru dýr til ölgerðar, þá var hunang til
1) Einokunarverslun Dana á íslandi, bls. 459—466.
1) J. A. Einokunarverslun Dana á íslandi bls. 460.
I 41 ]